Chcielibyśmy serdecznie zaprosić Was do udziału w IV Ogólnopolskiej Psychologicznej Konferencji Studencko-Doktoranckiej “PsychoNova”. Konferencja odbędzie się w dniach 18-19 maja 2024 roku w Instytucie Psychologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.   Tematem przewodnim tegorocznej edycji będą dynamiczne zmiany zachodzące na arenie badań psychologicznych. Uczestnicy pochylą się wspólnie z zaproszonymi gośćmi nad nowymi trendami i paradygmatami badawczymi we współczesnej psychologii oraz stosowaniem nowoczesnych technologii, które rewolucjonizują sposób, w jaki badamy i rozumiemy złożoność ludzkiego umysłu i zachowania. Tegoroczny program obejmuje różnorodną gamę wykładów eksperckich, sesji referatowych oraz plakatowych i interaktywnych warsztatów, które mają na celu zachęcić do dialogu, rozbudzić ciekawość i zainspirować młodych naukowców.   Rejestracja uczestników czynnych otwarta jest do 5 kwietnia 2024 roku. Istnieje również możliwość biernego udziału w konferencji - rejestracja zaplanowana jest w terminie od 16 do 31 kwietnia.   Szczegółowe informacje dotyczące formy wystąpień, rejestracji oraz udziału w wydarzeniu znajdują się na stronie internetowej konferencji: https://psychonova.umk.pl/pages/home/    Redakcja czasopisma „Psychologia w Praktyce” objęła wydarzenie oficjalnym patronatem. Serdecznie zapraszamy!  

Wybór odpowiedniej osoby do opieki nad seniorem jest decyzją, która wymaga głębokiej refleksji i odpowiedzialności. Znalezienie opiekuna, który nie tylko spełni podstawowe potrzeby naszego bliskiego, ale również stworzy z nim silną więź emocjonalną, może znacząco wpłynąć na jakość życia osoby starszej. W dobie rosnącej liczby seniorów oraz zwiększonego zapotrzebowania na profesjonalną opiekę, zasadne staje się umiejętne rozpoznanie i wybór osób, które posiadają nie tylko odpowiednie kwalifikacje, ale również pasję i empatię, aby wspierać seniorów w codziennym życiu. W niniejszym artykule przedstawiamy kompleksowe wskazówki, które pomogą Ci w dokonaniu właściwego wyboru opiekuna, gwarantując bezpieczeństwo i komfort życia Twojego bliskiego.

Wzór wrażliwości na odrzucenie to określona sekwencja reakcji człowieka na postrzegane – realne lub wyobrażone – odrzucenie, która ma swój charakterystyczny profil psychologiczny, ale także określony wzór psychofizjologicznych reakcji. Prowadzone w ostatnich latach badania pozwoliły potwierdzić uniwersalność tego konceptu w grupie osób w Europie i Azji [1, 2, 3].

Stres jest zjawiskiem naturalnym, nieuniknionym i niezbędnym w rozwoju każdego człowieka. Określa się go jako fizyczną, poznawczą, emocjonalną i behawioralną odpowiedź na bodziec wewnętrzny lub zewnętrzny.

Choroby przenoszone drogą płciową są powszechnym zjawiskiem, które ma wpływ na życie seksualne par i inne obszary relacji. Ich rozprzestrzenianie się z roku na rok rośnie, co może znacząco wpływać na życie pary, nie tylko seksualne.

Co sprawia, że dzieci z ASD (Autism Spectrum Disorder) nie tylko mają trudności z przyjmowaniem pokarmów, ale też ich charakter jest poważniejszy w porównaniu z tymi u dzieci rozwijających się prawidłowo? Odpowiedź nie jest łatwa, ponieważ podłoże tych problemów może być różnorodne. Postaram się przedstawić kluczowe trudności, na które należy zwrócić uwagę, gdy nasz podopieczny je wybiórczo.

W powstawaniu i utrzymywaniu się otyłości zasadniczą rolę odgrywają zachowania polegające na nadmiernym spożywaniu pokarmu oraz niewystarczającej aktywności fizycznej [1]. Kiedy mamy do czynienia z klientką po wielokrotnych próbach odchudzania, warto zwrócić uwagę na czynniki psychologiczne wpływające na rezygnację z procesu zmiany.

