Troska i empatia stanowią fundamentalne elementy budowania relacji terapeutycznej w wielu podejściach psychoterapeutycznych. W terapii schematów odgrywają one szczególnie istotną rolę, ponieważ psychoterapeuta poprzez zastosowanie ograniczonego powtórnego rodzicielstwa ma zapewnić pacjentowi korektywne doświadczenia emocjonalne niezbędne do osłabienia siły działania wczesnych nieadaptacyjnych schematów, a także zaspokoić kluczowe potrzeby związane z bezpieczeństwem, opieką, zrozumieniem i pocieszeniem, pełniąc funkcję „dobrego rodzica”. Jednocześnie konieczne jest zachowanie uważności, aby nie wzmacniać nieadaptacyjnych strategii radzenia sobie ani niezdrowych trybów funkcjonowania pacjenta.

 Dlaczego mieszać sobie w głowach i zastanawiać się nad integracją terapii schematów (TS) i dialogu motywującego (DM)? I czy w ogóle jest ona możliwa? Są to zasadne pytania i zanim pójdziemy dalej, spróbujmy na nie odpowiedzieć, zaczynając od drugiej kwestii.

Terapia schematów od lat zyskuje uznanie w pracy z osobami z zaburzeniami osobowości. Badania pokazują, że sprawdza się szczególnie dobrze u pacjentów z umiarkowanymi i ciężkimi zaburzeniami osobowości oraz w pracy z doświadczeniami złożonej traumy (Edwards i wsp. 2022.; Giesen-Bloo J.  i wsp., 2006). Jednym z filarów tego podejścia jest rozpoznawanie i rozumienie trybów schematów, czyli specyficznych stanów emocjonalnych i behawioralnych, które odzwierciedlają działanie głębokich schematów. Praca „w trybach” pełni kluczową funkcję zarówno w konceptualizacji przypadku, jak i w samym prowadzeniu terapii. Pozwala uchwycić dynamiczną zmienność stanów psychicznych pacjenta oraz zrozumieć ich funkcje adaptacyjne lub obronne (Young, Klosko, Weishaar, 2025).

W gabinetach i na oddziałach wszyscy znamy pacjentów, którzy „kręcą się w systemie” latami: kolejne kryzysy, hospitalizacje, wiele rozpoczętych i przerwanych procesów terapeutycznych. W realiach rosnących kolejek i ograniczonych zasobów systemowych zapewnienie wszystkim długoterminowych terapii indywidualnych jest po prostu nierealne. Zespoły stają przed dylematem: „krótka pomoc dla wielu” czy „pogłębiona terapia dla nielicznych”. Grupowa Terapia Schematów (GST) jest jedną z odpowiedzi na te wyzwania. 

Our task is not to seek for love, but merely to seek and find all the barriers within ourselves that we have built against it (tłumaczenie własne: „Naszym zadaniem nie jest poszukiwanie miłości, a jedynie odnalezienie barier wewnątrz nas samych zbudowanych na drodze do niej”) (Rumi, za: Neff i Germer, 2018, s. 1). Terapia schematów (TS) i terapia oparta na współczuciu (Compassion Focused Therapy – CFT) mogą mieć podobne cele, o których mówi poeta Rumi1 – odbudowanie zdrowej miłości, uważności, odczuwania i współczucia do i poprzez różne części (czasem rozumiane jako „bariery”) stworzone w trakcie rozwoju i doświadczania życia. 

Specyfika terapii schematów, jej geneza i główne założenia oraz sposób definiowania schematów i trybów, została opisana w innym artykule. Na użytek niniejszego warto jednak wspomnieć, że jednym z fundamentalnych celów terapii schematu jest zbudowanie jak najsilniejszego trybu Zdrowego Dorosłego u pacjenta.

Diagnoza psychologiczna może być prowadzona z różnych perspektyw, w zależności od celu badania i potrzeb osoby diagnozowanej. Najczęściej wyróżnia się trzy podstawowe typy diagnozy: nozologiczną, funkcjonalną oraz idiograficzną.

Terapia schematów (in. terapia schematu; TS; ang. Schema Therapy) to coraz powszechniej stosowane i jedno z najbardziej dynamicznie rozwijających się podejść psychoterapeutycznych. Nieprzypadkowo, bo od niemalże czterdziestu już lat prowadzone są w ramach TS prace nad doskonaleniem modelu teoretycznego oraz optymalizacją metod i narzędzi terapeutycznych. Przez ponad dwie ostatnie dekady badania jej skuteczności, bezpieczeństwa i mechanizmów zmiany zostały zintensyfikowane. W rezultacie dysponujemy skuteczną i bezpieczną formą psychoterapii dla osób zmagających się z szerokim spektrum problemów emocjonalnych i zaburzeń psychicznych. Szczególnie w zakresie złożonych i długotrwałych problemów, co do których jeszcze w latach 90. XX w. formułowano wątpliwości (a mity te są niestety czasami wciąż powielane), czy są w ogóle „wyleczalne”. 

W ostatnich latach obserwujemy wyraźny wzrost zainteresowania pacjentów Terapią Schematów. Może to wynikać z wielu powodów. Jednym z najważniejszych jest sposób, w jaki współczesne media zmieniły dostęp do wiedzy psychologicznej. Propagowanie różnych nurtów psychoterapeutycznych w mediach społecznościowych, rosnąca liczba webinarów, podcastów i szkoleń online – często tworzonych przez doświadczonych terapeutów – sprawiły, że pacjenci mają dużo większą świadomość metod stosowanych w psychoterapii. Coraz częściej wiedzą, jakiego rodzaju pracy oczekują od terapeuty. Sam często słyszę na pierwszych sesjach zdania: „Chciałabym/chciałbym przyjrzeć się swoim schematom”, „Słuchałem/słuchałam podcastu o Terapii Schematów i chcę zadbać o swoje wewnętrzne dziecko”, „Często oglądam rolki o schematach i myślę, że one bardzo mnie opisują”. Takie sformułowania są dowodem na wzrost „popularności” Terapii Schematów, ponieważ jej język i założenia wydają się bardziej przystępne. Oznacza to, że korzystamy z takich metod terapeutycznych, jak: praca z myślami, modyfikacja przekonań, analiza zachowań czy eksperymenty behawioralne, jednocześnie zwracamy uwagę na pracę emocjonalną, relacyjną, doświadczeniową czy pracę z ciałem.

Historia leczenia zaburzeń psychicznych w wielu momentach opierała się na filozoficznej koncepcji dualizmu kartezjańskiego, oddzielającego „umysł” od „ciała”, co w praktyce klinicznej skutkowało podziałem na obszar „leczenia słowem” i „leczenia lekiem”. Obecnie, w obliczu rosnącej złożoności problemów pacjentów, z którymi specjaliści spotykają się w gabinetach (w szczególności zaburzeń osobowości, nawracających i lekoopornych zaburzeń nastroju, a także przewlekłych zaburzeń lękowych), potrzeba integracji tych dwóch podejść stała się nie tyle wyborem, ile etyczną i kliniczną koniecznością.

Magnez, witamina C, witaminy z grupy B, kwasy omega-3 i ashwagandha to składniki, które mogą pozytywnie wpływać na Twój nastrój. Dowiedz się, jak działają, ile ich potrzebujesz i jak szukać najlepszych w suplementach diety.

Terapia schematu par (TS-P) wywodzi się z klasycznej terapii schematu. Współcześnie – dzięki pracom Echkarda Roedigera, Bruce Stevensa i Chiara Simeone-DiFrancesco – model ten został zaadaptowany do pracy z parą, przesuwając akcent z funkcjonowania jednostki na interakcję schematów i cykle trybów w parze, które partnerzy aktywują w momentach przeciążenia emocjonalnego.