Wyzwanie to staje się szczególnie wyraźne w sytuacjach, w których psychoterapeuta ulega trybom pseudowrażliwym. Wpadnięcie w tę pułapkę może prowadzić do zahamowania postępów terapeutycznych, a niekiedy nawet do utrwalania problemów pacjenta i wzmacniania jego nieadaptacyjnych schematów. Konsekwencje takiego procesu dotyczą zarówno pacjenta – jego motywacji do pracy, poczucia sprawczości oraz zaangażowania – jak i terapeuty, który może doświadczać narastającej frustracji, poczucia nieskuteczności czy obniżenia własnej kompetencji klinicznej.
Tryby pseudowrażliwe – charakterystyka
Zgodnie z założeniami terapii schematu nieadaptacyjne schematy rozwijają się w wyniku interakcji wrodzonych cech temperamentalnych z niezaspokajanymi potrzebami emocjonalnymi w okresie dzieciństwa (Young, Klosko i Weishaar, 2015). Aktywacji schematu towarzyszy pojawienie się trybu rozumianego jako dynamiczny stan obejmujący komponenty emocjonalne, poznawcze, behawioralne oraz neurobiologiczne. Tryby te dzieli się ogólnie na kategorie, tj. tryby dziecięce, tryby krytyczne, tryby radzenia sobie oraz tryby funkcjonalne. Tryby nieadaptacyjne charakteryzują się przeżywaniem bolesnych emocji, pojawianiem się krytycznych myśli i komunikatów, a także występowaniem zachowań o problematycznym charakterze (Behary, Farrell, Vaz i Rousmaniere, 2025).
Jak podkreślają Simpson i Navot (2023), w standardowej konceptualizacji terapii schematu brakuje ujęcia pseudowrażliwych trybów radzenia sobie. Tryby te przypominają lub naśladują tryb Wrażliwego Dziecka poprzez ekspresję silnych emocji i skarg, jednak w rzeczywistości mają niewiele wspólnego z autentycznym przeżywaniem podstawowych emocji. Autorki wyróżniły cztery tryby radzenia sobie o charakterze pozornej wrażliwości: Bezradnego Poddanego, Narzekającego Obrońcę, Poszukiwacza Uwagi oraz tryb Ofiary/Użalającego się nad sobą Obrońcę.
Bezradny Poddany
To tryb radzenia sobie oparty na rezygnacji i poddaniu się. Jego funkcją jest ochrona przed odrzuceniem oraz dążenie do uzyskania więzi i opieki poprzez bierne, pośrednie formy ekspresji emocjonalnej (Brockman i wsp., 2023). Tryb ten może manifestować się m.in. poprzez objawy dysocjacyjne, dolegliwości somatyczne, fizyczną słabość czy skargi na niewyjaśniony ból lub niską wagę. Wyróżnia się dwa odcienie tego trybu: poszukujący opieki oraz zrezygnowany. Choć oba stanowią formy wycofania i poddania się, różnią się dynamiką oraz funkcją w relacjach interpersonalnych (Simpson i Navot, 2023).
W trybie poszukującego opieki Bezradnego Poddanego osoba prezentuje się jako zagubiona i nieporadna, oczekując, że inni przejmą odpowiedzialność za rozwiązanie jej problemów. Poszukuje ona „idealnego” opiekuna, który zaspokoi wszystkie potrzeby i zapewni ratunek. Bezradność pełni tu funkc...
Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.
Dołącz do grona specjalistów, którzy stale pogłębiają swoją wiedzę
Co dwa miesiące otrzymuj sprawdzone narzędzia i artykuły tworzone przez ekspertów-praktyków. Pogłębiaj wiedzę, pracuj sprawniej, pewniej i bądź przygotowany na najbardziej skomplikowane przypadki.