Emocje i funkcjonowanie poznawcze Emocja to stan znacznego poruszenia umysłu. Pojawia się nagle, nie podlega początkowo naszej kontroli i wywołuje pobudzenie somatyczne. Może pojawić się z różnorodną intensywnością – od ledwie odczuwalnej, po przytłaczającą. Jest złożona i obejmuje trzy elementy: subiektywne doświadczenie, reakcję fizjologiczną, reakcję behawioralną lub ekspresyjną.   Procesy poznawcze obejmują przetwarzanie informacji w mózgu. Umożliwiają nam odbieranie, przetwarzanie i interpretowanie informacji z otaczającego nas świata. Składają się na nie między innymi: uwaga, percepcja, pamięć, myślenie i język. Zaburzenia odżywiania, takie jak anoreksja, bulimia czy kompulsywne objadanie, zarówno wywodzą się, jak i wpływają na 4 obszary życia człowieka: zdrowie fizyczne, rozwój osobowości, funkcjonowanie społeczne i rodzinne. W pracy nad procesami poznawczymi i emocjami u osoby z zaburzeniami odżywiania początkową trudnością jest odróżnienie, które z nich są pierwotne, a które wtórne do omawianych zaburzeń. Funkcjonowanie poznawcze i emocjonalne w poszczególnych zaburzeniach odżywiania W swojej pracy pragnę podkreślić indywidualność i wyjątkowość każdej osoby. Badania naukowe podkreślają podobieństwa w funkcjonowaniu osób z anoreksją, bulimią czy kompulsywnym objadaniem się i jest to dobry punkt wyjścia do pracy diagnostycznej i terapeutycznej, by określić możliwe szanse, zagrożenia i trudności dla danej osoby. Klienci pokazują jednak, że ich życie potrafi wymykać się z ram, stąd stała potrzeba otwartości na różnorodność i złożoność ludzkiej psychiki. Największy wpływ na procesy poznawcze i emocjonalne mają skutki anoreksji. Stwierdza się ją m.in. na podstawie kryteriów Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10, do których należą: utrata masy ciała i spadek wagi o co najmniej 15% poniżej prawidłowej lub oczekiwanej dla danego wzrostu i wieku; dążenie do spadku masy ciała poprzez wyczerpujące ćwiczenia fizyczne, prowokowanie wymiotów, unikanie tuczących pokarmów, stosowanie środków przeczyszczających, stosowanie leków tłumiących łaknienie czy preparatów moczopędnych; chory ma zaburzony obraz własnego ciała – postrzega siebie jako osobę otyłą; pojawia się silna obawa przed przyrostem masy ciała; zaburzenia hormonalne, które u kobiet przejawiają się zanikiem miesiączkowania, a u mężczyzn utratą zainteresowań seksualnych i spadkiem potencji; stwierdza się także zaburzenia wydzielania insuliny, zmiany metabolizmu hormonu tarczycy oraz podniesienie poziomu hormonu wzrostu.   W najnowszej klasyfikacji ICD-11 BMI wskazujące na możliwość anoreksji wynosi poniżej 18,5 i nie musi występować brak menstruacji, a minimalny czas trwania zaburzenia do postawienia diagnozy to 4 tygodnie. Spadek masy ciała pociąga za sobą szereg zmian fizjologicznych, także w obrębie mózgu. Zostały wymienione poniżej wraz z możliwymi konsekwencjami dla procesów poznawczych i emocji człowieka: pomniejszenie sieci czoło-ciemieniowej i zakrętu obręczy (percepcja i integracja bodźców z ciała) – zaburzony odbiór przyjemności z jedzenia, co może zwiększać jego unikanie oraz wpływać na układ nagrody; zwiększenie objętości kory i płata skroniowego oraz przedniej część płata czołowego przy jednoczesnym pomniejszeniu integralności struktur, tj. sklepienia mózgowego, tylnego obszaru czołowego i ciemieniowego kory oraz kory potylicznej – zakłóca to przetwarzanie wrażeń wizualnych, czyli m.in. własnego ciała, co zwrotnie może zaburzać jego obraz; ubytek istoty szarej mózgu odpowiedzialnej za przechowywanie pamięci i przetwarzanie emocji – przyczynia się do rozwoju depresji; nieprawidłowa praca serca mogąca prowadzić do niedotlenienia mózgu – może powodować zaburzenia myślenia; zmiany w okolicy skroniowej – wpływają na jakość funkcjonowania społecznego; większość dotkniętych niedożywieniem struktur wchodzi w skład układu limbicznego zaangażowanego w regulowanie stanów emocjonalnych, procesów związanych z zapamiętywaniem i w pracę układu nagrody – zaburza to podejście do jedzenia, które staje się nadmiernie emocjonalne w sytuacji odczuwania głodu, przyczynia się do kształtowania nieprawidłowych nawyków żywieniowych, takich jak odmawianie posiłków; wyższa aktywność przedsionkowo-brzusznego prążkowia, wyspy i kory przedczołowej, co powoduje zmniejszoną ekspresję i odczuwanie emocji, zwłaszcza pozytywnych; podobna aktywność mózgu w sytuacji wygranej i przegranej, co może powodować trudności w odróżnieniu emocji pozytywnych od negatywnych, podwyższony samokrytycyzm; zaburzenie przemiany serotoniny – powoduje zaburzenia nastroju i zwiększone uczucie niepokoju; równocześnie u osób z anoreksją pojawia się intensywne, wręcz przymusowe myślenie o jedzeniu.   STUDIUM PRZYPADKU 1. Martyna (17 l.) została zgłoszona do konsultacji przez matkę z powodu skrajnego niedożywienia. BMI dziewczyny wynosiło 14,5 i w początkowym etapie odmawiała ona przybrania na wadze. Wyraziła zgodę, aby pierwsze spotkania miały na celu zatrzymanie spadku wagi i budowanie motywacji do jej zwiększania. Celowo nie używałam określenia „przytycie” z powodu emocjonalnego podejścia klientki do każdej sugestii, iż może jej grozić „utycie”. W pracy z osobami z anoreksją używam zdań obrazujących prawdę i niewzbudzających lęku, takich jak: „powrót do szczupłej sylwetki po niedowadze”, „zdrowa sylwetka”, „powrót do prawidłowej/zdrowej wagi”. Początkowo dużą przeszkodą była anhedonia. Po spadku wagi nastrój Martyny uległ znacznemu pogorszeniu i wykazywała objawy depresji. Mówiła o braku „jakichkolwiek odczuć”, co może być stanem pożądanym przez wiele osób z anoreksją, którym ciężko jest radzić sobie z pozostającymi poza ich kontrolą emocjami. Trudno było określić, czy była ona powodem, czy skutkiem anoreksji. Zalecono konsultację z psychiatrą, po której dziewczyna otrzymała leki antydepresyjne. Po pierwszym miesiącu ich stosowania można było zauważyć poprawę – zwiększone skupienie uwagi, bogatsze komunikaty słowne, czerpanie przyjemności z codziennych czynności. Zalecono także ustabilizowanie diety przez dietetyka na poziomie kaloryczności zapewniającej brak dalszego spadku wagi oraz przejście z ćwiczeń fizycznych na relaksacyjne, zapewniające kontakt z ciałem i spadek napięcia. Praca z Martyną przebiegała w nurcie integracyjnym. Pierwsze spotkania oscylowały wokół psychoedukacji dotyczącej wpływu emocji i myśli na zachowanie. Następnie omawiane były poszczególne emocje, aby klientka umiała je rozpoznawać, nazywać i okazywać. Życie dziewczyny zdominowane było przez uporczywe myśli dotyczące jedzenia i sylwetki, co powodowało, iż temat ten powoli stawał się częścią jej życia (przeglądanie profili społecznościowych dotyczących jedzenia i ćwiczeń, planowanie dalszej edukacji w kierunku żywieniowym oraz pracy w gastronomii, zainteresowanie ewentualnym związkiem z osobami uprawiającymi sport). Jednym z kroków w terapii było poszerzenie jej codziennych aktywności o dające możliwość przyjemnego kontaktu z ciałem oraz z ludźmi i rozrywkami niezwiązanymi z jedzeniem i sylwetką. W dalszym procesie terapeutycznym ważna stała się praca całej rodziny z terapeutą systemowym, z uwagi na potrzebę wzmacniania u Martyny zachowań, z którymi dotychczas nie była związana, takich jak: spontaniczność, asertywność, stawianie granic czy skupienie się na przyjemnościach, co wzbudzało w rodzinie obawy dotyczące wpływu tych zmian na sukcesy szkolne i zachowanie w domu. Bulimia Kolejnym częstym zaburzeniem odżywiania na tle psychicznym jest bulimia. Według norm ICD-10 mówimy o niej, gdy: Pojawiają się nawracające epizody przejadania (co najmniej 2 razy tygodniowo w ciągu 3 miesięcy), w czasie których w krótkim okresie spożywane są duże ilości pokarmu. Utrzymuje się uporczywa koncentracja na jedzeniu i silne pragnienie lub poczucie przymusu jedzenia (głód). Klient usiłuje przeciwdziałać efektom „tycia” za pomocą jednej lub więcej z następujących metod: prowokowanie wymiotów, prowokowanie wydalania stolca, kolejne okresy głodowania, stosowanie leków obniżających łaknienie, preparatów tarczycy, leków moczopędnych; w przypadku bulimii u chorych na cukrzycę mogą oni bagatelizować leczenie insuliną. Pojawia się ocena siebie jako osoby otyłej oraz zaburzający strach przed przytyciem (zwykle prowadzące do niedoboru masy ciała).   W klasyfikacji ICD-11 przyjmuje się, iż przejadanie musi występować co najmniej raz w tygodniu w ciągu ostatniego miesiąca. Ponadto zauważono, iż bulimia charakteryzuje się spożywaniem pokarmu w znacznie większych ilościach lub w inny sposób niż zwykle, a także niezdolnością do zaprzestania jedzenia lub ograniczenia jego rodzaju lub ilości pokarmu. W czasie samego epizodu przejadania się następuje subiektywna utrata kontroli nad jedzeniem. Rodzaj kompensacji wpływa na poziom zagrożenia zdrowia i życia. Ćwiczenia fizyczne i krótkotrwałe głodówki mogą być mniej szkodliwe niż odwodnienie spowodowane stosowaniem środków przeczyszczających, moczopędnych lub wymiotów. Odwodnienie u dzieci i młodzieży skutkuje pogorszeniem pamięci krótkotrwałej, dłuższym czasem reakcji, mniejszą czujnością i zdolnością koncentracji uwagi. Sytuacja zmienia się, gdy mowa o osobach dorosłych – mogą być one mniej podatne na pogorszenie funkcji poznawczych pod wpływem odwodnienia. Jego skutki wydają się w tym przypadku zależne od badanej grupy i czynników środowiskowych. W przypadku osób w wieku podeszłym, które również mogą cierpieć z powodu bulimii, zaobserwowano, że już łagodne i umiarkowane odwodnienie wpływa negatywnie na nastrój i samopoczucie oraz powoduje pogorszenie pamięci krótkotrwałej i procesu zapamiętywania, koncentracji uwagi i percepcji wzrokowej. Obniża się także zdolność skupienia uwagi oraz czas reakcji. Niewystarczająca liczba publikacji nie pozwala jednoznacznie określić, na ile sama bulimia ma wpływ na zauważane u klientów różnego rodzaju zaburzenia neuropsychologiczne, takie jak deficyty w aspekcie percepcji kształtów własnego ciała czy choroby i funkcjonowanie emocjonalne. Pojawia się większa selektywność uwagi, zwłaszcza na bodźce związane z żywnością i masą ciała. Mogą występować deficyty w pamięci autobiograficznej. Dostrzegalne są zaburzenia w obrębie funkcji wykonawczych, przejawiające się zwiększoną impulsywnością zachowań. Dostrzegalne trudności emocjonalne czy poznawcze mogą być też skutkiem nie bulimii sensu stricte, a problemów, na które bulimia jest jedynie odpowiedzią lub które pozwala rozładować. STUDIUM PRZYPADKU 2. Izabela (24 l.) zgłosiła się z powodu nawracających napadów objadania się połączonych z wymiotami lub kompulsywnymi ćwiczeniami fizycznymi. Klientka nie radziła sobie z emocjami, które starała się w dużej mierze kontrolować i uznawała tę umiejętność za pożądaną z uwagi na to, iż ich przeżywanie prowadziło ją do zachowań autodestrukcyjnych. Doświadczanie silnej złości w stosunku do restrykcyjnych zasad moralnych rodziny stosowanych „na pokaz”, bez odniesienia w codziennym życiu domowników, powodowało, iż dokonywała wyborów z nimi sprzecznych, niekiedy autoagresywnych bądź ryzykownych – modyfikowała swoje ciało, podjęła się ryzykownego zawodu obarczonego możliwością odrzucenia przez rodzinę. W terapii skupiłyśmy się przede wszystkim na oddziaływaniach opartych na pracy poznawczo-behawioralnej. Po zapoznaniu z teorią powstawania zachowań na podstawie myśli i emocji wywołanych przekonaniami pierwotnymi i zasadami, które powstają na ich bazie, przeanalizowałyśmy możliwe błędy poznawcze, które mogła stosować. Poprosiłam ją też o prowadzenie dzienniczka myśli, emocji i zachowań pojawiających się w ciągu dnia (także podczas posiłków), w czym bardzo pomocna okazała się jedna z aplikacji mobilnych do notowania doświadczanych w ciągu dnia uczuć. Stanowiło to nieocenione źródło wiedzy na temat stanów emocjonalnych klientki oraz możliwych ich przyczyn – tak fizjologicznych (głód, zmęczenie), jak i psychicznych (poczucie niekompetencji, rozgoryczenie itp.) na przełomie tygodni, a potem miesięcy. Izabela chętnie przystępowała do realizacji wyznaczonych w terapii celów, które z czasem ulegały mniejszej radykalizacji, a większej otwartości na innych ludzi i ich opinie z powodu postępującej restrukturyzacji poznawczej, a także większej umiejętności wzmacniania swoich granic, w czym pomógł trening asertywności. Jej emocje stały się bardziej stabilne i mniej związane z oceną własnego ciała lub tego, co zjadła, co wpływało też zwrotnie na podejmowane dalsze wybory i ustabilizowanie sytuacji życiowej. Kompulsywne objadanie się według ICD-11 Ostatnie z omawianych zaburzeń odżywiania to kompulsywne objadanie się (zespół napadowego, niekontrolowanego objadania się). Nie ma go w klasyfikacji ICD-10, pojawia się w klasyfikacji DSM-5 oraz najnowszej klasyfikacji ICD-11. Według ICD-11 diagnozujemy Zespół napadowego, niekontrolowanego objadania się w momencie wystąpienia następujących objawów: częste, nawracające epizody objadania się (np. raz w tygodniu lub częściej przez okres 3 miesięcy); objadanie się definiuje się jako wyodrębniony okres czasu (np. 2 godziny), podczas którego osoba doświadcza utraty kontroli nad swoimi zachowaniami żywieniowymi i je znacznie więcej lub inaczej niż zwykle; utrata kontroli nad jedzeniem może być opisana przez osobę jako poczucie, że nie można powstrzymać ani ograniczyć ilości lub rodzaju spożywanego pokarmu, pojawiają się trudności w zaprzestaniu jedzenia po rozpoczęciu lub rezygnacja nawet z prób kontrolowania jedzenia wynikająca z przekonania, że skończy się to przejadaniem.   Odmiennie niż w bulimii czy anoreksji, kompulsywne objadanie się samo w sobie nie wpływa znacząco na pogorszenie się stanu zdrowia ani na stan mózgu. Jego częstym następstwem może być nadwaga lub otyłość, które przyczyniają się do wzrostu ryzyka chorób z nimi związanych. Kompulsywne objadanie opiera się przede wszystkim na procesie redukowania emocji wywołanych przez bodźce, które wprowadziły daną osobę w stan napięcia. Do wzrostu wagi w dużej mierze przyczyniają się ilości spożywanych węglowodanów, które zwiększają poziom wydzielania endorfin, tym samym działając uspokajająco na klienta oraz stymulują wydzielanie serotoniny, która również wpływa na poprawę nastroju, przez co zwiększa się ryzyko, iż w chwili napięcia sięgnie po nie ponownie. Klienci z tą diagnozą często doświadczają emocji, które potrafią zauważać i wyrażać, są one jednak zbyt przytłaczające i (podobnie jak w bulimii) pojawia się chęć ich wyciszenia za pomocą jedzenia. Nie pojawia się natomiast komponent przeczyszczania się jako akt autoagresji w stosunku do siebie. Często zmagają się z błędami poznawczymi dotyczącymi granic i możliwości ich stawiania, słabościami własnego charakteru, uciążliwy jest także częsty proces polegający na nadawaniu diecie negatywnego wydźwięku (męcząca, nudna, karząca), a pierwszym sukcesom – „okna otwierającego możliwość ucieczki z tej męczącej drogi” (cyt. „Skoro schudłam kilka kilo i już widać po mnie jakąś zmianę, to