W noo-psychosomatycznej perspektywie Popielskiego poczucie sensu życia jest doświadczeniem człowieka jako podmiotu osobowego. Jest wydarzeniem, które realizuje się w związku ze świadomością i refleksją jednostki oraz jej „byciem i stawaniem się” oraz „dążnością ku…” (Popielski, 1997). U Frankla sens jest istotą dążenia w egzystencji: nie jest luksusem ani jedynie ideą, lecz dynamiką ukierunkowującą człowieka ku wartościom, celom i odpowiedzialności (Frankl, 2006). Obie tradycje – logoteoretyczna i noo-psychosomatyczna – spotykają się w kluczowym założeniu i twardej tezie, która brzmi: „Człowiek nie redukuje się do biopsychicznej funkcjonalności, a brak sensu nie jest »zwykłym« substytutem obniżonego nastroju, lecz zjawiskiem antropologicznym o skutkach noetycznych, psychicznych i somatycznych, łączącym różne definicje filozoficzne na rzecz zwyciężenia tego, co najbardziej ludzkie w osobie”.
Celem niniejszego artykułu jest osadzenie noo-psychosomatycznej koncepcji Popielskiego w kontekście badań światowych po 2000 r. Szczególnie interesuje nas destrukcja poczucia sensu rozumiana jako utrata orientacji aksjologicznej, poczucia celu, wartościowości i znaczenia własnego życia, a także narastanie „pustki egzystencjalnej” czy demoralizacji. Ze względu na ograniczoną przestrzeń pominięto polskie badania empiryczne, włączono natomiast polskie prace teoretyczne Popielskiego jako punkt odniesienia, aby zobrazować zarówno skalę badań, jak i uniwersalność koncepcji Popielskiego.
Sens życia jako fakt noetyczny: V.E. Frankl i K. Popielski
Z punktu widzenia Frankla sens jest kategorią relacyjną: odsłania się w spotkaniu człowieka ze światem wartości i w odpowiedzi na „wezwanie chwili”. Sens nie jest wytworem dowolnej interpretacji, człowiek go raczej odkrywa niż konstruuje, a proces odkrywania dokonuje się w wymiarze duchowym (Frankl, 2006). Popielski rozwija tę intuicję w ramach noo-psychosomatyki: sens życia jest zjawiskiem „antropologiczno-egzystencjalnym natury noetycznej” i zarazem najbardziej ogólną oraz nieodłączną potrzebą ludzkiej egzystencji (Popielski, 1994). Warto wydobyć trzy elementy szczególnie istotne dla późniejszej konfrontacji z danymi empirycznymi:
- Sens jako potrzeba i motywacja specyficznie ludzka. Popielski podkreśla, że obok potrzeb biologicznych i psychicznych człowiek dysponuje potrzebami noetycznymi, które „swoją naturą przekraczają biopsychiczne funkcje” (Popielski, 1994).
- Sens jako integrator/regulator organizacji osobowości. W ujęciu Popielskiego noetyczny wymiar osobowości porządkuje i integruje motywacje, cele, odniesienia i wybory (Popielski, 1994).
- Konsekwencje somatyczne. Noo-psychosomatyka zakłada, że utrata sensu może współtworzyć ryzyko zaburzeń zdrowia poprzez mechanizmy stresowe, behawioralne i relacyjne – nie w sensie prostej „przyczyny”, lecz jako czynnik nasilający dezorganizację życia biopsychicznego (Popielski, 1999).
Tak zarysowana rama pojęciowa pozwala potraktować współczesne badania jako sprawdzian dwóch hipotez:
- Czy destrukcja sensu ma rozpoznawalne, powtarzalne korelaty psychiczne?
- Czy korelaty te sięgają poza sferę psychiczną ku wskaźnikom funkcjonowania somatycznego?
Jak współczesne bada
...Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.
Dołącz do grona specjalistów, którzy stale pogłębiają swoją wiedzę
Co dwa miesiące otrzymuj sprawdzone narzędzia i artykuły tworzone przez ekspertów-praktyków. Pogłębiaj wiedzę, pracuj sprawniej, pewniej i bądź przygotowany na najbardziej skomplikowane przypadki.
