Dołącz do czytelników
Brak wyników

O wyzwaniach i zjawiskach we współczesnej psychologii cz 1.
Z profesorem Philipem Zimbardo rozmawia dr Agnieszka Wilczyńska

Artykuły z czasopisma | 20 września 2017 | NR 1
383

Agnieszka Wilczyńska: Phil, co dwa lata aktualizujesz Twoją doskonałą książkę Psychologia i życie. Jak postrzegasz zmiany w odkrywaniu psychologii w ostatnich kilku dekadach – jakie problemy ostatnio zniknęły, a jakie się pojawiły? Jak obecnie postrzegasz rolę psychologii w praktyce? Jakiego rodzaju zadania dla psychologów są obecnie najważniejsze lub najpilniejsze we współczesnych społeczeństwach?
Philip Zimbardo: Współczesna psychologia wyraźnie odchodzi od skupiania się na negatywnych aspektach ludzkiej natury ku pozytywnemu spojrzeniu na człowieczeństwo, które wzmacnia nas jako społeczeństwo. Mam na myśli, że wcześniej koncentrowaliśmy się bardziej na zaburzeniach psychicznych i ich leczeniu, a teraz częściej mówimy o zdrowiu psychicznym i zapobieganiu zaburzeniom psychicznym. Przeszliśmy od zainteresowania przemocą, agresją i konfliktem do rozwiązywania konfliktów, wykorzystywania strategii pokojowych i współczucia. Część tych zmian wprowadzają kobiety – rosnąca liczba psycholożek, które jako grupa – naukowczyń, terapeutek i nauczycielek są bardziej skoncentrowane na dostrzeganiu w ludziach dobroci niż na poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie, dlaczego ludzie ulegają złu.
To odnosi się także do mojej własnej transformacji, kiedy kreując zło w moim laboratorium zrozumiałem proces, poprzez który dobrzy ludzie mogą zostać doprowadzeni do podejmowania złych czynów, w końcu skoncentrowałem się na tym, jak możemy sprawić, aby zwyczajni ludzie stawali się codziennymi bohaterami.

Dużo podróżujesz, spotykasz się z ludźmi – jak postrzegasz aktualne wyzwania w psychologii w różnych krajach – np. w USA, Polsce, Iranie? Jakie są główne wyzwania psychologiczne w Chinach czy w Indonezji?
Psychologia staje się bardziej interesująca niż kiedykolwiek wcześniej i ma dużo szerszy zakres. Nasza dziedzina jest teraz zarówno „molowa”, jak i „cząsteczkowa”. Zaraz wyjaśnię, o co chodzi.
Wielu psychologów interesuje się programami interdyscyplinarnymi, które łączą psychologię z prawem, ekonomią, medycyną, edukacją. Równie duża liczba psychologów wychodzi poza badania laboratoryjne, koncentrując się na zastosowaniu naszej wiedzy w celu poprawy życia wielu osób. Równocześnie rośnie zainteresowanie neuropsychologią, wynikające z chęci lepszego zrozumienia tego, w jaki sposób ludzki mózg przetwarza informacje oraz w jaki sposób mózg sam się ciągle zmienia pod wpływem nowych informacji i nowych działań. Wielu psychologów bada to zjawisko znane jako neuroplastyczność – czyli to, w jaki sposób mózg stale ewoluuje i nigdy nie pozostaje statyczny czy stały w swoim funkcjonowaniu. Ważne jest również zauważenie wielu zmian w sposobie leczenia zaburzeń psychologicznych przez psychologów za pomocą wielorakich terapii, z których wszystkie wymagają udowodnienia swojej skuteczności, a nie tylko opinii terapeuty. Jednakże kluczową sprawą jest istnienie krajowych stowarzyszeń psychologicznych certyfikujących wszystkich terapeutów jako posiadających niezbędne kwalifikacje do prowadzenia terapii, w których zostali wyszkoleni, oraz wymagających corocznego kontynuowania nauki poprzez wymóg udziału w pewnej liczbie kursów kształcenia ustawicznego. Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne (APA) to nasze główne stowarzyszenie zawodowe oferujące taką usługę. Według mnie to ważne, aby w każdym kraju istniało podobne stowarzyszenie oferujące nie tylko szkolenia i certyfikacje, ale też wyznaczające standardy doskonałości dla wszystkich terapeutów. Widzę, że w wielu krajach, które odwiedzam, zwłaszcza w Chinach i Iranie brakuje czegoś takiego.

