Jako terapeuta spędzasz całe dnie pomagając ludziom przebrnąć przez różne kryzysy. Twoi klienci dzielą się swoimi doświadczeniami, które obejmuje wszystko - od nękania w miejscu pracy przez problemy finansowe po poważne objawy zdrowia psychicznego, a Ty oferujesz wskazówki i wsparcie, gdy zaczynają pracować nad przezwyciężeniem tych wyzwań.  Niektórzy z Twoich klientów mogą być zaskoczeni, gdy dowiadują się, że zmagasz się z podobnymi problemami, ponieważ zapewnienie skutecznej terapii wiąże się z oferowaniem empatycznego wsparcia bez ujawniania swoich osobistych doświadczeń.  Ale oczywiście jesteś człowiekiem, tak jak oni, a osobiste cierpienie jest generalnie częścią ludzkiego doświadczenia. Większość ludzi doświadcza tragedii i strat przez całe życie. Dzięki profesjonalnemu wyszkoleniu i współczującej naturze, empatia może przyjść do ciebie naturalnie. Ale nic nie jest w stanie całkowicie uchronić Cię przed doświadczaniem własnego cierpienia. Jednak podejmując kroki, aby wspierać i dbać o siebie, gdy zmagasz się z problemami, możesz zapobiec temu, aby cierpienie wpłynęło na Twoją pracę.  ZALECENIA I ZAKAZY DLA TERAPEUTÓW W KRYZYSIE OSOBISTYM Dziedzina psychoterapii może być intensywna, złożona i często izolująca. Mimo to możesz cieszyć się swoją pracą i czerpać z niej ogromną satysfakcję, pomimo okazjonalnych wyzwań, jakie niesie. Jednak niektóre sytuacje lub wydarzenia z życia mogą sprawić, że będziesz mniej obecny, aby stawić czoła emocjonalnym wymaganiom swojej pracy.  Możesz się zastanawiać, czy jest etycznym, dalsze wspieranie ludzi potrzebujących pomocy, gdy sam przetrwasz trudny okres. Chociaż ważne jest, aby wziąć pod uwagę subiektywne okoliczności, poniższe wskazówki mogą pomóc w udzielaniu pomocy terapeutycznej w chwilach osobistych trudności.  Nie ukrywaj swoich uczuć Wyobraź sobie, że pracujesz z klientem, który ma trudności z wyrażaniem swoich emocji. Prawdopodobnie zachęciłbyś ich, aby spróbowali wygodniej rozmawiać o swoich uczuciach i nauczyłbyś ich umiejętności ekspresji. Dlaczego? Ponieważ wiesz, że tłumienie emocji zwykle nie działa. Kiedy tłumisz emocje, nie możesz się nimi zająć w sposób produktywny. Nie znikają, więc nadal wpływają na Twój nastrój, pozostając w Twoich myślach, a nawet wyciekają do Twoich interakcjach z innymi.  Samoopieka Zamiast powstrzymywać emocje, spróbuj włączyć medytację lub inne praktyki relaksacyjne do swojego dnia. Te działania mogą pomóc Ci zaakceptować swoje uczucia bez wpadania w pułapkę.  Inne pozytywne metody radzenia sobie z trudnościami życia obejmują: Pisanie dziennika Szukanie wsparcia u bliskich Aktywność fizyczna Spędzanie czasu na łonie natury Tworzenie sztuki Słuchanie muzyki Ważne jest również, aby nadal dbać o swoje potrzeby fizyczne. W trudnych chwilach często dochodzi do przepracowania, utraty snu lub braku zainteresowania jedzeniem, w tym przygotowywaniem pożywnych posiłków.  Nie przerzucaj problemu na klientów ani nie wykorzystuj klientów jako systemu wsparcia emocjonalnego. Dzielenie się osobistym cierpieniem z klientami nie jest pomocne w ich terapii. Jest to problematyczne i potencjalnie nieetyczne zachowanie. Jeśli znajdziesz się w miejscu, w którym chcesz szukać wsparcia u klientów, możesz rozważyć wygospodarowanie sobie większego dystansu - zostałeś odizolowany i brakuje Ci silnego systemu wsparcia.  Pomocne może być również zaplanowanie czasu wolnego, jeśli: Twój nastrój wobec klientów staje się niecierpliwy lub drażliwy Często rozpraszasz się podczas terapii Problemy z klientami są na tyle podobne do twoich, że wywołują cierpienie Czy otworzyć się na zaufanych bliskich lub swojego terapeutę. Poruszanie się po własnych problemach emocjonalnych podczas doświadczania cierpienia klientów może być niezwykle trudne.  Rozmowa o swojej sytuacji z osobami, które mogą zaoferować wsparcie i wskazówki, może pomóc Ci poczuć się mniej samotnym, nawet jeśli nie dostarczy natychmiastowego rozwiązania.  Nie opuszczaj sesji bez uprzedzenia LUB nie zmuszaj się do trudnych dni. Jeśli Twój stan emocjonalny uniemożliwia Ci skuteczną terapię, nie powinieneś próbować prowadzić sesji. Takie postępowanie nie pomoże ani Tobie, ani Twojemu klientowi, a może zaszkodzić relacji terapeutycznej. Jeśli musisz odwołać sesję, możesz poinformować swoich klientów, że „nieuniknione okoliczności” uniemożliwiły Ci sesję i zaproponować zmianę terminu wizyty w najwcześniejszym dogodnym dla nich terminie (podaj im numer współpracownika, do którego mogą zadzwonić, jeśli będą musieli zaradzić natychmiastowemu incydentowi). W razie potrzeby zrób sobie przerwę w pracy. Terapeuci również zasługują na wolne, a szczególnie ważne jest, aby poświęcić czas potrzebny na przepracowanie trudnych problemów, żalu lub problemów zdrowotnych, ponieważ mogą one mieć wpływ na Twoją zdolność do wspierania innych.  Nie wątp w siebie. To zupełnie normalne, że zdarzają się chwile zwątpienia. Każdy je ma, nawet terapeuci. Możesz się zastanawiać, jak możesz komuś pomóc, gdy jesteś w niebezpieczeństwie. Jeśli na przykład przechodząc przez rozwód, możesz się zastanawiać, co klienci szukający pomocy w związkach pomyśleliby o Waszej wspólnej pracy, gdyby o tym wiedzieli.  Ciężko zaufać własnym umiejętnościom, szczególnie w trudnych chwilach. Ale Twoje doświadczenie i szkolenie mogą Cię poprowadzić, zwłaszcza jeśli wykorzystasz umiejętności radzenia sobie, których uczysz innych, aby pracowały także u Ciebie. 

