Główną cechą zaburzeń somatoformicznych są objawy fizykalne występujące bez obecności choroby somatycznej, działania żadnej substancji chemicznej ani choroby psychicznej. Objawy nie są celowo wytwarzane w odróżnieniu od symulacji i zaburzeń pozorowanych i nie można ich wyjaśnić inną chorobą lub wpływem przyjmowanych substancji (Siwiak-Kobayashi, 2002).

Uzależnienie to silne pragnienie lub poczucie przymusu przyjmowania substancji psychoaktywnych. Upośledza ono zdolność kontroli nad zachowaniem związanym z przyjmowaniem substancji. Występuje silne pochłonięcie sprawą przyjmowania substancji przejawiające się istotną zmianą dotychczasowych zamiłowań i zainteresowań.

Choroby przewlekłe u dzieci mogą powodować stres i niepokój u rodziców, a także u samych dzieci. Jednocześnie mogą pełnić funkcję przybliżającą członków rodziny do siebie. Dzięki objawom choroby dzieci zyskują uwagę i troskę, która pozwala zaspokajać ich potrzebę bliskości i akceptacji. Należy jednak pamiętać, że tak uzyskana uwaga odsłania nieprawidłowości w systemie rodzinnym.

Od lat 90. XX wieku uwagę środowisk naukowych przykuwać zaczęło zaburzenie postrzegania własnego ciała, w którym jednostka (zazwyczaj mężczyzna) obsesyjnie skupia się na swej muskulaturze przy braku poczucia satysfakcji ze swojego wyglądu. Początkowo zjawisko to zaobserwowano w środowisku kulturystów, którzy manifestowali irracjonalne przekonania na temat swojego ciała, spostrzegając je jako zbyt wątłe. Z tego powodu zaburzenie to określono mianem odwrotnej anoreksji (ang. reverse anorexia), dla której z kolei charakterystyczne jest przekonanie o tym, że ciało jest zbyt obfite, masywne, tłuste itp.

Wpływem psychiki na ciało i zależnością układu nerwowego oraz odpornościowego od stanu psychicznego dzisiaj zajmuje się psychoneuroimmunologia (Ader, Cohen, Felter, 1995), a medycyna sama w sobie od początku swojego istnienia. „Jest wielkim błędem naszego czasu, że lekarze oddzielają duszę od ciała” – twierdził Hipokrates. Dwa i pół tysiąca lat później zaczynamy to naprawiać i obecność psychoterapeuty w zespole medycznym, choć powoli, jednak coraz częściej staje się standardem. Te dwa nurty troski o zdrowie człowieka tym są skuteczniejsze, w im lepszym są porozumieniu.

Każda sfera naszego życia oddziałuje na pozostałe, a ich zauważenie może pomóc nam w radzeniu sobie z przewlekłym bólem. Zmiana w zakresie powiązań między myślami, emocjami, objawami z ciała i zachowaniem zachodzi dzięki stosowaniu technik poznawczych – restrukturyzacji poznawczej.  

Według definicji Światowej Organizacji Zdrowia (ang. World Health Organization, WHO, 2002) zdrowie seksualne to dobrostan fizyczny, emocjonalny i społeczny w odniesieniu do seksualności. Czyli nie jest on jedynie brakiem choroby, zaburzeń funkcji bądź ułomności, ale stanem zadowolenia i satysfakcji ze swojej seksualności. Zdrowie seksualne wymaga zatem pozytywnego i pełnego szacunku podejścia do seksualności oraz związków seksualnych. A możliwości posiadania dających przyjemność i bezpiecznych doświadczeń seksualnych, powinny być wolne od przymusu, dyskryminacji i przemocy.

Wzajemne przenikanie się symptomów somatycznych z dolegliwościami sfery psychicznej powoduje, że niejednokrotnie do lekarzy różnych specjalności trafia pacjent, który prezentuje jako dominujące objawy somatyczne, posiadające w swoim obrazie klinicznym wieloaspektowe podłoże. Dolegliwości somatyczne mogą być jedną z form „wyrażania” nieprawidłowości dotyczących sfery psychicznej, a zaburzeniom psychicznym mogą towarzyszyć objawy somatyczne. Z drugiej strony przewlekła choroba somatyczna może też prowadzić do zaburzeń sfery psychicznej lub występować równolegle z nimi.

Poczucie wyobcowania i osamotnienia oraz dążenie do samostanowienia są wpisane w okres dorastania. To jednak nie zwalnia rodziców z czujności i zabiegania o podtrzymanie więzi z dzieckiem – mówi dr Ewa Jarczewska-Gerc, psycholog społeczny z Uniwersytetu SWPS w Warszawie w rozmowie z Katarzyną Koper.

Według Younga (Young, Klosko, Weishaar, 2014) o tym, na ile zdrowo funkcjonuje dana osoba, stanowi jej umiejętność zaspokajania potrzeb emocjonalnych w zrównoważony, wolny od przesady i nieraniący dla innych sposób. W praktyce psychoterapeutycznej zwykle stykamy się z osobami, które trafiają na terapię, ponieważ nie potrafią tego robić. Doświadczają konsekwencji działania swoich wzorców, ale nie potrafią ich zidentyfikować bądź zmienić. Rolą terapeutów jest pomóc tym osobom w modyfikacji owych wzorców. Dobrym punktem wyjścia do realizacji tego celu może być określenie tych potrzeb. Niniejszy tekst ma na celu omówienie koncepcji potrzeb w pracy terapeutycznej oraz przedstawienie łatwego do zastosowania w praktyce modelu dwóch przeciwstawnych biegunów potrzeb pochodzącego z tzw. kontekstualnej terapii schematu (Roediger, Stevens, Brockman, 2021).

Dla jednych zabawne wręcz dziwactwo, potocznie nazywane ,,chomikowaniem’’, dla innych powód do niepokoju, obserwacji i podjęcia leczenia. Zaczyna się zupełnie niewinnie, aby z roku na rok stan ten się pogłębiał, a ilość zebranych rzeczy znacznie wykraczała poza możliwości i warunki mieszkaniowe domownika. Ta ,,normalna’’ dla zbieracza pasja do gromadzenia przedmiotów o różnej wartości może prowadzić do znacznego pogorszenia (bądź całkowitego przerwania) stosunków z rodziną, przyjaciółmi i sąsiadami. Niestety bliscy w obliczu narastających problemów nierzadko wybierają najkrótszą drogę – piętnowanie i odcięcie się od chorego. Wynika to z braku dostatecznej wiedzy na temat syllogomanii i przyczyn jej wystąpienia. Leczenie patologicznego zbieractwa przy wsparciu i obecności bliskich to siedmiomilowy krok do przodu w terapii, dlatego warto w tym zakresie edukować i objąć opieką nie tylko samych pacjentów, ale również ich rodziny.

Na podstawie jakich kryteriów diagnozuje się paranoiczne zaburzenie osobowości? Jak ustala się leczenie i gdzie szukać przyczyn kształtowania się osobowości paranoicznej? To podstawowe zagadnienia w tym temacie, które warto zgłębiać i studiować. ,,Nie ufam nikomu’’ – to słowa powtarzane, jak mantra w głowie każdego pacjenta. Brak ufności do świata i zachodzących w nim zdarzeń. Zanik wiary w prawdomówność i szczere zamiary ludzi. Wrogie nastawienie i nieustanna podejrzliwość. Paranoidalny sposób patrzenia na świat bez poszukiwania wsparcia wiąże się z nieustanną samotnością i poczuciem braku zrozumienia ze strony bliskich. Osobowość paranoiczna jest zawsze czujna i gotowa do ataku. Nigdy bowiem nie wiadomo, jaki tym razem spisek skierowany w bezbronną, osamotnioną osobę przygotował potężny wróg. Ja kontra wszechświat – cechy osobowości paranoicznej. Diagnostyka Paranoiczne zaburzenia osobowości to odmienna rzeczywistość, w której oszustwa i wrogość stanowią dla pacjenta codzienność. Podejrzenia w stosunku do ludzi przybierają charakter patologiczny. Widoczny zanik elastyczności myślenia przekłada się na całkowity brak zrozumienia intencji wypowiedzi osób z otoczenia i podejmowanych przez nich działań. Błędna interpretacja zachowania innych (zarówno bliskich, jak i obcych osób) prowadzi do wielu konfliktów i zaburzonych relacji. Nieustające spory w życiu prywatnym i zawodowym w dużym stopniu przekładają się na jakość życia i odczuwanie przewlekłego stresu. Osobowość paranoiczna wykazuje silne poczucie indywidualizmu i dążenie do przejęcia władzy nad zdaniem i kierunkiem działań innych. Ponadto pacjenci przejawiają duże zainteresowanie ideologią ekstremistyczną i zaangażowaniem się w tego typu ugrupowania. Osobowość paranoiczna to obok osobowości anankastycznej drugie najczęściej występujące zaburzenie osobowości w populacji ogólnej.   Pierwszy etap procesu diagnostycznego opiera się na przeprowadzeniu dogłębnego wywiadu, w zakresie historii zdrowotnej i psychiatrycznej pacjenta. Lekarz pierwszego kontaktu może sięgać po specjalistyczne testy diagnostyczne, które w znacznym stopniu ułatwią wykluczenie fizycznych nieprawidłowości. Gdy przyczyny o podłożu organicznym nie zostaną wskazane, medyk ma obowiązek skierowania pacjenta na dalszą diagnostykę psychologiczną lub psychiatryczną.  Na podstawie Statystycznej Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 możemy wymienić następujące cechy osobowości paranoicznej: Przesadna wrażliwość na odrzucenie, porażki, trudności i niepowodzenia. Podatność na długofalowe przeżywanie doznanych przykrości, krzywd, krytycznych uwag i upokorzeń. Nieuzasadniona podejrzliwość oraz ciągła wątpliwość w kwestii lojalności osób z otoczenia. Tendencja do przekształcania cudzych wypowiedzi oraz własnej (najczęściej błędnej) interpretacji, pozbawionej obiektywnej oceny i analizy. Ocenianie zachowań i wypowiedzi innych, jako pogardliwe, wrogie i krzywdzące. Przyjmowanie postawy atakującej, prowokującej rozmówcę do konfliktu i podjęcia walki (najczęściej słownej). Niechęć do adaptacji społecznej, silne poczucie własnych praw i oczekiwanie ich respektowania przez innych, niezależnie od sytuacji. Uporczywe, bezpodstawne podejrzenia dotyczące wierności seksualnej partnera, bardzo często przeradzające się w obsesję. Przyjmowanie postawy ksobna oraz tendencja do tworzenia teorii spiskowych bezpośrednio związanych z osobą zaburzoną, jak i całym światem. Znajomość powyższych kryteriów oraz schematu diagnostycznego opracowanego przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne APA to podstawy do właściwego postawienia diagnozy i rozpoczęcia terapii z pacjentem. Przy klasyfikowaniu warto pamiętać, że liczne badania naukowe wskazują, że osobowość paranoiczna bardzo często współwystępuje z innymi zaburzeniami osobowości (75% pacjentów). I tak według prac naukowych pacjent z osobowością paranoiczną może zmagać się również z: depresją; osobowością unikającą, zaburzeniami lękowymi, fobią, zaburzeniami urojeniowymi (paranoją); nadużywaniem substancji psychoaktywnych; narcystycznym zaburzeniem osobowości; zaburzeniem osobowości typu borderline. Współistnienie paranoicznego zaburzenia osobowości z innymi nieprawidłowościami, stwarza problemy diagnostyczne w zakresie jasnego oddzielenia typów osobowości u pacjenta. Zdarza się bowiem, że objawy z różnego rodzaju zaburzeń nakładają się na siebie, co przedłuża proces stawiania trafnej diagnozy.    Osobowość paranoiczna– przyczyny i sposoby leczenia pacjenta Przyczyny kształtowania się jednostki paranoidalnej mają najczęściej charakter mieszany, a więc zarówno biologiczny (genetyczny), jak i psychologiczny (środowiskowy). Podobnie, jak w przypadku większości zaburzeń, jednoznaczne wskazanie powodów ich wystąpienia wciąż pozostaje zagadką dla naukowców i badaczy.      W odniesieniu do osobowości paranoicznej możemy wymienić dwa główne działania leczenia. Leczenie psychospołeczne (psychoterapia) i farmakoterapię (szczególnie w przypadku współwystępowania zaburzeń urojeniowych, lęków lub depresji). Niestety faktem jest, że terapia z osobami z cechami paranoicznymi jest niezwykle trudna, burzliwa i nierzadko krótkotrwała. Pacjenci często rozpoczynają leczenie nie z własnej woli i świadomego dostrzegania istniejącego problemu, a za namową bliskich osób z otoczenia. Inną pobudką do zgłoszenia się do specjalisty jest dręczące pacjenta cierpienie wynikające z poczucia krzywdy i wrogości ze strony ludzi. W tym przypadku nawiązanie długofalowego kontaktu z pacjentem to duże wyzwanie dla specjalisty. Osobowość paranoiczna zgodnie z wymienionymi wyżej cechami wykazuje dużą tendencję do złej interpretacji wypowiedzi i błędnego odczytywania intencji rozmówcy. Brak zaufania do terapeuty, doszukiwanie się teorii spiskowych i wysoki stopień podejrzliwości przekładają się na małe postępy w leczeniu. Otoczona przez nieprzyjaciół i wrogów jednostka niełatwo ulega terapii, niechętnie się zwierza i z wielkim trudem przyjmuje pomoc specjalistów. Terapeuta musi wykazać się dużym doświadczeniem, gotowością, cierpliwością i wyczuleniem na liczne pułapki. Budowanie wzajemnego zaufania wymaga czasu (nawet kilku lat) i dużych umiejętności terapeutycznych.