tracę motywację do dalszej diety i uważam, że należy mi się nagroda za ten cały trud”). STUDIUM PRZYPADKU 3. Małgorzata (35 l.) zgłosiła się z polecenia dietetyczki, którą zaniepokoiły jej napady objadania się połączone z poczuciem winy. Po wstępnej diagnozie ustaliłyśmy, że od ok. 15 lat u klientki pojawiało się objadanie na tle emocjonalnym. W chwili konsultacji ważyła 35 kg ponad zalecaną normę. Po kilku spotkaniach zapoznawczych dotyczących wpływu emocji i przekonań na jej zachowanie oraz definiujących cele terapeutyczne, poprosiłam ją o notowanie spożywanych posiłków w ciągu kolejnego tygodnia bez prób ich zmieniania (np. rozpoczynania diety lub powstrzymywania się od napadów). Zadanie to było dla klientki trudne, ponieważ przywykła do ukrywania skali problemu oraz budowania wizerunku „pozytywnej, radzącej sobie osoby”. Następnie omawiałyśmy czynniki, przez które sięgała po konkretne produkty (głód, zmęczenie, napięcie, samotność). W trakcie tej pracy Małgorzata dostrzegła, jak często czuje się spięta i samotna, zwłaszcza w pracy i w czasie weekendów. Klientka miała dużo przekonań dotyczących swojej osoby jako tej, która nie sprawia problemów i potrafi wszystkich rozbawić. W związku z powyższym tłumiła negatywne emocje, a kiedy zaczynały do niej docierać, sięgała po jedzenie, wpadając w błędne koło stresu, ponieważ przejadanie się i związana z tym nadwaga powodowały ponowny wzrost napięcia. Dużo czasu przeznaczono w terapii na rozwinięcie wiedzy dotyczącej procesów poznawczych (zwłaszcza błędów w postrzeganiu rzeczywistości i wpływu własnej osoby), pracę nad asertywnością oraz wczesne rozpoznawanie i reagowanie na emocje. Klientka uczyła się technik relaksacyjnych i prowadziła dzienniczek, w którym zapisywała przemyślenia z mijającego dnia, co pozwalało jej na większy kontakt z samą sobą. Elementem pracy psychodietetycznej było niewpadanie w skrajności związane z dietą. Małgorzata przywykła do cyklu: dieta – frustracja – objadanie się – dieta. W początkowym etapie pracy spożywała wszystkie posiłki, na jakie miała ochotę, ale świadomie (bez czytania czy oglądania seriali w trakcie) oraz je odnotowywała, co spowodowało spadek ilościowy jedzenia (szybsze zaspokajanie głodu, większa świadomość zjadanych posiłków) oraz zatrzymanie wzrostu wagi. W kolejnym etapie posiłki były unormowane czasowo (5 posiłków co 3 godziny), bez nakazów co do ich jakości. Dopiero gdy te zalecenia były realizowane bez problemów, Małgorzata rozpoczęła dietę o niewielkiej redukcji kalorycznej, niepowodującej zbyt dużego napięcia. W diecie tej uwzględniono dotychczas spożywane pokarmy, także słodycze. Wynikało to z faktu, iż w momencie pojawiania się „listy rzeczy zakazanych” klientka traktowała je jako szczególne i w szybkim czasie łamała dietę, aby po nie sięgnąć w dużych ilościach. Po wprowadzeniu ich do diety traciły one na swej wyjątkowości i wkrótce waga klientki zaczęła spadać. Ważne było dostrzeżenie, iż przy wadze, z jaką Małgorzata rozpoczynała wizyty, trudno jej było odróżnić, kiedy głód jest wywołany przez emocje, a kiedy przez fizjologię. Potrzeba było zarówno uregulowania samych pór posiłków, jak i wzrostu świadomości własnych emocji, by było to dla niej bardziej wyraziste. Klientce trudno też było zrezygnować z szybkiej, aczkolwiek krótkiej poprawy nastroju, jaką dawało spożycie węglowodanów, na rzecz czynności, które poprawiały go długofalowo, ale wolniej.   Karta pracy Zapoznaj się z poniższą listą popularnych błędów poznawczych. Spróbuj razem z klientem omówić, czy któreś z nich mogą dotyczyć też jego sposobu interpretacji pewnych wydarzeń: Iluzoryczna korelacja – dostrzeganie związku między informacjami lub zjawiskami, które w istocie nie mają ze sobą nic wspólnego. Efekt „halo” – skłonność do lubienia wszystkich aspektów danej osoby, nawet tych, o których niewiele wiemy, ponieważ nie mieliśmy okazji obserwować zachowania tejże w różnych sytuacjach. Heurystyka dostępności – jest to uproszczona metoda wnioskowania polegająca na przypisywaniu większego prawdopodobieństwa zdarzeniom, które łatwiej przywołać do świadomości i są bardziej nacechowane emocjonalnie. Efekt czystej ekspozycji – wytworzenie pozytywnej opinii czy oceny obiektu pod wpływem samego zwiększenia liczby kontaktów z tym obiektem. Efekt potwierdzenia – tendencja do poszukiwania wyłącznie faktów potwierdzających posiadaną opinię, a nie weryfikujących ją. Efekt projekcji – tendencja do zakładania większego poparcia dla własnych poglądów i wyznawanych wartości niż faktycznie występuje. Podstawowy błąd atrybucji – tendencja do tłumaczenia sukcesów i porażek innych ludzi wyłącznie ich cechami wewnętrznymi (np. charakterem), przy ignorowaniu czynników zewnętrznych (środowiska). Samospełniające się przewidywania – nieświadome wykonywanie działań doprowadzających do efektów wcześniej uznanych za najbardziej prawdopodobne. Podsumowanie Poza skutkami niedowagi obecnymi najczęściej w anoreksji i ich wpływem na pracę mózgu, nie wydaje się, by zaburzenia odżywiania miały bezpośredni wpływ na procesy poznawcze i emocjonalne. Mogą być natomiast ich skutkiem, a nieleczone mogą pogłębiać nieadaptacyjne sposoby postrzegania siebie, ludzi i rzeczywistości, co wpływa zwrotnie na doświadczane emocje. Wieloletnie doświadczanie natrętnych myśli dotyczących jedzenia i sylwetki na skutek radzenia sobie z emocjami poprzez nadmierne lub niedostateczne jedzenie, a także doświadczanie silnie negatywnych emocji z tym związanych, może kształtować zaburzoną osobowość, co utrudnia proces terapeutyczny i przyczynia się do cierpienia psychicznego człowieka. Bibliografia: Maruszewski T., Doliński D., Łukaszewski W., Marszał-Wiśniewska M., Emocje i motywacja, [w:] Strelau J., Doliński D. (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2008. Maruszewski T., Psychologia poznawcza, Polskie Towarzystwo Semiotyczne, Warszawa 1996, ISBN 83-85372-23-7. Józefik B., W stronę integracji podejść, [w:] Józefik B. (red.), Anoreksja i bulimia psychiczna. Rozumienie i leczenie zaburzeń odżywiania, Wydawnictwo UJ, Kraków 1999. Zmiany w budowie i funkcjonowaniu układu nerwowego u anorektyków, https://www.akademiadietetyki.pl/dietetyka/zmiany-w-budowie-i-funkcjonowaniu-ukladu-nerwowego-u-anorektykow/(dostęp: 30.07.2023). Wiśniewska K., Okręglicka K., Wpływ odwodnienia na funkcje poznawcze organizmu, „Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu” 27 (4), 2021, 372–378. Koszowska A., Dittfeld A., Zubelewicz-Szkodzińska B., Psychologiczny aspekt odżywiania oraz wpływ wybranych substancji na zachowania i procesy myślowe, „Hygeia Public Health” 48 (3), 2013, 279–284. Stachowicz M., Janas-Kozik M., Olszanecka-Glinianowicz M., Chudek J., Rola leptyny w zaburzeniach odżywiania się – współczesne poglądy. Role of leptin in eating disorders – current concept, „Psychiatr. Pol.” 47 (5), 2013, 897–907; ISSN 0033-2674. Jaworski M., Zaburzenia procesów poznawczych w bulimii, „Neuropsychiatria i Neuropsychologia” 3–4 (6), 2011. ICD-11 for Morality and Morbidity Statistics (Version: 01/2023), https://icd.who.int/browse11/l-m/en#/http://id.who.int/icd/entity/1673294767.

Zaburzenia odżywiania typu anoreksja (anorexsia nervosa) oraz bulimia (bulimia nervosa) stanowią spore wyzwanie terapeutyczne. Część psychoterapeutów nie decyduje się na pracę z tego typu klientami z różnych przyczyn – jedną z nich jest obiegowa opinia dotycząca trudności w pracy z chorymi oraz trudności w osiąganiu satysfakcjonujących wyników.

