Menopauza jest naturalnym etapem w życiu kobiety. Dla wielu z nich jest to okres wzmożonej wrażliwości biologicznej z obserwowanymi objawami na poziomie fizjologicznym i psychologicznym. Czas ten wiąże się z większą podatnością na depresję, co ma wpływ na jakość życia. Z tego względu należy ustanowić procedury diagnostyczne i spersonalizowane leczenie obejmujące leki przeciwdepresyjne i psychoterapię. Wspomaganiem leczenia depresji jest też zastosowanie HRT (Hormonalnej Terapii Zastępczej), która łagodząc somatyczne dolegliwości sprzężone z menopauzą, wywołuje efekt domina, wpływając korzystnie na stan psychiczny.

Chcesz dowiedzieć się więcej? Weź udział w OGÓLNOPOLSKIM KONGRESIE PSYCHOLOGÓW I PSYCHOTERAPEUTÓW! Obszary i etapy pracy psychoterapeutycznej Budowanie relacji terapeutycznej. Relacja terapeutyczna (przymierze terapeutyczne) ma kluczowe znaczenie w procesie terapii. Umożliwia współpracę terapeuty i klienta w określeniu celów pracy terapeutycznej i zmniejsza nasilenie oporu. Budując przymierze terapeutyczne z J.P., wykorzystałam metodę 5 kroków budowania kontraktu terapeutycznego wg Johna Enrighta: Uznanie przez klientkę uczestnictwa w psychoterapii uzależnienia jako własnej decyzji. Określenie rzeczywistego problemu klientki: co jest dla niej problemem w związku z uzależnieniem i jakie chce osiągnąć cele w procesie terapeutycznym. Cele powinny być: konkretne, mierzalne i pozytywnie sformułowane. Ustalenie z klientką, czy cele, jakie sobie wyznacza, są realne do osiągnięcia i po czym pozna, że je osiągnęła. Ustalenie, czy zdaniem klientki terapeutka prowadząca terapię będzie dla niej odpowiednim specjalistą, czy ma zaufanie do terapeuty, jakie ma wątpliwości. Określenie występowania konfliktowych motywów (wtórnych korzyści z zażywania leków), które utrzymują klientkę w aktualnej sytuacji. Budowanie umiejętności identyfikowania objawów głodu lekowego. W tym celu wykorzystano „dzienniczek głodu” do samodzielnego wypełniania. Jest on umieszczony w Karcie pracy dołączonej do artykułu. Identyfikowanie sytuacji wyzwalających – zewnętrznych i wewnętrznych. Sytuacje wyzwalające to te, które mogą wywoływać chęć sięgnięcia po leki. W terapii motywujemy do ich identyfikowania, wypisania i uzupełniania listy w razie potrzeby. W przypadku J.P. były to wizyty lekarskie, sytuacje stresujące, konieczność wyjścia z domu, trudności z zasypianiem, ból fizyczny, poczucie osamotnienia, wspomnienia z dzieciństwa oraz z okresu małżeństwa. Cel: nauczyć klientkę rozpoznawania momentów zagrożeniowych i sposobów radzenia sobie w trudnych sytuacjach. Identyfikowanie przekonań podstawowych aktywowanych przez sytuacje wyzwalające. Przekonania podstawowe są zakorzenione w umyśle osoby uzależnionej i dotyczą substancji, poczucia własnej wartości, umiejętności radzenia sobie. Pociągają za sobą przekonania warunkowe o zażywanej substancji, które działają na korzyść uzależnienia oraz myśli automatyczne prowadzące do powstania głodu. Motywowanie do ich wypisania i uzupełniania listy. Pomoc w urealnieniu tych przekonań. W przypadku J.P. brzmiały one m.in.: „Bez leków nie poradzę sobie; Jak wezmę jedną tabletkę, będzie mi łatwiej; Jestem beznadziejna, nie zasługuję na nic dobrego; Lepiej zażyć lek, niż zwariować z lęku”. Identyfikowanie myśli przyzwalających na zażycie. Myśli przyzwalające uzasadniają zażycie substancji. W przypadku J.P. brzmiały one np.: „Miałam dziś trudny dzień, więc łyknę chociaż 30 mg”. Motywowanie do identyfikowania myśli przyzwalających, wypisania i uzupełniania listy w razie potrzeby. Dyskusja z myślami automatycznymi. Dyskusja z myślami automatycznymi to technika mająca na celu zidentyfikowanie, a następnie przeformułowywanie myśli automatycznych podtrzymujących uzależnienie na bardziej funkcjonalne i konstruktywne, służące zdrowiu. Umożliwia podważenie dezadaptacyjnych myśli i przekonań. Tabelę dyskusji z myślami automatycznymi umieszczono w Karcie Pracy dołączonej do artykułu. Omówienie psychologicznych mechanizmów uzależnienia – psychoedukacja plus motywowanie do identyfikowania własnych mechanizmów:  Mechanizm iluzji i zaprzeczeń – nauka rozpoznawania zniekształceń poznawczych mających na celu umożliwienie i uzasadnienie kontaktu z lekami nasennymi i uspokajającymi, np. minimalizowanie szkód wynikających z zażywania leków, podkreślanie dobrego samopoczucia po zażyciu. Mechanizm nałogowego regulowania emocji – praca terapeutyczna nad ruminowaniem, powtarzaniem w dialogu wewnętrznym przekonań: „Jestem do niczego; Nie dam rady bez leków”, a następnie myśli przyzwalającej: „Muszę zażyć lek”, skąd wynikają emocje: lęk, niepokój, rozdrażnienie i konsekwencje w postaci zachowania, czyli zażycia leku. Mechanizm rozproszonego/rozdwojonego JA – praca terapeutyczna nad zniekształceniami poznawczymi oraz przekonaniami kluczowymi i myślami automatycznymi zidentyfikowanymi przez J.P., np.: „Do niczego się nie nadaję; Nie dam sobie rady bez tabletek”. Dyskusja z nałogowymi myślami automatycznymi. Technikę dyskusji z myślami automatycznymi można też wykorzystać do podważania nieadaptacyjnych przekonań tworzących triadę depresyjną. W przypadku klientki J.P. triada depresyjna prezentowała się następująco: Negatywne myślenie o sobie: „Jestem nic niewarta; Jestem do niczego”. Negatywne myślenie o świecie i bieżących doświadczeniach: „Ludzie mną gardzą; Nikt nie akceptuje mnie takiej, jaka jestem”. Negatywne myślenie o przyszłości: „Nic dobrego mnie już nie czeka; Zawsze będę nieszczęśliwa”. Psychoedukacja w zakresie higieny snu oraz motywowanie do przestrzegania reguł sprzyjających regeneracji w czasie snu: Do łóżka kładź się wyłącznie wtedy, gdy poczujesz senność. Łóżko powinno być zarezerwowanie wyłącznie do spania (i ewentualnie aktywności seksualnej). Nie oglądaj w łóżku telewizji, nie jedz posiłków, nie czytaj, nie sprawdzaj Facebooka i e-maili. Nie zmuszaj się do zasypiania „na siłę”. Denerwowanie się wcale nie pomoże. Jeżeli nie udało Ci się zasnąć przez 15–20 minut od chwili położenia się, po prostu wstań i wyjdź do innego pokoju. Zostań tam tak długo, aż poczujesz, że zdenerwowanie minęło i ponownie poczujesz senność. Powtarzaj to postępowanie tyle razy, ile będzie trzeba. Rano wstawaj o stałej godzinie, niezależnie tego, ile godzin prześpisz w ciągu w nocy. Dzięki temu odzyskasz stały rytm snu. Przed udaniem się na nocny wypoczynek zadbaj o to, aby sypialnia była przewietrzona i zaciemniona (zamontuj żaluzje, rolety, zasłony, aby nie budziło Cię światło poranka). Zegar ustaw tak, żeby nie móc widzieć go z łóżka. Jeśli uprawiasz sport, staraj się wykonać ćwiczenia późnym popołudniem, a nie bezpośrednio przed snem. Przed snem unikaj picia kawy i alkoholu, staraj się również nie palić papierosów. Wieczorem ostatni posiłek zjedz najpóźniej 3 godziny przed planowaną godziną spoczynku. Unikaj drzemek w ciągu dnia, aby nauczyć organizm, że właściwą porą na sen jest noc. Omówienie objawów nawrotu w uzależnieniu od leków uspokajających i nasennych. Praca terapeutyczna skoncentrowania na umiejętności identyfikowania objawów nawrotu oraz opracowaniu strategii radzenia sobie z nimi. Planowanie zdrowych, konstruktywnych aktywności, planowanie dnia. Motywowanie do rozwijania zainteresowań, budowania systemu wsparcia społecznego, udziału w terapii grupowej w obszarze profilaktyki nawrotów oraz w treningu umiejętności społecznych (trening asertywności), a także podjęcia pogłębionej pracy psychoterapeutycznej w obszarze depresji oraz zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych. Obecnie klientka J.P. utrzymuje abstynencję od leków uspokajających i nasennych, od których była uzależniona. Systematycznie zgłasza się na konsultacje u lekarza psychiatry, kontynuując farmakoterapię depresji, zaburzeń lękowych oraz zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych, choć nie zdecydowała się na podjęcie psychoterapii tych trudności. Wzięła udział w proponowanym treningu asertywności, a podczas zajęć była bardzo aktywną i lubianą uczestniczką. Korzysta także z doraźnych konsultacji u specjalisty terapii uzależnień zarówno w formie teleporad, jak i osobistych spotkań w poradni leczenia uzależnień, jednak często nie przychodzi na umówione sesje, niewykluczone, że z powodu myśli i czynności natrętnych utrudniających wychodzenie z domu KARTA PRACY 1 Instrukcja wypełniania dzienniczka głodu Każdego dnia zaznacz plusem objawy głodu, które zauważysz. Podsumuj je. Im więcej plusów, tym intensywniejszy głód lekowy. Wypełniaj dzienniczek przez co najmniej miesiąc i omawiaj swoje obserwacje z terapeutą. Ważna jest systematyczność. Opracuj zdrowe strategie radzenia sobie z głodem lekowym: rozmowa z terapeutą, rozmowa z bliską osobą, udział w grupie terapeutycznej, zdrowe aktywności, planowanie dnia. Tab. 1. Objawy głodu Zwróć uwagę na następujące objawy: Silna potrzeba sięgnięcia po leki Uczucie ssania w żołądku Uczucie braku czegoś Sny o lekach Suchy kac Smak, zapach leków Uczucie napięcia, rozdrażnienia, irytacji Pogorszenie pamięci i koncentracji, zapominanie Trudności w abstrakcyjnym myśleniu i planowaniu Natrętne, trudne do pozbycia się, powracające myśli o lekach Przypominanie sobie przyjemnego stanu po zażyciu leków Apatia, zobojętnienie Chętne uczestnictwo w żartach o zażywaniu Ból Huśtawki nastroju Użalanie się nad sobą Zwiększona liczba konfliktów Nadpobudliwość, szybkie denerwowanie się Zwątpienie w wartość trzeźwego życia, sens terapii Zaburzenia snu Napięcie, niepokój Rozpamiętywanie, rozżalenie Powątpiewanie w terapię/szukanie przeszkód w uczestnictwie Zniechęcenie, brak energii Skupianie się na innych, na tym, co oni robią nie tak, zamiast na swoich emocjach i stanach Suma plusów: KARTA PRACY 2 Instrukcja wypełniania tabeli dyskusji z myślami automatycznymi Określ sytuację wyzwalającą. Zidentyfikuj emocje, jakie towarzyszą Ci w tej sytuacji (jedna, dwie najbardziej intensywne) i określ ich natężenie na skali 0–100%. Określ myśl automatyczną pojawiająca się w tej sytuacji i określ stopień prawdziwości tej myśli w skali 0–100%. Znajdź dowody przemawiające za prawdziwością tej myśli, wypisz je. Znajdź dowody przeciw prawdziwości myśli automatycznej, wypisz je. Przeczytaj raz jeszcze dowody przeciw prawdziwości myśli automatycznej, wypisz je. Określ raz jeszcze natężenie emocji, jakie towarzyszą Ci po wykonaniu ćwiczenia (zazwyczaj natężenie spada). Określ raz jeszcze poczucie prawdziwości myśli automatycznej po wykonaniu ćwiczenia (zazwyczaj stopień prawdziwości spada). Znajdź alternatywną konstruktywną myśl i określ jej prawdziwość.  Tab. 2. Dyskusja z myślami automatycznymi Sytuacja wyzwalająca Emocje/określenie ich natężenia:  0–100% Myśl automatyczna/określenie prawdziwości myśli: 0–100% Dowody na prawdziwość myśli automatycznej Dowody przeciw prawdziwości myśli automatycznej Alternatywne, konstruktywne myśli                