Twój Projekt Bohaterskiej Wyobraźni rozrasta się. Jest już sześć modułów dotyczących różnych obszarów psychologii społecznej – który moduł uważasz za najbardziej istotny obecnie dla Polski – chodzi mi o moduł, który mógłby pomóc rozwiązać konkretne polskie problemy i pomóc ludziom żyć lepiej w naszym kraju i na świecie?
Celem Projektu Bohaterskiej Wyobraźni (The Heroic Imagination Project – HIP), nad którym pracę rozpocząłem w 2008 roku, jest zastosowanie najlepszej wiedzy w psychologii społecznej oraz psychologii poznawczej w nowym formacie edukacyjnym, który jest ekscytujący i inspirujący zarówno dla uczniów, jak i nauczycieli. Jak dotąd opracowaliśmy sześć lekcji i planujemy podwoić tę liczbę w ciągu najbliższych lat. Nasz program edukacyjny ma na celu spowodować, aby każdy uczeń stał się czynnikiem zmian społecznych, wykorzystującym zdobytą wiedzę do ulepszenia jakości życia w swojej rodzinie, szkole, społeczności i kraju. Oferujemy strategie i taktyki, które są konieczne dla każdego, kto chce być bohaterem dnia codziennego, przez co rozumiem rozwijanie orientacji socjocentrycznej zawsze skoncentrowanej na pomaganiu innym w potrzebie i na obronę wartości moralnych, bez względu na osobiste ryzyko i koszty z tym związane.
Trzy lekcje, wykorzystywane najczęściej głównie w Polsce, na Węgrzech i Sycylii oraz w Ameryce to: w jaki sposób przekształcić biernych obserwatorów w bohaterów aktywnych społecznie, oraz jak promować nastawienie zorientowane na rozwój zamiast nastawienia na trwałość i w jaki sposób przemienić uprzedzenia i dyskryminację w zrozumienie, akceptację i docenianie różnic pomiędzy ludźmi i grupami ludzi. Myślę, że wszystkie te aspekty są ważne dla Polski, zwłaszcza w obecnym trudnym politycznie czasie, w którym tak wielu ludzi ma poczucie alienacji w stosunku do innych oraz w odniesieniu do procesów politycznych mających miejsce w kraju. Chciałbym podkreślić, że nasz Projekt Bohaterskiej Wyobraźni bynajmniej nie zachęca do tego, aby ludzie stawali się bohaterami politycznymi, religijnymi czy wojskowymi – naszym celem jest raczej to, aby wszyscy, od małych dzieci do osób starszych, stawali się bohaterami dnia codziennego, aby chcieli zająć stanowisko i podjąć działania w trudnych sytuacjach, z którymi stykają się na co dzień.

Ostatnie badania podkreślają, że empatia jest głównym narzędziem służącym do poprawy zdrowia i samopoczucia wśród uczniów czy studentów, jak też w biznesie – ludzie potrzebują więcej zrozumienia i współczucia. Czy wystarczy wiedza psychologiczna, empatia i dobre intencje, żeby uczynić świat lepszym miejscem do życia?
Tak, rzeczywiście, jedną z radości, którą czerpię z naszej nowej psychologii jest otwarcie na docenianie tego jak bardzo ta „łagodna strona ludzkiej natury” może wpływać na nasze zdrowie, samopoczucie, pracę zawodową, a nawet decydować o długości naszego życia. Wiele badań naukowych wskazuje na korzyści zarówno osobiste, jak i społeczne wynikające z postaw ludzkich opartych na współczuciu, empatii i altruizmie. Zatem czynienie dobra drugiemu niesie ze sobą często ogromne korzyści dla naszego funkcjonowania. Jest to rodzaj „zwrotu z inwestycji”, który zyskujemy dzięki małym gestom dobroci w stosunku do drugiego człowieka. 

Ludzie na świecie czują się coraz bardziej samotni. Jest to obecnie objaw silniejszy nawet niż nieśmiałość. Czy samotność to syndrom naszych czasów? Jak możemy pomóc ludziom, aby czuli wię...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy