Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nowości w psychologii

29 września 2017

NR 2 (Marzec 2017)

Terapia schematów DZiM

0 377

Okulary 3D, pacynki, lalki, mały trzypiętrowy domek i kilka talii kolorowych kart. Takie m.in. akcesoria można było zobaczyć w trakcie warsztatu zorganizowanego przez Centrum Terapii Poznawczo-Behawioralnej w Warszawie prowadzonego przez dr. Christofa Loose’a certyfikowanego terapeutę schematu dla dzieci i młodzieży. Ten mały „butik z zabawkami”, który inspirował każdego z uczestników szkolenia, był jednym z dowodów na to, że dr Christof Loose poświęcił wiele czasu, aby zgłębić emocjonalny świat małego dziecka, a co najważniejsze – odkrył, jak wytłumaczyć swoim małym pacjentom to, czego dorośli pojąć nie mogą.

Terapia schematów opracowana przez Jeffreya E. Younga, która stanowi modyfikację i rozwinięcie klasycznego podejścia poznawczo-behawioralnego, cieszy się w Polsce coraz większym zainteresowaniem, zarówno ze strony psychoterapeutów, jak i osób poszukujących pomocy psychologicznej. Raport Międzynarodowego Towarzystwa Terapii Schematów (ISST) wskazuje, że ta nowa forma pracy okazała się w znacznym stopniu dużo bardziej efektywna w zakresie leczenia zaburzeń osobowości niż tradycyjne terapie, przyczyniając się nie tylko do redukcji objawu, ale przede wszystkim realnego uzdrowienia pacjenta.

Geneza terapii schematów (ISST)

Ponad 10 lat temu dr Christof Loose, pracownik Instytutu Psychologii Eksperymentalnej w Düsseldorfie, certyfikowany terapeuta poznawczo-behawioralny doszedł do wniosku, że mimo wysokiej skuteczności terapii poznawczo-behawioralnej (TPB) w swojej pracy, wciąż pozostaje ogromna liczba dzieci i młodzieży, którym nie jest w stanie pomóc. Wielu jego małych i nastoletnich pacjentów wnosiło na terapię problem, który pojawił się już dużo wcześniej w ich życiu, przez co kolejne podejścia terapeutyczne nie przynosiły rezultatów (behawioralna czy psychodynamiczna), a pacjenci wciąż identyfikowali się z objawem; często nie byli w stanie zbudować relacji z terapeutą ani poradzić sobie z emocjami, co miało również wpływ na samych terapeutów.

„Terapia schematów jest przeznaczona dla specjalistów, którzy są znudzeni w swojej pracy, a także czują się bezradni, bo metody, które stosują, przestały działać. W konsekwencji życie zawodowe terapeutów również przestaje mieć sens i kończy się ziewaniem na spotkaniach z pacjentem” – wspomina w wywiadzie dr Christof Loose, obecny przewodniczący Grupy Roboczej Terapii Schematów Dzieci i Młodzieży (DZiM) w ISST. Ze względu na to, że Jeffrey Young stworzył model terapii schematów głównie z myślą o pacjentach, którzy słabo reagują na leczenie za pomocą klasycznego podejścia poznawczo-behawioralnego, ten nowy integratywny nurt wydał się dla dr Loose’a właściwym drogowskazem. Pozostałe inspirujące pomysły i podejścia terapeutyczne pochodziły od Petera Graafa, psychologa klinicznego z Hamburga, który jako pierwszy rozwinął pojęcie terapii schematów dla dzieci, jak również podkreślił, że podejście schematowe obejmuje podstawy psychologii rozwojowej i opiera się na modelu podstawowych potrzeb, który idealnie pasuje do pracy z dziećmi i młodzieżą. Owocem współpracy z Graafem jest pierwsza na świecie książka dotycząca terapii schematów dla dzieci i młodzieży, w której opisane zostały techniki i strategie pracy z dziećmi dopasowane do różnych stadiów rozwoju dziecka, przedstawiony został model trybów, a także rozdział dotyczący pracy z rodzicami.

Cele i zakres terapii schematów

Dr Christof Loose podkreśla, że tym, co świadczy o wyjątkowości terapii schematów dla dzieci i młodzieży, jest integracja silnych stron poszczególnych szkół terapeutycznych:

„Łącząc koncepcje psychodynamiczne i Gestalt w podejściu terapii poznawczo-behawioralnej, nauczyliśmy się, jak zmieniać rzeczy, ale również jak ważna jest relacja terapeutyczna. Pracujemy w oparciu o dwie perspektywy: pierwsza polega na zrozumieniu problemu i jego źródła, druga mówi o tym, jak możemy go zmienić. Łączymy te dwa podejścia: rozumienie i zmianę na platformie wyjątkowej relacji terapeutycznej, która ma swoje źródło w teorii przywiązania zaczerpniętej ze szkoły humanistycznej. Elementy psychodynamiczne pomagają nam w dbaniu o dziecko, opiekowaniu się nim, a TPB (terapia poznawczo-behawioralna) pomaga w rozwiązaniach. Dodajemy też empatyczną konfrontację, czyli jesteśmy empatyczni dla pacjentów, ale też konfrontujemy ich z problemem. Dodatkowym ważnym aspektem tej relacji jest ograniczone rodzicielstwo, jesteśmy więc trochę jak matka czy ojciec, czy tego chcemy, czy nie i jesteśmy tak dobrzy, jak rodzice mogliby być. Te wszystkie składowe sprawiają, że relacja terapeutyczna staje się wyjątkowa dla pacjentów: jako terapeuci nie krytykujemy, nie jesteśmy też neutralni ani obiektywni, jesteśmy po ich stronie, nawet jeśli popełnią błąd. To otwiera nam drzwi do wielu technik i interwencji”.