Uzależnienie definiuje się jako zaburzenie zdrowia polegające na psychicznej i/lub fizycznej zależności od zażywania psychoaktywnej substancji chemicznej lub wykonywania określonej czynności (uzależnienia behawioralne). Przymus przyjmowania substancji lub wykonywania czynności może mieć charakter okresowy lub stały i służy uzyskaniu efektów działania substancji albo wykonywania czynności, lub też uniknięciu przykrych objawów jej braku (objawów abstynencyjnych, objawów odstawiennych).

Kulturowe przedstawienie mężczyzny doświadczającego „kryzysu wieku średniego” bywa często komiczne i oceniające, choć z punktu widzenia psychologii może to być okres pogłębionej refleksji nad wartościami. Jak lepiej zrozumieć i pomóc dojrzałemu mężczyźnie doświadczającemu kryzysu?

Okres późnej dorosłości to często czas większej samoświadomości i pewności siebie. Zazwyczaj mamy już ugruntowane myślenie o sobie i ważnych dla nas sprawach. Również radzenie sobie z trudnościami bywa łatwiejsze dzięki wypracowaniu odpowiednich mechanizmów. Z drugiej strony pojawiają się kolejne wyzwania – zmiany rodzinne i dotyczące różnych sfer życia, a także doświadczenia strat.

Na przełomie okresów średniej i późnej dorosłości uruchamia się szereg zmian o podłożu biologicznym, psychologicznym i społecznym, które mają swoje odzwierciedlenie w jakości życia seksualnego. W tym czasie przedefiniowaniu ulega również obraz samego siebie oraz tworzonego związku. Z badań wynika, że zaledwie 36% Polaków w wieku 50+ jest zadowolonych ze swojego życia seksualnego (1).

Populacja osób starszych jest zróżnicowana pod względem zdrowia psychicznego i fizycznego, a także sytuacji społeczno-ekonomicznej. Aby zrozumieć funkcjonowanie osoby w wieku senioralnym, warto przyjąć perspektywę biopsychospołeczną, która zakłada współdziałanie czynników biologicznych, psychologicznych i społeczno-kulturowych.

Myśląc o współczesnej psychopatologii, przywykliśmy do pewnych utartych przez ostatnie kilkadziesiąt lat pojęć i sposobów myślenia. W gronie specjalistów dyskutujemy terminami, do których zdążyliśmy się przyzwyczaić. Czy to jedyny sposób? Czy najlepszy? Jaki będzie kolejny krok?

Zaburzenia lękowe należą do najbardziej rozpowszechnionych problemów związanych ze zdrowiem psychicznym na całym świecie (Bourne, 2011). Prawdopodobnie co czwarta osoba dorosła będzie cierpiała na zaburzenie lękowe w jakimś okresie swojego życia (Bourne, 2011) i niestety jedynie niewielka część z nich podda się leczeniu.

Poczucie, że żyje we mnie „więcej niż jedna” osoba jest dość naturalne dla wielu. Raz do głosu dochodzi wewnętrzny krytyk, innym razem za sterem jest ta perfekcjonistyczna część osobowości, a jeszcze innym – nasze wewnętrzne dziecko.

Stosowanie technik relaksacyjnych w terapii wielu zaburzeń psychicznych, chorób somatycznych, tj. nadciśnienie tętnicze, oraz różnych trudności pacjentów wspiera proces terapii, jak również stanowi dobrą profilaktykę zdrowia psychicznego oraz somatycznego. Przyswojenie technik relaksacyjnych jest ważne, ponieważ – jak wiadomo – wiele zaburzeń psychicznych oraz chorób somatycznych powiązanych jest z długotrwałym przeżywaniem stresu.