Dział: Temat numeru

Kryzysy ostatnich lat: pandemia, wojna, przeciążenie informacyjne, narastająca samotność sprawiły, że pytanie o sens życia przestało być wyłącznie filozoficzną łamigłówką. Coraz częściej staje się pytaniem codziennym i bardzo praktycznym: „Jak zachować wewnętrzny kompas, gdy świat traci stabilność?”. W tym kontekście logoterapia, zapoczątkowana przez Viktora E. Frankla, przeżywa swój renesans.

Logoterapia jako praktyczne zastosowanie logoteorii (inaczej analizy egzystencjalnej) należy w psychoterapii i psychologii do najnowszego i bardzo dynamicznego kierunku teoretyczno-badawczego. Jest określana jako III wiedeńska szkoła psychoterapii po psychoanalizie Z. Freuda oraz psychoterapii indywidualnej A. Adlera. Twórcą jest wiedeński psychiatra i neurolog Viktor Emil Frankl. Jednym zdaniem logoterapię można określić jako terapię zorientowaną na sens i wartości.

Terapia schematów (in. terapia schematu; TS; ang. Schema Therapy) to coraz powszechniej stosowane i jedno z najbardziej dynamicznie rozwijających się podejść psychoterapeutycznych. Nieprzypadkowo, bo od niemalże czterdziestu już lat prowadzone są w ramach TS prace nad doskonaleniem modelu teoretycznego oraz optymalizacją metod i narzędzi terapeutycznych. Przez ponad dwie ostatnie dekady badania jej skuteczności, bezpieczeństwa i mechanizmów zmiany zostały zintensyfikowane. W rezultacie dysponujemy skuteczną i bezpieczną formą psychoterapii dla osób zmagających się z szerokim spektrum problemów emocjonalnych i zaburzeń psychicznych. Szczególnie w zakresie złożonych i długotrwałych problemów, co do których jeszcze w latach 90. XX w. formułowano wątpliwości (a mity te są niestety czasami wciąż powielane), czy są w ogóle „wyleczalne”. 

Wyobraź sobie, że spacerujesz po parku i zauważasz rzeźbę. Patrzysz na nią, pozwalasz sobie ją poczuć i badasz ją. Następnie obchodzisz ją dookoła i patrzysz na nią z innego miejsca. Jest to ta sama rzeźba, a jednak postrzegasz ją teraz inaczej. Następnie ponownie zmieniasz miejsce i patrzysz na tę samą rzeźbę z innej perspektywy. Jedna perspektywa nie wystarczy, aby poznać rzeźbę.

To było fundamentalnym odkryciem Freuda, że jedyną drogą poznania i oddziaływania na nieświadome obszary aktywności psychicznej drugiej osoby jest relacja terapeutyczna i zjawisko odtworzenia w niej nieświadomych konfliktów intrapsychicznych, czyli tzw. przeniesienie.
Podejście psychodynamiczne jest bardzo popularnym w Polsce nurtem psychoterapeutycznym. Od początku XXI w. przybywa uczestników szkoleń z psychoterapii w tym nurcie. Z moich obserwacji – jako wieloletniego członka Komisji Certyfikacyjnej Polskiego Towarzystwa Psychologicznego – wyłania się wniosek, iż część terapeutów oraz nauczycieli psychoterapii, pierwotnie wykształconych w innych nurtach (integracyjnym, systemowym, humanistycznym itp.), identyfikuje się obecnie z podejściem psychodynamicznym.

Możemy szeroko poszukiwać idei poznawczych w teoriach filozofów i modelach widzenia świata, które zakładały rolę rozumu jako tworu interpretującego i kreującego zjawiska zachodzące w świecie zewnętrznym (Sokrates, Pascal, Kartezjusz), ale prawdziwych początków psychoterapii poznawczo-behawioralnej musimy poszukać w XX w.

Pacjenci z zaburzeniem osobowości borderline (BPD) żyją w piekielnej pułapce – klaustrofobicznej, bezlitosnej przestrzeni, gdzie ból wydaje się nie do zniesienia, a każda próba ucieczki kończy się niepowodzeniem. Doświadczają skrajnego cierpienia psychicznego, w którym codzienność staje się nie do wytrzymania, a jedyną drogą ucieczki, którą dostrzegają, jest śmierć. Przez długi czas sądzono, że nie ma dla nich ratunku – aż do chwili, gdy Marsha Linehan stworzyła przełomowy program terapeutyczny. Tak narodziła się terapia dialektyczno-behawioralna (DBT), przywracając nadzieję tym, którzy już ją stracili. 

W dzisiejszym, szybko zmieniającym się społeczeństwie stoimy w obliczu ciągle rosnącej presji robienia wszystkiego szybciej, lepiej. Dodatkowy niepokój może generować zmieniająca się sytuacja geopolityczna. W tych okolicznościach poszukiwanie wewnętrznego spokoju i szczęścia jest ważniejsze niż kiedykolwiek wcześniej. W ostatnich latach tradycyjna, ale uwspółcześniona praktyka zwana „mindfulness” zyskuje na popularności w kulturze zachodniej.