Przepracowanie jest niebezpiecznym zjawiskiem dotykającym pracowników z wielu branż. Główną przyczyną tego zjawiska jest nadmierna ilość pracy i zobowiązanie się do wykonywania zadań ponad swoje siły. Pierwszymi oznakami przepracowania są najczęściej: zmniejszona uwaga i koncentracja, brak przyjemności z wykonywanej pracy, a także objawy fizyczne - częstsze infekcje, bóle głowy i pleców, zmęczenie. Jeżeli zwiększona ilość obowiązków jest krótkoterminowa zazwyczaj nie pociąga za sobą poważniejszych konsekwencji dla stanu psychicznego i zdrowia. Jednakże, jeśli stan ten się przedłuża prowadzić może do wypalenia zawodowego i innych trudności.

Samotność jest poważnym problemem, który dotyka wielu ludzi, ale jest szczególnie powszechna wśród pracowników służby zdrowia i innych osób, które mają wyższe stopnie naukowe i pracują w zawodach wymagających wysokich kwalifikacji.

Zaburzenia pod postacią somatyczną to wielkie wyzwanie dla specjalistów. Częsta zmiana objawów i stopnia odczuwania bólu (najczęściej fizycznego) uniemożliwia dokładną identyfikację medycznej przyczyny ich wystąpienia. Omawiane w tym artykule zaburzenia somatyzacyjne należą do grupy dolegliwości występujących pod postacią somatyczną. Gdy bóle nasilają się, a ich częstotliwość zaburza prawidłowe funkcjonowanie, wówczas pacjenci szukają specjalistycznej pomocy w celu ustalenia przyczyny i leczenia. Pacjent musi zdawać sobie sprawę z problematycznej diagnozy i długiego procesu terapeutycznego.

