Życie w jednym domu z konkubentem matki to sytuacja, która może rodzić wiele emocji i wyzwań. Nie jest to klasyczny model rodziny, do którego społeczeństwo jest przyzwyczajone, co może prowadzić do różnych napięć. Wiele zależy od postawy wszystkich domowników, gotowości do kompromisów oraz wzajemnego szacunku. Wspólne życie wymaga ustalenia zasad, które ułatwią codzienne funkcjonowanie i zapobiegną niepotrzebnym konfliktom. W artykule przyjrzymy się kluczowym aspektom tej sytuacji – zarówno trudnościom, jak i sposobom na ich rozwiązanie.

„Odlatuję odrzutowcem, nie wiem, kiedy wrócę ponownie” – to słowa amerykańskiego muzyka i pilota, Johna Denvera, który zginął w wypadku lotniczym w późnych latach 90. XX w. Ja również odlatuję – z Teneryfy i konferencji EBTA 2024, której tematem przewodnim był „Efekt fali: poszerzanie nadziei”, a którą współorganizowałam ze wspaniałą grupą przyjaciół i praktyków z całego świata.

W podejściu skoncentrowanym na rozwiązaniach diagnoza psychiatryczna jest uznawana za jedną z form nazywania specyficznego zjawiska w życiu klienta. Jest to skrócona nazwa, jedna z wielu możliwych. Diagnoza określa zbiorczo obraz kliniczny zawierający grupę objawów. Taki skrót językowy może być bardzo przydatny podczas konsultacji psychiatrycznej, kiedy lekarz musi w krótkim czasie zorientować się, jakie leki należy dobrać. Jednak ta sama grupa objawów nie przejawi się w sposób identyczny u dwóch różnych osób.

Podejście skoncentrowane na rozwiązaniach obejmuje swym zakresem nie tylko terapię, która chronologicznie była pierwszą z egzemplifikacji tego nurtu, ale również działania wchodzące w zakres pracy socjalnej, resocjalizacji czy edukacji. Ta ostatnia stanowi kontekst niniejszego artykułu, choć obrazowanie jej wymiaru w świetle podejścia skoncentrowanego na rozwiązaniach nie jest celem wyłącznym tej pracy. Ukazane zostaną bowiem w sposób zwięzły źródła, rozwój oraz podstawowe wytyczne tytułowej modalności.

Program „Dam Radę!”, którego oryginalna nazwa brzmi Kids’Skills jest innowacyjną metodą opracowaną w Finlandii w latach 90. XX w. Autorem programu jest Ben Furman – fiński psychiatra i psychoterapeuta wraz ze współpracownikami: Tapani Aholą, Tuija Terävä oraz Sirpa Birn.

W niniejszym artykule przedstawimy możliwości zastosowania zasad terapii skoncentrowanej na rozwiązaniach (TSR) w kontekście kryzysów zdrowia psychicznego, choć same pomysły, które opiszemy, mogą mieć zastosowanie w dużo szerszym zakresie. Inspiracją do naszej pracy jest systemowe postrzeganie człowieka, widoczne zarówno u Steve’a de Shazera, Insoo Kim Berga (których sposób pracy nosi nazwę modelu z Milwaukee – od miejsca powstania), jak i Luca Isebaerta (twórcy terapii krótkoterminowej, zwanej modelem z Brugii – od belgijskiego miasta, w którym podejście to powstało). Dokonując wyboru, kierowaliśmy się chęcią zaprezentowania mniej oczywistych oraz mniej rozpowszechnionych zastosowań TSR, nawet w samym środowisku profesjonalistów stosujących tę modalność.

Historia powstania terapii skoncentrowanej na rozwiązaniach wiąże się bezpośrednio z pracą z rodzinami, jaką Steve de Shazer oraz Insoo Kim Berg, twórcy tego podejścia, podejmowali od początku swojej aktywności terapeutycznej (De Shazer, 1982).

Większość strategii pomagania skupia się na problemie, co wymaga głębokiej, rzetelnej i wyczerpującej analizy problemowej w celu postawienia odpowiedniej diagnozy. Opierając się na tych strategiach, rozmowy psychologiczne i terapeutyczne w dużej mierze koncentrują się na dokładnej analizie samego problemu (deficytu, zaburzenia), jego potencjalnych źródłach (etiologii), konsekwencjach z niego wynikających (wtórna patologia), czasu istnienia, chronologii rozwoju i postępowania.

Różne wymiary ludzkiego cierpienia nazywane dziś „zaburzeniami” czy „chorobami psychicznymi” próbowano zrozumieć i „leczyć” już w starożytności. O zdrowiu psychicznym pisali Hippokrates, Platon czy Arystoteles na kilkaset lat przed naszą erą. Choć, co oczywiste, refleksja nad ludzką psychiką jest dalece starsza niż zdolność pisemnego jej wyrażenia.

Podejście skoncentrowane na rozwiązaniach (PSR, ang. Solution Focused Approach – SFA) jest wyraźnie umiejscowione w ramach epistemologii systemowej. Steve de Shazer oraz Insoo Kim Berg – twórcy i liderzy ośrodka terapeutycznego z Milwaukee, w ramach którego powstawało to podejście, szkolili się w Mental Research Institute w Palo Alto w Kaliforni. Zetknęli się tam z myśleniem systemowym, które wywarło na nich niewątpliwy wpływ. Źródła inspiracji do powstania podejścia skoncentrowanego na rozwiązaniach stanowiły między innymi idee systemów cybernetycznych, pomysły G. Batesona, a szczególnie J. Weaklanda (Szczepkowski, 2023). W terapii skoncentrowanej na rozwiązaniach (TSR, ang. Solution Focused Brief Therapy – SFBT) nadal obecne są idee strategicznej terapii krótkoterminowej wypracowane w MRI (McKergow, 2021).

Psychoterapia to metoda pracy oparta na rozmowie ze specjalistą, która koncentruje się na trudnościach emocjonalnych, relacyjnych lub zachowaniach. Istnieje wiele nurtów terapeutycznych, takich jak terapia poznawczo-behawioralna czy terapia psychodynamiczna, które różnią się podejściem i założeniami. W artykule wyjaśnimy, czym jest psychoterapia, jakie są jej rodzaje i jak może przebiegać proces terapeutyczny.