Wokół badań nad skutecznością psychoterapii psychodynamicznej narosło wiele mitów, które sprowadzają się do jednej powtarzanej w różnych wariantach tezy, że psychoterapia psychodynamiczna nie ma dowodów na swoją skuteczność. Tego rodzaju twierdzenia nie tylko nie są zgodne z prawdą, ale też bardzo upraszczają złożoną debatę dotyczącą tego, jak rozumiemy skuteczność w psychoterapii. Ten artykuł ma na celu uporządkowanie wiedzy w możliwie przystępny, ale rzetelny sposób, by psychoterapeuta psychodynamiczny mógł zająć stanowisko w tej debacie.

Superwizja psychoterapii jest obecnie istotnym elementem monitorowania procesu psychoterapeutycznego, jak również metod szkolenia psychoterapeutów. Wymaga systematycznych spotkań (sesji), w których uczestniczą superwizor i psychoterapeuta lub psychoterapeuci, gdyż może mieć formułę spotkań indywidualnych i grupowych. Jest procesem wielowymiarowym, na który składają się trzy różne perspektywy – pacjenta, psychoterapeuty i superwizora. Perspektywy te przenikają przez siebie, tworząc sieć subtelnych połączeń o nieświadomym charakterze. Zadaniem superwizora w procesie superwizji jest za pomocą doświadczenia, wiedzy i własnej wrażliwości przeprowadzić superwizanta poprzez sieć tych połączeń, tak by potem mógł on, bazując na tym doświadczeniu, pomóc pacjentowi poruszać się w labiryncie jego nieuświadomionych uczuć, fantazji, skojarzeń.

Złożone PTSD jako rozpoznanie nozologiczne wprowadzone zostało w najnowszej klasyfikacji chorób i zaburzeń wydanej przez WHO, czyli w ICD-11. Osią tego zaburzenia jest doświadczenie nie tyle tego, co rozumiemy jako traumę prostą, czyli tzw. traumę „przez duże T”, ale przede wszystkim doświadczanie traumy relacyjnej.

W artykule chcemy podkreślić wartość psychodynamicznego rozumienia pracy z pacjentem, u którego diagnoza strukturalna i nozologiczna uzasadnia wybór psychoterapii wspierająco-podtrzymującej jako adekwatnej formy pomocy. Istotne w tej metodzie jest dostrzeżenie znaczenia zjawisk przeniesienia i przeciwprzeniesienia zarówno dla konceptualizacji aktualnego etapu terapii, jak i dla rozumienia stanu psychicznego pacjenta – w szczególności poziomu dojrzałości i siły ego oraz dominujących mechanizmów obronnych. Ta diagnoza przekłada się na wybór technik adekwatnych do psychopatologii pacjenta, często o charakterze terapii wspierającej, nieco odmiennej niż w klasycznie rozumianej psychoterapii psychodynamicznej w formie ekspresyjno-wglądowej. Taki typ pracy przeznaczony jest dla pacjentów z tzw. kruchym ego, zarówno dziecięco-młodzieżowych, jak i dorosłych oraz osób znajdujących się w sytuacji kryzysowej.

Psychoterapia skoncentrowana na przeniesieniu jest modelem psychoterapii przeznaczonym do leczenia pacjentów z zaburzeniem osobowości borderline. Termin borderline do niedawna był synonimem „trudnego pacjenta”, którego charakteryzowała impulsywność, wahania nastroju, trudność w utrzymaniu stałych satysfakcjonujących relacji romantycznych, trudności w obszarze seksualnym, występujące na kontinuum od całkowitego zahamowania seksualności do podejmowania przypadkowych, intensywnych kontaktów seksualnych. Często u tego typu pacjentów współwystępowało uzależnienie od substancji psychoaktywnych i/lub zaburzenia odżywiania. Jak opisuje Kernberg: „W ujęciu dynamicznym pacjentów tych charakteryzowała kondensacja edypalnych i preedypalnych konfliktów, których psychogenna natura leżała w podfazie ponownego zbliżenia (Mahler, 1972, 1979; Mahler, Bergman, Pine, 1975)” (Kernberg, 2005, s. 16).

W pracy psychoterapeutów psychodynamicznych etap konsultacji i diagnozy stanowi kluczowy wstęp do terapii – fundament, na którym opiera się planowanie dalszego leczenia. Każdy specjalista uczy się prowadzić ten etap w taki sposób, by nie tylko trafnie postawić rozpoznanie, lecz także by diagnoza była dokładna i uwzględniała pełne spektrum funkcjonowania pacjenta. Równie istotne jest ujęcie problemów pacjentów w sposób dla nich zrozumiały i znaczący – tak, by możliwe było osiągnięcie porozumienia oraz zawarcie kontraktu terapeutycznego wokół wspólnie określonych celów terapii, wynikających z diagnozy i potrzeb pacjentów.

To było fundamentalnym odkryciem Freuda, że jedyną drogą poznania i oddziaływania na nieświadome obszary aktywności psychicznej drugiej osoby jest relacja terapeutyczna i zjawisko odtworzenia w niej nieświadomych konfliktów intrapsychicznych, czyli tzw. przeniesienie. Podejście psychodynamiczne jest bardzo popularnym w Polsce nurtem psychoterapeutycznym. Od początku XXI w. przybywa uczestników szkoleń z psychoterapii w tym nurcie. Z moich obserwacji – jako wieloletniego członka Komisji Certyfikacyjnej Polskiego Towarzystwa Psychologicznego – wyłania się wniosek, iż część terapeutów oraz nauczycieli psychoterapii, pierwotnie wykształconych w innych nurtach (integracyjnym, systemowym, humanistycznym itp.), identyfikuje się obecnie z podejściem psychodynamicznym.

Przez wiele lat podejścia psychoanalityczne i psychodynamiczne do leczenia uzależnień od substancji psychoaktywnych były postrzegane jako nieskuteczne. Miały na to wpływ nie tylko ograniczenia w weryfikowalności tych koncepcji, lecz także wczesne poglądy Freuda i stereotypowe postrzeganie psychoanalizy jako metody niedostosowanej do leczenia uzależnień (Khantzian, 2012). Obecnie jednak obserwuje się rosnące zainteresowanie tymi podejściami zarówno w środowisku klinicznym, jak i badawczym – zwłaszcza w kontekście poszukiwań skutecznych form leczenia, które uwzględniałyby złożoność tego zaburzenia psychicznego (Frederickson i in., 2018). Co stoi za tą zmianą? Oprócz zwiększającej się liczby empirycznych potwierdzeń dla skuteczności psychoterapii psychodynamicznych (Leichsenring, 2023; Shedler, 2010), to, co wydaje się mieć niebagatelny wpływ, wynika ze zdecydowanie większej otwartości na rozumienie relacyjnej natury uzależnień od substancji psychoaktywnych. A to z kolei znajduje swoje uzasadnienie w „twardych” dowodach neurobiologicznych.

Zaczyna się niewinnie – od lekkiego zirytowania, gdy ktoś zajeżdża nam drogę. Chwilę później to już paląca frustracja, która rośnie z każdym zablokowanym pasem i opóźnionym startem spod świateł. W końcu cała ta irytacja przeradza się w wybuch, a my sami stajemy się częścią chaotycznego i niebezpiecznego widowiska na drodze. Agresja za kierownicą to problem, który dotyka wielu z nas. Zrozumienie, co leży u jej podstaw, jest pierwszym krokiem do zmiany własnych destrukcyjnych nawyków i zwiększenia bezpieczeństwa wszystkich uczestników ruchu. Przyjrzymy się bliżej psychologicznym mechanizmom, które prowadzą do tak ryzykownych zachowań.

Uczenie się w domu wymaga nie tylko silnej motywacji, ale także dopasowania godzin nauki do rytmu dnia. Jedni łatwiej się skupiają o poranku, inni znajdują przestrzeń na kształcenie się dopiero wieczorem. Sprawdź, kiedy najlepiej uczyć się w domu!

Witamina B12 (inna nazwa związku – kobalamina) to organiczny związek chemiczny, który zalicza się do witamin z grupy B rozpuszczalnych w wodzie. Jej prawidłowe stężenie w organizmie jest niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania wielu układów, zwłaszcza dla układu nerwowego i układu krwionośnego.

Jesień to czas, w którym przyroda zwalnia, dni stają się coraz krótsze, a ilość światła słonecznego drastycznie spada. Wiele osób odczuwa wtedy obniżenie energii, trudności z koncentracją, ospałość czy pogorszenie nastroju. Nie zawsze jednak oznacza to chorobę – bywa to naturalna reakcja organizmu na zmiany warunków atmosferycznych. Warto jednak wiedzieć, kiedy mamy do czynienia z przejściowym jesiennym spadkiem nastroju, a kiedy symptomy wskazują już na depresję wymagającą pomocy specjalisty.