Pandemia SARS-CoV-2 uderzyła boleśnie w każdego. Patrząc z perspektywy gabinetu psychoterapeutycznego, jedną z bardziej poszkodowanych grup klientów była społeczność LGBT. Szczególny kontekst społeczno-polityczny obserwowany w Polsce od kilku lat nadał doświadczeniu przetrwania w pandemii i wynikających z niej obostrzeń wyjątkowo gorzkiego posmaku wśród klientów.

Rosnąca liczba osób chorujących z powodu stresu, sprawia, że jednym z najistotniejszych wyzwań dla systemów pomagania staje się wdrożenie efektywnych metod wspierających życie codzienne, w którym stres jest stałym elementem towarzyszącym. Naprzeciw temu szerokiemu i palącemu zapotrzebowaniu wychodzi metoda treningu słuchowego zwana Metodą Tomatisa®, która ma wielu zwolenników, a jej efektywność jest dobrze udokumentowana (Ratyńska, 2002, Mojs i in., 2011, Mularzuk, 2012). Do Polski Metoda Tomatisa® została swego czasu wprowadzona, dzięki działaniom Instytutu Patologii i Fizjologii Słuchu w Kajetanach. Metoda ta dedykowana jest do wszystkich osób borykających się ze stresem związanym z funkcjonalnym obniżeniem sprawności procesów uwagi słuchowej, które nie są jednak związane z nieprawidłowościami anatomicznymi narządu słuchu. Co to dokładnie oznacza? Zgodnie z założeniami twórcy metody, Alfreda Tomatisa, francuskiego otolaryngologa, słuchanie jest aktywnym procesem poznawczym, używanym do uczenia się i komunikowania. Tomatis uważał także, że właściwy sposób słuchania powinien odbywać się bez żadnych zakłóceń w płaszczyźnie emocjonalnej, tj. słuchanie kogoś czy rozmowa z kimś powinna przebiegać bez żadnego wysiłku. Dodatkowo, z uwagą słuchową powiązana jest jakość głosu (w tym tembr, tempo, rytm mówienia). Nasz głos musi być dla nas nie tylko akceptowalny, ale także powinien służyć dynamizowaniu myślenia oraz sprzyjać uczeniu się (Madaule, 1995, Tomatis, 2001). Prace Tomatisa skupiały się na badaniu umiejętności do swobodnego komunikowania się, szczególnie aktywnego słuchania, mowy oraz śpiewu. Wiemy, że zdolności te wymagają posługiwania się uporządkowanymi zasobami językowymi, m. in. prawidłowo funkcjonującym mechanizmem kontroli audio-wokalnej. Spójność w tych obszarach jest zapewniona dzięki trzem funkcjom ucha, jakimi według Tomatisa są: aktywne słuchanie, utrzymanie równowagi i właściwej pozycji ciała oraz funkcja energetyzująca. W efekcie dysregulacji wymienionych elementów osoba doświadcza problemów z prawidłowym rozumieniem, komunikacją, zapamiętywaniem, uczeniem się. Zobrazujmy to przykładami. Wyobraźmy sobie dzieci posługujące się wieloma monotonnymi dźwiękami czy generujące znaczną liczbę słów, którym jednak przypisuje się wyłącznie znaczenie autostymulacji. Mimo, że dźwięki te mają charakter energetyzujący, de facto pozbawione są one aspektu społecznego, czyli nie służą komunikacji. Z drugiej strony, spotykamy w pracy klinicznej osoby, którym rozmowa nie sprawia trudności, a jednak skarżą się na niski poziom energii. Bywa, że wśród nich znajdują się nauczyciele lub inne osoby zawodowo eksploatujące umiejętności słuchania i mówienia. Sprzężenie „ucho-usta-ucho” nie spełnia u nich w wystarczającym stopniu funkcji energetyzującej – długotrwałe słuchanie oraz mówienie z czasem może prowadzić do trudności w uwadze słuchowej. Inną skargą obrazującą trudności w sprawnym działaniu pętli audio-wokalnej jest zgłaszany problem w rozumieniu konwersacji podczas imprezy towarzyskiej. Możemy wyobrazić sobie dyskomfort takiej osoby przez porównanie tej sytuacji do prowadzenia rozmowy na peronie dworcowym, podczas równocześnie wjeżdżającego pociągu. Niemożność w utrzymaniu uwagi powoduje zgubienie wątku i naturalne wycofanie się. Wymienione problemy nie mają oczywiście znaczenia, jeśli pojawiają się incydentalnie. Mamy przecież prawo do lepszych i gorszych dni, a nasza uwaga, zgodnie ze swoją naturą, może fluktuować. Sytuacja staje się niepokojąca wtedy, gdy problem zaczyna być długotrwały. Liczne obserwacje wskazują, że pomimo prawidłowego wyniku obiektywnego badania słuchu fizjologicznego można wykazywać istotne trudności ze słuchaniem. Oprócz podanych powyżej przykładów, skargi osób z tym problemem mogą także dotyczyć trudności w rozumieniu poleceń, nieprawidłowego rozumienia podobnie brzmiących słów (np. „skończ śniadanie” vs „skończ zadanie”), tendencji do udzielania nieadekwatnych odpowiedzi na zadane pytania, wzmożonej wrażliwości na dźwięk (np. trudny do zniesienia, drażniący dla osoby pisk ładowarki do telefonu czy gwałtowne reakcje w postaci zasłaniania uszu w efekcie pojawienia się określonych dźwięków w otoczeniu). Inną wskazówką mówiącą o trudnościach w przebiegu procesów uwagi słuchowej są problemy z mową ekspresyjną. Należą do nich: występowanie niektórych wad artykulacyjnych, kłopoty z budowaniem swobodnej wypowiedzi, wyjątkowo głośna mowa przy braku niedosłuchu czy skrajna niechęć do wystąpień publicznych (często wiązana z trudnością akceptacji własnego głosu). Ważne pytanie dotyczy przyczyn osłabienia procesów uwagi słuchowej. Wśród nich najczęściej wymienia się: powtarzające się (szczególnie we wczesnym dzieciństwie) choroby ucha, w tym np. wysiękowe zapalenie ucha środkowego, silny stres, brak odpowiedniego treningu słuchania (monotonne środowisko akustyczne), doświadczenie traumy (a z nią związanego zablokowania pragnienia do komunikacji) czy występowanie centralnych zaburzeń przetwarzania słuchowego. Myśląc jednak o treningu słuchowym, należy każdorazowo przeprowadzić dokładną diagnostykę różnicową. Bowiem wiele trudności opisywanych przez klienta i wskazujących na zaburzenia uwagi słuchowej może wiązać się ze stanami chorobowymi, wymagającymi przede wszystkim interwencji lekarskiej – lekarza laryngologa, pediatry, neurologa czy psychiatry! Bez wątpienia Alfred Tomatis był pionierem w zakresie rozwoju technik wspomagających i przywracających komfort słuchowy, wykorzystując nowoczesne technologie. Poprawa lub przywrócenie funkcji utraconych w wyniku np. zaburzeń w pracy mięśni ucha jest możliwe w oparciu o unikalne mechanizmy: dynamicznego kontrastu dźwiękowego, pracy za pomocą przewodnictwa kostnego i powietrznego oraz tzw. muzyki filtrowanej. Metoda Tomatisa® jest swego rodzaju fitnessem dla mięśni ucha, a cały proces pedagogiczny zachodzi w oparciu o pracę z tzw. elektronicznym uchem (Tomatis, 2001). Podsumowując, trening przeznaczony jest do wspomagania osób z: zaburzeniami mowy i języka (m.in. opóźnieniami rozwoju mowy, zaburzeniami artykulacji, specyficznymi zaburzeniami językowymi, jąkaniem, centralnymi zaburzeniami przetwarzania słuchowego), nieprawidłowościami w spontanicznym nabywaniu umiejętności szkolnych (dysleksja, dysgrafia, dysortografia), nieprawidłowościami w regulacji zachowania i emocji (m.in. trudnościami w koncentracji uwagi, problemami w zapamiętywaniu i uczeniu się). Szerokie zastosowanie metoda ma także w obszarze nauki języków obcych. Każdorazowo warto rozważyć możliwość pracy Metodą Tomatisa® zwłaszcza u osób, u których mimo podjętych wcześniej interwencji (długoletnia, mało efektywna terapia logopedyczna czy pedagogiczna) nie osiągamy przewidywanych celów terapeutycznych. Więcej informacji o treningu można znaleźć na stronie internetowej: www.tomatis.com. Bibliografia Mojs E., Nowogrodzka A., Piasecki B., Wolnowska B., Wpływ treningu słuchowego Tomatisa na poziom funkcjonowania poznawczego u dzieci z dysfunkcjami mowy, Neuropsychiatr Neuropsychol, 2011;6:3–4. Madaule P., Objawy zaburzeń uwagi słuchowej, w: Audio-psycho-fonologia dla śpiewaków i muzyków, Lublin, Wyd. UMCS, 1995. Mularzuk M., Czajka N., Ratyńska J., Szkiełkowska A., Analiza wyników testu uwagi i lateralizacji słuchowej uczniów poddanych terapii za pomocą metody Tomatisa, „Nowa Audiofonologia” 1(3), 2012: 67‒73. Ratyńska J., Zasady stosowania Metody Tomatisa w zaburzeniach głosu i mowy, IFiPS, Warszawa 2002. Tomatis A. A., The ear and the voice, Paris: Editions Robert Laffont SA; 2001.

Zygmunt Bauman, zmarły przed kilkoma laty polski socjolog, o współczesnych czasach mawiał, że „jedyną stałą rzeczą jest zmiana, a jedyną pewną rzeczą – niepewność”. Z perspektywy czasu wydaje się, że były to prorocze słowa.

Pandemia COVID-19 zebrała żniwa w różnych obszarach naszego życia. Dotknęła również snu – sfery tak ważnej dla naszej regeneracji, odporności i kondycji psychicznej. Obecnie istotnie zwiększył się odsetek osób zgłaszających problemy ze snem. Zjawisko to określamy mianem koronasomnii. Jakie są jej przyczyny oraz możliwości poprawy snu w czasach, w których przyszło nam leczyć się online?

W ostatnim okresie pojawia się dużo publikacji związanych z powikłaniami neuropsychiatrycznymi w przebiegu zakażenia COVID-19, jak również o odległych następstwach infekcji. Sporo doniesień związanych jest z czynnikami psychologicznymi, takimi jak: izolacja, zmiana dotychczasowych przyzwyczajeń, lęk przed zachorowaniem i śmiercią, obawy przed utratą pracy oraz obawy związane z sytuacją materialną, które spowodowały wzrost występowania takich chorób i zaburzeń psychicznych, jak zaburzenia adaptacyjne, lękowe, depresje, zespoły stresu pourazowego. Nieco rzadziej wskazuje się natomiast na znaczenie samej infekcji COVID-19 dla zdrowia psychicznego.

Pandemia koronawirusa wpłynęła znacząco na zdrowie psychiczne młodzieży i osób dorosłych. Do gabinetów psychoterapeutów znacznie częściej zaczęli zgłaszać się klienci z objawami lękowymi. Nasilenie problemów emocjonalnych i lękowych było zauważalne również u klientów przebywających od dłuższego czasu w terapii. Czynniki takie jak: przedłużające się poczucie zagrożenia, intensywna ekspozycja na stres oraz brak poczucia stabilizacji sytuacji życiowej wywołane COVID-19 wpływały między innymi na nasilenie lęku o zdrowie oraz lęku uogólnionego. U osób z fobią społeczną stan związany z izolacją społeczną nasilił reakcję unikania kontaktów społecznych.

Pandemia COVID-19 powoduje istotne zakłócenia w życiu większości ludzi na świecie. Próżno szukać człowieka, który nie doświadczyłby na własnej skórze trudności życiowych związanych z jej wybuchem. Jeśli ludziom udało się uniknąć zakażenia i zostali w porę zaszczepieni, to wciąż przeżywają stresy związane z lękiem o zdrowie bliskich, zwłaszcza tych w podeszłym wieku.

Problem przemocy w rodzinie niestety jest dosyć powszechnym, także w Polsce. Trudno jest podać dokładne dane dotyczące tego zjawiska, ale posłużyć się można chociażby liczbą 72 601 wypełnionych formularzy Niebieska Karta – A (Komenda Główna Policji, 2020). Niebieska Karta jest dokumentem służbowym wypełnianym przez funkcjonariusza policji w przypadku stwierdzenia przemocy w rodzinie, co służyć ma udokumentowaniu faktów z ową przemocą związanych. Warto mieć na uwadze fakt, iż liczba wskazana powyżej i jest z pewnością niedoszacowana – statystyki z pewnością nie oddają rzeczywistej skali problemu.