Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Diagnoza

9 sierpnia 2021

Syllogomania – patologiczne zbieractwo problemem społeczeństwa XXI wieku

0 261

Dla jednych zabawne wręcz dziwactwo, potocznie nazywane ,,chomikowaniem’’, dla innych powód do niepokoju, obserwacji i podjęcia leczenia. Zaczyna się zupełnie niewinnie, aby z roku na rok stan ten się pogłębiał, a ilość zebranych rzeczy znacznie wykraczała poza możliwości i warunki mieszkaniowe domownika. Ta ,,normalna’’ dla zbieracza pasja do gromadzenia przedmiotów o różnej wartości może prowadzić do znacznego pogorszenia (bądź całkowitego przerwania) stosunków z rodziną, przyjaciółmi i sąsiadami. Niestety bliscy w obliczu narastających problemów nierzadko wybierają najkrótszą drogę – piętnowanie i odcięcie się od chorego. Wynika to z braku dostatecznej wiedzy na temat syllogomanii i przyczyn jej wystąpienia. Leczenie patologicznego zbieractwa przy wsparciu i obecności bliskich to siedmiomilowy krok do przodu w terapii, dlatego warto w tym zakresie edukować i objąć opieką nie tylko samych pacjentów, ale również ich rodziny.

Syllogomania i możliwe przyczyny jej powstawania

Zaburzenie zbieractwa (hoarding disorder) to przesadne nabywanie przedmiotów o różnej wartości lub zwierząt (animal hoarding) oraz trudności w pozbywaniu się ich. Gromadzenie, a następnie bezskuteczne sortowanie i porządkowanie nagromadzonych przedmiotów, to przyczyny narastającego zagracenia przestrzeni i pomieszczeń mieszkalnych. Syllogomania to zachowanie, które prowadzi do spadku jakości życia oraz szkód emocjonalnych, fizycznych, prawnych, społecznych i materialnych. Obejmują one zarówno chorego, jak i pozostałych członków rodziny. W ekstremalnych przypadkach wieloletnie, patologiczne zbieractwo może stanowić zagrożenie życia dla samych zbieraczy i pozostałych domowników.

POLECAMY

W literaturze przedmiotu zespół zbieractwa po raz pierwszy był opisany w 1966 roku przez Macmillana i Shawa. Na przestrzeni lat różni specjaliści używali takich określeń, jak: syllogomania, zespół Diogenesa, zespół Pliuszkina, Messy Syndrome czy wspomniany wyżej zespół zbieractwa. Przed 2013 rokiem zbieractwo ujęte było w klasyfikacji DSM-IV i występowało, jako jeden z możliwych objawów zaburzenia obsesyjno-kompulsywnego. W najnowszych klasyfikacjach zaburzeń psychicznych syllogomania stanowi odrębne zaburzenie (klasyfikacja DSM5). Nowe przyporządkowanie klasyfikacyjne przyczyniło się do eskalacji badań i wzmożonych obserwacji nad patogenezą zbieractwa. Istnieje co najmniej kilka prac naukowych, które poruszają kwestie neurobiologii syllogomanii. Udowadniają one, że u chorych z rozpoznaniem zbieractwa widoczne się zmiany w konkretnych obszarach mózgu. Według autorów stanowi to istotną przesłankę świadczącą o zbieractwie jako odrębnym zaburzeniu mającym uwarunkowania neurobiologiczne.

Przyczyn choroby zbieractwa może być jednak więcej. Psycholodzy wskazują na typ osobowości pacjenta sprzed stanu kumulacji zaburzenia. Syllogomania znacznie częściej dotyka osoby z rysem lękowym. Szacuje się, że co piąty zdiagnozowany przypadek patologicznego zbieractwa ma związek z zaburzeniem osobowości obsesyjno-kompulsywnym.   

Kryteria zaburzeń zbieractwa – klasyfikacja DSM5

  1. Przewlekłe trudności w pozbywaniu się lub dzieleniu się posiadanymi rzeczami, niezależnie od ich aktualnej wartości.
  2. Trudności są związane z silną potrzebą zatrzymania własności lub z cierpieniem (distressem) związanym z pozbywaniem się ich.
  3. Trudności pozbywania się rzeczy skutkują akumulacją dużej liczby przedmiotów w domu lub pracy do rozmiarów, które powodują, że korzystanie z przestrzeni nie jest dłużej możliwe. Jeśli dom i przestrzeń życiowa nie są zajęte przez przedmioty, to jest to jedynie wynikiem interwencji osób trzecich (najczęściej pozostałych domowników i dalszej rodziny, ekipy sprzątającej, władz).
  4. Objawy wpływają na powstanie znaczącego klinicznego cierpienia, upośledzeń społecznych, zawodowych lub innych istotnych obszarów funkcjonowania jednostki (łącznie z utrzymaniem bezpiecznej przestrzeni dla siebie i innych).
  5. Symptomy zbieractwa nie wynikają z innych schorzeń medycznych (np. urazów czaszkowo-mózgowych, chorób naczyń mózgu).
  6. Symptomy zbieractwa nie wynikają bezpośrednio z innych zaburzeń o podłożu psychicznym (np. natręctw w zaburzeniach obsesyjno-kompulsywnych, urojeń w schizofrenii).  

PRZEBIEG, WSPÓŁWYSTĘPOWANIE INNYCH ZABURZEŃ I SKUTKI SYLLOGOMANII

Badania wskazują, że pierwsze symptomy zbieractwa mogą mieć swój początek już między 11 a 15 rokiem życia. Jest to przewlekłe zaburzenie, którego objawy nasilają się wraz z wiekiem.

Konsekwencje zachowań:

  • Utrudniona lub całkowicie zablokowana możliwość wykonywania aktywności życiowych (poruszanie się, porządki, gotowanie, higiena osobista, pranie, a nawet spokojny sen).
  • Problemy w przeprowadzaniu napraw i usterek, które w rezultacie mogą prowadzić do odłączenia dostępu do gazu, wody lub elektryczności.
  • W skrajnych przypadkach występuje ryzyko pożaru, wypadku i ryzyko sanitarne.
  • Niski poziom zdrowia i kondycji fizycznej.
  • Brak pracy, korzystanie ze wsparcia opieki społecznej.
  • Konflikty rodzinne, sąsiedzkie i administracyjne.
  • Kłopoty z prawem (eksmisja).

Możliwe współwystępowanie innych zaburzeń:

  • zaburzenia lękowe lub afektywne (ok 75% osób z syllogomanią);
  • depresja (mniej niż 50%);
  • zespół lęku uogólnionego;
  • fobia społeczna.

Co istotne, bardzo często pacjenci zgłaszają się po poradę lub podjęcie leczenia z powodu wymienionych wyżej zaburzeń, a nie w wyniku potrzeby uporania się z patologicznym zbieractwem. Nie jest to więc zaplanowane i świadome zgłoszenie problemu, a lekarz nie pyta o nie podczas rutynowego zbierania wywiadu.    

CHOROBA ZBIERACTWA – LECZENIE

Najistotniejsza jest adekwatna diagnoza oraz wskazanie przyczyny występowania zaburzenia. Obok podstawowego leczenia farmakologicznego, równie istotne są terapia poznawcza i pomoc osób z najbliższego otoczenia (rodzina, przyjaciele). Psychoterapia zbieractwa (szczególnie CBT – psychoterapia poznawczo-behawioralna) może być wzbogacona o takie techniki, jak ekspozycja, wizualizacja i relaksacja. W procesie leczenia wsparcie osób bliskich i ich udział w terapii, zwłaszcza ekspozycyjnej stanowią dużą pomoc. Lekarz po szczegółowym wywiadzie dostosowuje ekspozycję z powstrzymaniem reakcji. Dochodzi wówczas do konfrontacji chorego z miejscem, z którego najczęściej przynosił nowe zdobycze i powrót do domu bez zabrania zobaczonych przedmiotów.

JAK RODZINA I BLISCY MOGĄ POMÓC CHOREMU?

  • Nie należy bagatelizować nasilającego się problemu.
  • Uświadamianie choremu problemu w sposób najprostszy i nieoceniający.
  • Szukanie fachowego wsparcia.
  • Zachowanie czujności i wzmożonej uwagi.
  • Czynny udział w psychoterapii chorego.
  • Mówienie choremu o swoich potrzebach.
  • Samokształcenie w temacie.
  • Praktykowanie (całą rodziną) metody relaksacji.
  • Dbanie o własny komfort psychiczny.
  • Unikanie przyjmowania postawy atakującej i krytykującej.
  • Łagodzenie konfliktów.

 

Źródła:

http://mf-arch.mf.gov.pl/documents/764034/3143156/13.+Czy+patologiczne+zbieractwo+mieści+się+w+tak+zwanych+nałogach+behawioralnych”.pdf
http://www.psychiatriapolska.pl/uploads/images/PP_1_2019/161Sapota_PsychiatrPol2019v53i1.pdf
http://www.malgorzataremlein.pl/Syllogomania_tekst_www.pdf

Przypisy