Osobiste doświadczenie z diagnozowaniem2
Kiedy byłem jeszcze studentem medycyny, podczas przygotowań do egzaminów z psychiatrii spędziłem dużo czasu na zapamiętywaniu kryteriów diagnostycznych ICD-10, szczegółowo opisujących psychopatologię pacjentów. Później, podczas pracy na oddziale psychiatrycznym zobaczyłem, jak łatwo można nagiąć i dowolnie zniekształcić diagnozę. Być może to był początek mojej późniejszej stałej już podejrzliwości wobec diagnostyki. Serdecznie brzydzę się obrazem „psychopatologa” kładącego na biurku duszę klienta do autopsji w poszukiwaniu tego, co jest z nią nie tak. Nie chciałem brać udziału w uprzedmiotowieniu i patologizacji ludzi, których spotykałem w szpitalu psychiatrycznym. Nie chciałem redukować żywych i zmiennych istot ludzkich do zestawu skamieniałych objawów psychopatologicznych. Nie chciałem, aby moje Ja i Ty klienta „zamieniły się w rzeczy pośród rzeczy” (Buber, 1996).
Być może pozostałem w praktyce psychiatrycznej tylko dzięki znalezieniu innego sposobu myślenia o moich klientach. Chętnie przyjąłem podejście psychoterapeutyczne, zwłaszcza podejście Gestalt, które traktuje objawy jako środek twórczego przystosowania w relacjach. Jednak po tej entuzjastycznej fazie (mój czas „nawrócenia na psychoterapię”) nastąpiło rozczarowanie. Kiedy myślałem o moich klientach w złożonych kategoriach paradygmatu teorii pola, nie byłem zrozumiały dla moich kolegów z oddziału psychiatrycznego, więc aby się z nimi komunikować, musiałem powrócić do ogólnych terminów psychopatologicznych. Najgorsze było to, że nie wierzyłem już w psychiatryczną terminologię diagnostyczną, a zatem nie była dla mnie ona pomocna. Zauważałem, że tracę swoje precyzyjne, ostre podejście diagnostyczne.
Spoglądałem na moich klientów przez okulary teorii pola i oglądałem ich self jako zmienny system kontaktów, objawy połączone ze wszystkimi innymi elementami pola i siebie jako biorącego udział we współtworzeniu ich objawów tu i teraz. Potrafiłem nawiązać dobry kontakt z moimi klientami, ale nie byłem dobrym diagnostą. Konfrontowałem się też z moimi najświeższymi introjektami: „Nie powinieneś postrzegać klienta jako obiektu!”, „Nie skupiaj się na problemach, na tym, co nie działa!”, „Powinieneś dążyć do spotkania Ja – Ty!”, „Skup się na tym, co pomiędzy!” i innymi. Odkryłem, że kiedy porzuciłem obiektywizujące i patologizujące podejście diagnostyki medycznej, zacząłem tracić ostre spojrzenie diagnostyczne – takie, które z dystansu świadomie chwyta drobne szczegóły funkcjonowania psychicznego klientów. W ten sposób straciłem również sposób celowego i konceptualnego różnicowania podejść do klientów z różnymi rodzajami cierpienia.
Chcę wykorzystać moje doświadczenie jako psychiatry „zorientowanego na Gestalt”. W tym artykule chciałbym przedstawić mój pogląd na to, że nawet terapeuta Gestalt może odnieść korzyści ze stosowania ostrego i precyzyjnego podejścia do etykietowania diagnostycznego – uprzedmiotawiającego, patologizującego podejścia związanego z perspektywą Ja – To. Chciałbym również pokazać, jak uniknąć ulegania ograniczeniom wynikającym z takiego podejścia i jak pozostać otwartym na relacyjną i zorientowaną na proces perspektywę podejścia Gestalt.
REKLAMA
Model Diagnostyczny Trzech Perspektyw
Diagnoza musi być wielowymiarowa, aby jak najlepiej pasowała do mapy złożonego terytorium, na które terapeuta wkracza podczas spotkania z klientem. Tworzenie wielowymiarowej diagnozy zmniejsza ryzyko zajmowania się własną koncepcją zamiast pełnego zaangażowania się z żywą osobą. Pozwala nam słuchać potrzeb klienta w odniesieniu do różnych wymiarów jego życia (rozwojowych, bieżących relacji, duchowych itp.).
Podczas spotkania z klientem terapeuta ma złożone doświadczenie. Może tworzyć wielowymiarową diagnozę, wykorzystując różne punkty widzenia, elastycznie zmieniając perspektywy, z których obserwuje proces klienta i sytuację terapeutyczną. Może spojrzeć na sytuację kliniczną z perspektywy Gestalt, medycznej lub innej. Ważne jest, aby te perspektywy nie były traktowane jako hierarchiczne, by jedna nie była „wyższa” lub lepsza od drugiej. W poniższym sugerowanym Modelu Diagnostycznym Trzech Perspektyw, perspektywy nie konkurują ze sobą, ale raczej uzupełniają się, tworząc wielowymiarową diagnozę. Najważniejsze jest, aby terapeuta rozpoznał perspektywę, z której diagnozuje w danym momencie. Gdyby pomylił różne perspektywy, uniemożliwiłoby mu to skorzystanie z każdej z nich.
Poniższy model opisuje trzy perspektywy najczęściej używane przez terapeutów Gestalt (rys. 1). Terapeuta może zacząć od dowolnej z nich, ale musi być świadomy, z której perspektywy obserwuje albo której w ogóle nie stosuje. Zmienia je elastycznie i stopniowo wykorzystuje punkty widzenia trzech perspektyw diagnostycznych. Pracuje nad opisem diagnostycznym przypadku częściowo samodzielnie po zakończeniu sesji, podczas utrwalania go na piśmie, częściowo podczas superwizji, a także bezpośrednio w trakcie sesji (będąc w metapozycji). Ma również możliwość wrażliwego i bezpiecznego wprowadzenia swoich refleksji diagnostycznych do rozmowy z klientem, dzięki czemu terapeuta i klient mają szansę wspólnie poszerzyć świadomość obecnej sytuacji. Mogą następnie badać, testować i przekształcać diagnozę w sposób ciągły. Ten rodzaj diagnozowania ma naturę dialogiczną.
Rysunek przedstawia trzy możliwe perspektywy diagnostyczne, często przyjmowane przez praktyków Gestalt. Podczas procesu formułowania diagnozy terapeuta jest świadomy, z której pozycji patrzy na klienta i sytuację terapeutyczną. Model jest cykliczny – terapeuta płynnie zmienia perspektywy, aby uzyskać złożony, wielowymiarowy obraz diagnostyczny.
Perspektywa psychopatologii
Czy terapeuta Gestalt może postrzegać swojego klienta jako osobę np. depresyjną, obsesyjną lub borderline? Myślę, że tak, jeśli tylko utrzymuje diagnozę psychopatologii jako hipotezę i wie, że patrzy na sytuację terapeutyczną jedynie z jednej z kilku możliwych perspektyw. Perspe...
Dołącz do grona specjalistów, którzy stale pogłębiają swoją wiedzę
Co dwa miesiące otrzymuj sprawdzone narzędzia i artykuły tworzone przez ekspertów-praktyków. Pogłębiaj wiedzę, pracuj sprawniej, pewniej i bądź przygotowany na najbardziej skomplikowane przypadki.