Według terapii schematów objawy i zespoły psychopatologiczne mogą być najlepiej rozumiane w kontekście sfrustrowanych potrzeb, takich jak:

  • potrzeba przywiązania,
  • akceptacji,
  • autonomii,
  • stabilności i granic,
  • spontaniczności i zabawy.

W sytuacji gdy potrzeby dziecka nie są realizowane, wytwarza się tzw. schemat rozumiany jako szeroki, dominujący temat dotyczący samego siebie i relacji z innymi, rozwinięty na przestrzeni życia i w znacznym stopniu dysfunkcyjny. Celem terapii schematów dla dzieci i młodzieży jest przede wszystkim identyfikacja i zaspokojenie tych emocjonalnych potrzeb poprzez intensywną psychoedukację, trening schematów dla rodziców, a także zastosowanie typowych, dostosowanych do wieku i rozwoju technik.

U dzieci poniżej 7. roku życia:

  • często stosowana jest zorientowana na tryby terapia zabawą,
  • praca z historyjkami,
  • praca z kukiełkami.

U dzieci powyżej 6. lub 7. roku życia, a także młodzieży stosuje się:

  • edukację i terapię wykorzystującą rysunki,
  • pracę z trybami z kukiełkami na palcach,
  • praca z kukiełkami na dłoniach,
  • pracę wyobrażeniową i na krzesłach.

Zadaniem terapeuty jest odkrycie, jakie potrzeby stoją za zachowaniem dziecka, za jego „problemem”, z którym zgłosili się rodzice. Dr Christof Loose zaznacza:„Jako terapeuci schematów nie możemy dać się zastraszyć objawowi. Większość otoczenia dziecka będzie go potępiało lub obwiniało za ten objaw, np. zachowanie agresywne. My z kolei doceniamy objaw w życiu dziecka, rozumiemy go jako jedyne najlepsze rozwiązanie, które wymyślił, aby czuć się lepiej. Oceniamy negatywne konsekwencje sposobu radzenia sobie pacjenta, ale także pozytywne funkcje tych zachowań. Przede wszystkim odkrywamy, jaka potrzeba stoi za zachowaniem dziecka, a potem pomagamy pacjentowi znaleźć zdrowszy sposób na osiągnięcie tej potrzeby”.

Model trybów w terapii schematów

Aby tego dokonać, w trakcie terapii wprowadzany jest model trybów, swoisty język, którym terapeuta będzie się posługiwał w pracy z dzieckiem i rodzicem.

TRYBY SCHEMATÓW definiowane są jako stany emocjonalne w danym momencie, które mogą być aktywowane przez wydarzenia codzienne i przez wydarzenia, na które dziecko jest nadwrażliwe (tzw. „emocjonalne przyciski”).

Terapeuta za pomocą zabawek, pacynek czy kart wprowadza koncepcję trybu, która pomaga dziecku zrozumieć własne zachowanie i uczucia. To z kolei umożliwia budowanie ego-dystonicznego rozumienia swojego problemowego zachowania. Dziecko ma okazję stworzyć swój własny indywidualny model trybów; swoją własną „wewnętrzną emocjonalną drużynę”.

Etapy terapii

W trakcie terapii pacjent:

  • nazywa i charakteryzuje swoje tryby dziecięce (wrażliwą, szczęśliwą czy rozzłoszczoną część),
  • nazywa i charakteryzuje swoje niedojrzałe tryby radzenia sobie (tzw. obrońców),
  • a także swoje krytyczne, karzące części, których odpowiednikiem w terapii schematu dorosłych jest tryb rodzica, a u dziecka może to być zinternalizowany głos nauczycieli czy rówiesników.

Wszystkie tryby przypisywane są przez dziecko lub nastolatka do oddzielnych postaci na kartach lub poszczególnych pacynek, co wpływa na lepsze ich poznanie i zrozumienie. Celem tworzenia tego typu „drużyny” jest wyróżnienie części wrażliwej (Podatne na Zranienie Dziecko), której dziecko często się wstydzi i umocnienie części troszczącej się (część Sprytna i Kompetentna), która jest u dziecka odpowiednikiem Zdrowego Dorosłego i która potrafi osłabić działanie części krytycznych dziecka.

Dr Loose podkreśla że: „praca z trybem w trakcie terapii ma niezwykłe znaczenie, bo pozwala dziecku zmienić swoje zachowanie, a także umacnia jego poczucie kontroli w terapii, które jest niezbędne do powstrzymania starych, dysfunkcjonalnych wzorców, trybów i schematów”. Jeśli jednak chcemy, aby etap pracy z trybami był skuteczny, powinien być poprzedzony pracą nad zasobami całej rodziny, w szczególności dziecka. Dlatego niezwykle ważnym elementem jest najpierw wzmocnienie relacji i odnajdywanie pozytywnych stron dziecka za pomocą wywiadu z rodziną, kwestionariuszy, ankiet, odgrywaniu ról. 

Praca z rodzicami w terapii schematów

Terapia schematów dla dzie...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy