Schizofrenia jest zaburzeniem z grupy psychoz, które wciąż staramy się lepiej zrozumieć i w efekcie opracowywać coraz bardziej adekwatne metody leczenia. Według ICD-11 (2019), najnowszej klasyfikacji chorób Światowej Organizacji Zdrowia, schizofrenia charakteryzuje się zaburzeniami wielu sfer funkcjonowania umysłu, w tym zaburzeniami: myślenia (urojeniami, dezorganizacją myślenia), percepcji (halucynacjami), doświadczenia siebie (doświadczeniami, że własne myśli, uczucia, impulsy czy zachowanie jest kontrolowane przez zewnętrzne siły), poznawczymi (zaburzeniami uwagi, pamięci, poznania społecznego), woli (utrata motywacji), afektu (zblednięcie ekspresji emocjonalnej) i zachowania (zachowania sprawiające wrażenie dziwnych i pozbawionych celu, nieprzewidywalne i nieadekwatne reakcje emocjonalne).
Dział: Psychiatria w psychologii
Współczesna psychiatria coraz wyraźniej odchodzi od sztywnego, kategorialnego ujmowania psychopatologii, w którym pacjent albo „ma” dane zaburzenie, albo go „nie ma”. Coraz większe znaczenie zyskuje myślenie wymiarowe, opisujące funkcjonowanie psychiczne na kontinuum nasilenia objawów, cech i poziomu organizacji psychicznej, a nie wyłącznie w postaci zamkniętych jednostek diagnostycznych.
Jak zauważa James M. DuBois (2024), bardzo często Frankla postrzegamy jako humanistę, popularnego pisarza czy oryginalnego psychoterapeutę, lecz nie jako klinicystę. Tymczasem Frankl był wybitnym klinicystą, wyprzedzającym swoje czasy w spojrzeniu na etiologię zaburzeń psychicznych i problemów zdrowia psychicznego.
Osoby cierpiące na zaburzenie osobowości borderline (ang. borderline personality disorder – BPD) prezentują zróżnicowany obraz kliniczny.
Kryteria obowiązujących aktualnie klasyfikacji (zarówno DSM-5, jak i ICD-11) wskazują na dziewięć osiowych cech tego zaburzenia, z których wystąpienie pięciu uzasadnia sformułowanie diagnozy BPD. Symptomatologia pacjentów z BPD jest jednak dużo bardziej zróżnicowana z uwagi na występowanie u nich trudności nieujętych w kryteriach, a także z powodu objawów, które uzasadniają równoległe rozpoznanie tzw. zaburzeń współwystępujących.
Leczenie osób z zaburzeniami ze spektrum schizofrenii zazwyczaj koncentruje się na łagodzeniu objawów za pomocą farmakoterapii oraz psychoterapii. Mimo to taka strategia często okazuje się niewystarczająca, co skłania naukowców i terapeutów do poszukiwania alternatywnych metod. Wśród nich coraz większe zainteresowanie budzą podejścia bazujące na akceptacji objawów i technikach medytacyjnych, zwłaszcza uważności (mindfulness).
W podejściu skoncentrowanym na rozwiązaniach diagnoza psychiatryczna jest uznawana za jedną z form nazywania specyficznego zjawiska w życiu klienta. Jest to skrócona nazwa, jedna z wielu możliwych. Diagnoza określa zbiorczo obraz kliniczny zawierający grupę objawów. Taki skrót językowy może być bardzo przydatny podczas konsultacji psychiatrycznej, kiedy lekarz musi w krótkim czasie zorientować się, jakie leki należy dobrać. Jednak ta sama grupa objawów nie przejawi się w sposób identyczny u dwóch różnych osób.
Brak jest jednorodnej koncepcji powstawania zaburzeń depresyjnych. Najczęściej jednak podnosi się znaczenie współwystępowania w jej etiologii oddziaływań psychologicznych, środowiskowych oraz czynników biologicznych i genetycznych. Powstały teorie opierające się na modelach psychologicznych, biologicznych oraz społecznych czy neuronalnych, w których opisuje się przemiany zachodzące w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, całego organizmu oraz otaczającego go świata, prowadzące do powstania depresji. Stres w szeroko pojętym zakresie (jako np. emocja, choroba somatyczna, substancja toksyczna) może być czynnikiem wyzwalającym zaburzenie. Jego oddziaływanie wpływa również na czas trwania choroby, jej chroniczność, tendencję do nawrotów i lekooporność.
Alkohol i konopie indyjskie są jednymi z najpopularniejszych substancji psychoaktywnych w Europie. Jeden na sto dorosłych Europejczyków używa konopi indyjskich codziennie (Aleksandrowicz, 2013: 5). Środki psychoaktywne zawarte w konopiach zalicza się do grupy kannabinoidów, a najistotniejszym z perspektywy badania zjawiska narkomani jest tetrahydrokannabinol
Osobowość to całokształt mechanizmów, na które składają się głęboko zakorzenione cechy psychiczne, inteligencja oraz możliwości adaptacyjne jednostki (Gałecki, 2023). Termin „osobowość” często jest kojarzony z pojęciami pokrewnymi – „temperament” i „charakter”. Osobowość człowieka związana jest z poczuciem własnej tożsamości, która kształtuje nas jako indywidualną jednostkę.
Choroby przenoszone drogą płciową są powszechnym zjawiskiem, które ma wpływ na życie seksualne par i inne obszary relacji. Ich rozprzestrzenianie się z roku na rok rośnie, co może znacząco wpływać na życie pary, nie tylko seksualne.
Teorii na temat etiologii schizofrenii, jak też na temat czynników spustowych wyzwalających psychozę, jest wiele. W większości hipotezy te wzajemnie się uzupełniają, łącząc wiedzę z różnych zakresów medycyny. Najczęściej podnosi się znaczenie różnych, szeroko rozumianych czynników środowiskowych oraz podatności genetycznej. Nie do końca jest jasny udział poszczególnych czynników w etiologii schizofrenii, jednak z całą pewnością wszystkie je można uznawać za ważne dla możliwości zachorowania. Istotne jest, że schizofrenii nie można uznać za chorobę dziedziczną, ponieważ o jej wystąpieniu decyduje splot czynników środowiskowych oraz genetycznych.