Uzależnienie od leków uspokajających i nasennych oraz możliwe skutki w postaci zaburzeń nastroju lub zaburzeń snu

Studium przypadku

Uzależnienie definiuje się jako zaburzenie zdrowia polegające na psychicznej i/lub fizycznej zależności od zażywania psychoaktywnej substancji chemicznej lub wykonywania określonej czynności (uzależnienia behawioralne). Przymus przyjmowania substancji lub wykonywania czynności może mieć charakter okresowy lub stały i służy uzyskaniu efektów działania substancji albo wykonywania czynności, lub też uniknięciu przykrych objawów jej braku (objawów abstynencyjnych, objawów odstawiennych).

Rodzaje oddziaływania środków uzależniających

Przyczyną rozpoczęcia i następnie kontynuacji przyjmowania środków uzależniających lub kompulsywnego podejmowania czynności jest uzyskanie jednego z pożądanych działań:

POLECAMY

  • działanie rozluźniające (uspokajające, nasenne, przeciwlękowe, przeciwbólowe),
  • działanie stymulujące (aktywizujące, dopingujące, poprawiające samopoczucie, podwyższające intensywność przeżywania),
  • działanie halucynogenne (wpływające na intensywność spostrzegania, myślenia i przeżywania lub zniekształcające je, zmieniające stan świadomości).

Przebieg i rozwój uzależnienia jest uzależniony od wielu czynników, tj.:

  • specyficzne właściwości danej substancji psychoaktywnej,
  • fizjologiczne właściwości organizmu warunkujące indywidualną szybkość powstawania i rozwoju uzależnienia,
  • cechy osobowości,
  • czynniki środowiskowe: słabość więzi rodzinnych i społecznych, presja grupy, przepisanie leku przez lekarza (przy uzależnieniach jatrogennych), dostępność substancji psychoaktywnej.

Benzodiazepiny – charakterystyka i potencjał uzależniający

Benzodiazepiny – to grupa leków psychotropowych, które należą do najczęściej przepisywanych w Polsce i na świecie. Naśladują działanie endozepin – związków chemicznych naturalnie występujących w ośrodkowym układzie nerwowym. Pierwszy lek z tej grupy został zsyntetyzowany w 1955 roku. Ich działanie polega na zwiększeniu przekaźnictwa GABA-ergicznego w ośrodkowym układzie nerwowym. GABA (kwas gamma-aminomasłowy, ang. gamma-aminobutyric acid) – to neuroprzekaźnik hamujący, co przekłada się na działanie benzodiazepin.

Benzodiazepiny – mechanizm działania

  • nasenne,
  • uspokajające,
  • przeciwdrgawkowe,
  • przeciwlękowe,
  • anestetyczne,
  • miorelaksacyjne, czyli zmniejszające napięcie mięśni szkieletowych.

Nazwa leków benzodiazepinowych pochodzi od kompleksu 2 pierścieni: benzenowego i dwuazepinowego stanowiącego trzon każdej cząsteczki. Na rynku dostępnych jest wiele zarejestrowanych substancji leczniczych, które odróżniają się lokalizacją podwójnych wiązań w pierścieniach oraz rodzajami przyłączanych rodników.

Poszczególne leki z tej grupy różnią się czasem działania, odmiennym metabolizmem, okresem działania we krwi oraz specyficznym działaniem klinicznym, co powoduje, że niektóre z nich działają silniej przeciwlękowo, a inne wykazują skuteczniejsze działanie nasenne lub przeciwdrgawkowe.

Benzodiazepiny stosuje się w leczeniu zaburzeń lękowych oraz bezsenności, są też jednym z podstawowych leków stosowanych przy napadach drgawkowych. Podaje się je w leczeniu alkoholowego zespołu abstynencyjnego i delirium tremens. W anestezjologii służą do premedykacji. Są mniej toksyczne i bezpieczniejsze od leków uspokajająco nasennych poprzedniej generacji (barbituranów).

Krótkotrwałe stosowanie benzodiazepinów jest skuteczne i bezpieczne, jednak ich długotrwałe używanie wiąże się z niebezpieczeństwem wzrostu tolerancji i wystąpienia uzależnienia. Możliwe jest też ryzyko pojawienia się objawów z odbicia, czyli nawrót lub nawet nasilenie dolegliwości, z powodu których je zaczęto przyjmować.

Z uwagi na duży potencjał uzależniający pochodnych benzodiazepiny zaleca się, aby nie stosować tych leków dłużej niż przez 4 tygodnie. Rekomenduje się też stosowanie najniższej skutecznej dawki oraz podawanie leków w sposób przerywany.

Leki Z – charakterystyka i potencjał uzależniający

Obecnie najczęściej przepisywanymi lekami nasennymi są niebenzodiazepinowe związki tworzące grupę leków „Z” (Z-drugs).

Należą do nich:

  • zolpidem,
  • zaleplon,
  • zopiklon,
  • eszopiklon.

Pojawiły się w latach 80. ubiegłego stulecia jako alternatywa dla klasycznych benzodiazepin.

Początkowo uważano, iż potencjał uzależniający niebenzodiazepinowych leków nasennych jest niewielki, jednak okazało się, że oprócz ułatwiania zasypiania, mogą oddziaływać euforyzująco, co skłania część klientów do zażywania ich również w ciągu dnia i może powodować szybki wzrost tolerancji, skutkujący przyjmowaniem ich w celach rekreacyjnych w dawkach znacznie większych niż przepisane przez lekarza, nawet do kilkudziesięciu tabletek na dobę.

Obecnie zaleca się, aby leki „Z” przyjmować nie częściej niż dwa–trzy razy w tygodniu, w możliwie najmniejszej dawce, bo uzależnienie od nich może rozwinąć się już po paru tygodniach systematycznego przyjmowania.

Epidemiologia uzależnienia od leków uspokajających i nasennych

W Stanach Zjednoczonych liczba recept wypisywanych przez lekarzy...

pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Przypisy