Podobnie jak w innych koncepcjach psychologicznych, osobowość w analizie transakcyjnej (AT) jest względnie stabilnym zestawem cech psychicznych oraz procesów wewnętrznych, które wpływają na zachowanie. Definicja najbardziej charakterystyczna dla tego paradygmatu to system uczuć i myśli przejawiający się w zachowaniach. Osobowość jest nazywana modelem strukturalnym, składającym się z trzech stanów Ja: Rodzica, Dorosłego i Dziecka. Zatem opis każdego z wymienionych stanów Ja zawiera informacje o charakterystycznych dla niego sposobach myślenia, sądach, opiniach, stanach emocjonalnych oraz zachowaniach (Cierpiałkowska, Gawęcka, 2005).
Dział: Metody terapii
Terapia ACT – terapia akceptacji i zaangażowania (acceptance & commitment therapy) proponuje funkcjonalne i transdiagnostyczne podejście do procesu terapeutycznego. Oznacza to, że silnie skupia się na zrozumieniu funkcji danych zachowań i stara się je rozumieć w szerokim kontekście. Nie zakłada, że dane zachowanie jest „nieprawidłowe” lub „prawidłowe”. Uznaje, że to samo zachowanie może być pożądane lub nie w zależności od kontekstu sytuacyjnego i przeszłych doświadczeń.
Występowanie zachowań agresywnych w okresie budowania przez nastolatka jego autonomii jest naturalne, chociaż niepożądane. Wiąże się ono z procesem uczenia się reguł społecznych oraz testowania granic własnych i innych ludzi. Potrzeby są duże, a wiedza na temat sposobów zaspokajania tych potrzeb jeszcze niesatysfakcjonująca.
Zwiększenie liczebności osób w podeszłym wieku powoduje występowanie nowych zjawisk, często na pograniczu zdrowia i choroby. A tym samym zmusza do zwrócenia większej uwagi na cierpienie osób starszych (Parnowski, 2016). Ponadto wraz z wydłużaniem się okresu życia w zdrowiu wzrasta zainteresowanie utrzymaniem zdrowia seksualnego w późniejszych dekadach życia. W artykule poruszony został aspekt sprawności seksualnej w kontekście procesu starzenia się u mężczyzn. Omówione zostały najważniejsze obszary, od perspektywy rozwojowej po najczęstsze dysfunkcje seksualne, proces diagnostyczny i możliwości psychoterapeutyczne.
Wśród dysfunkcji bólowych, które mają podłoże psychogenne u kobiet, wyróżnia się przede wszystkim dyspareunię i pochwicę. Z perspektywy klinicznej traktowane są jako dwie oddzielne jednostki w Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10. W nowo powstałej klasyfikacji ICD-11 pochwicę nieorganiczną i dyspareunię nieorganiczną zaklasyfikowano do zaburzeń seksualnych związanych z bólem i zaburzeń penetracji (HA20), i tym samym powstała nowa jednostka dotycząca bólu w obszarze aktywności seksualnej. Natomiast w Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5) zostało połączone w ogólną dysfunkcję bólową – ból genitalno-miedniczny/zaburzenie penetracji. Już wcześniej wśród specjalistów pojawiały się opinie, aby te jednostki traktować jako jedno zaburzenie z manifestacją różnych objawów.
Dzieci i nastolatki działają w ramach złożonego systemu społecznego łączącego istotne wpływy rodziny, opiekunów, przyjaciół i szkoły. Ważne, by uznać ich istnienie i zaangażować je w terapię (Stallard, 2021). Rodzina to najważniejsze środowisko dziecka. Na każdym etapie jego życia szczególną rolę odgrywają rodzice. Dlatego wydaje się niemożliwe prowadzenie takiej terapii bez udziału rodziców czy opiekunów. Zwłaszcza że wzrasta liczba dowodów wskazujących, iż włączenie rodziców w terapię poznawczo-behawioralną ich dzieci może przynieść dodatkowe korzyści (Barrett, 1996; Mendlowitz, 1999; Lawrence, 2021).
ACT jako terapia trzeciej fali jest nietradycyjnym podejściem, ponieważ odbiega od założenia konieczności klasyfikacji zaburzeń psychicznych z wykorzystaniem DSM/ICD. Kluczowe w ACT jest dostosowanie interwencji do doświadczeń osoby klienckiej w taki sposób, by były one pomocne. Brak medykalizacji i patologizacji doświadczeń jest szczególnie cenny w pracy z osobami bliskimi osób LGBT+ czy GSRD.
Już w 2002 r. dane GUS wskazywały na fakt, że osoby powyżej 60. r.ż., które doświadczały przemocy w rodzinie, stanowiły aż 17% naszego społeczeństwa. Aktualnym trendem demograficznym jest starzenie się społeczeństw, co oznacza, że ryzyko występowania tej przemocy może być jeszcze wyższe (Makara-Studzińska, Sosnowska, 2012). Wolf i Pillemer szacują, że około 3,2% seniorów doświadcza przemocy, a najwyższe ryzyko występowania tego zjawiska obserwuje się w przedziale wiekowym 75–84 lata (Pospiszyl, 1998).
O przemocy i zaniedbaniach dziecko rzadko mówi otwarcie, ochoczo i na pierwszych spotkaniach. Najchętniej nie mówiłoby nikomu o tym, co się stało. Jeśli już komunikuje swoją krzywdę, to nieoficjalnymi sygnałami – reakcjami emocjonalnymi, fizycznymi, zachowaniami, ale też brakiem znaków. Terapeuci stają przed trudnym zadaniem odczytania pełnego i właściwego obrazu traumy, ale też dopasowania formy pomocy do skrzywdzonego dziecka.
Żałoba nie jest procesem jednolicie uporządkowanym. Ludzkie reakcje są bardzo zróżnicowane. Okres żegnania się z osobą bliską jest procesem rozłożonym w czasie, który nie jest lekarstwem, a przestrzenią umożliwiającą żałobnikowi doświadczenie smutku, bólu i przejścia przez zmianę. Wszystkie odczucia pojawiające się w tym okresie są naturalne.
Menopauza jest naturalnym etapem w życiu kobiety. Dla wielu z nich jest to okres wzmożonej wrażliwości biologicznej z obserwowanymi objawami na poziomie fizjologicznym i psychologicznym. Czas ten wiąże się z większą podatnością na depresję, co ma wpływ na jakość życia. Z tego względu należy ustanowić procedury diagnostyczne i spersonalizowane leczenie obejmujące leki przeciwdepresyjne i psychoterapię. Wspomaganiem leczenia depresji jest też zastosowanie HRT (Hormonalnej Terapii Zastępczej), która łagodząc somatyczne dolegliwości sprzężone z menopauzą, wywołuje efekt domina, wpływając korzystnie na stan psychiczny.
Poczucie, że żyje we mnie „więcej niż jedna” osoba jest dość naturalne dla wielu. Raz do głosu dochodzi wewnętrzny krytyk, innym razem za sterem jest ta perfekcjonistyczna część osobowości, a jeszcze innym – nasze wewnętrzne dziecko.