Wytyczne do diagnozy uzależnienia W wywiadzie uwzględnij pytania obejmujące: częstotliwość, długość picia, okoliczności, w jakich dana osoba spożywa alkohol; ilość wypijanego alkoholu; informacje, które niepokoją klienta/klientkę nadużywającego/nadużywającą alkohol – czy coś mu/jej w piciu przeszkadza, czy różni go/ją to od innych osób spożywających alkohol; czy klient/klientka pił do urwania filmu, jak często się to zdarzało; czy odczuwał(a) potrzebę picia po jego rozpoczęciu, czy pił(a) alkohol dla poprawy funkcjonowania; czy podejmował(a) próby ograniczania picia; jakie ponosił(a) konsekwencje społeczne i zdrowotne picia. Dokonaj analizy innych zachowań destrukcyjnych (obsesyjno-kompulsywnych), w tym zaburzeń odżywiania (zbadaj częstość ich występowania, w jakich sytuacjach występują najczęściej, jakie towarzyszą im emocje). Diagnoza osobowości – badanie testem osobowości (Minesocki wielowymiarowy inwentarz osobowości).   Ustalenie celów terapeutycznych Ograniczenie picia. Analiza zdrowego stylu życia, w tym żywienia i stopniowe wprowadzanie go. Nauka radzenia sobie z emocjami.   Praca terapeutyczna Aby łatwiej różnicować u siebie symptomy głodu, klient/klientka może otrzymać zadanie prowadzenia dzienniczka głodu. W dzienniczku warto wpisywać wszystkie myśli, które pojawiają się o piciu i zaznaczać czas (ile trwają, kiedy się pojawiają, co pomaga przezwyciężyć myślenie o alkoholu). Sposoby radzenia sobie z emocjami: odwracanie uwagi i odraczanie reakcji; analiza sytuacji według określonego schematu [co Cię zezłościło, co robiłeś(-aś), jak się zachowywałeś(-aś), co chciałbyś(-abyś) zmienić w swoim zachowaniu, jak otoczenie reagowało na Twoją złość, jak chciałbyś(-abyś), aby zareagowało, co dała Ci złość]; propozycje konstruktywnych zachowań w przypadku napięcia i złości. Praca nad przekonaniami za pomocą dialogu sokratejskiego. Techniki konstruktywnych zachowań, w tym trening asertywnych zachowań abstynenckich i trening asertywności w ogóle, celem wprowadzania granic, techniki nawiązywania nowych kontaktów, wchodzenia w relacje. Zadaniem klienta/klientki może być m.in. ustalenie hierarchii ważności spraw, określenie, w jaki sposób może o to zadbać. Praca nad samooceną (głównie za pomocą poszukiwania pozytywnych stron siebie oraz afirmację). Zadaniem może być m.in. przygotowanie pracy – co dana osoba w sobie lubi lub wskazanie wieczorem dwóch rzeczy, z czego jest w danym dniu zadowolona. Analiza napięć, które klient/klientka eliminuje poprzez objadanie się. Praca nad konstruktywnym sposobem radzenia sobie z napięciem. Analiza przekonań (ujawnianie tego, co myśli w danej sytuacji), sposoby zmiany myślenia oraz techniki relaksacyjne. Straty z tego wynikające, jak również analiza strat spowodowanych piciem.Przykładowe zadanie: podaj 10 korzyści wynikających z abstynencji. Praca nad systemem zniekształceń poznawczych – analiza mechanizmów obronnych, stosowanych w chorobie (w sesji indywidualnej). Psychoedukacja, przedstawienie mechanizmów. Powrót do analizy przekonań, które klient/klientka ma w związku z tym, że picie różni go/ją od zdrowego człowieka. Praca nad żalem po stracie oraz budowanie nowego wizerunku i nowego systemu wsparcia społecznego. Eksponowanie tego, co się zmieniło, odkąd klient/klientka zaprzestał(a) picia. Jak to wpłynęło także na zmniejszenie liczby epizodów objadania się i wymiotów.   Kierunki dalszej pracy Akceptacja choroby i uznanie bezsilności wobec alkoholu. Wdrażanie technik radzenia sobie z napięciem i systematyczne ich wykorzystywanie (odraczanie gratyfikacji, relaksacja, zmiana przekonań).

Klientka Marika ma 24 lata, jest studentką IV roku wydziału lekarskiego. Wywiad odnośnie do rozwoju wczesnodziecięcego pozostaje bez obciążeń. Klientka urodziła się z pierwszej ciąży, o czasie, zdrowa. Przechodziła choroby wieku dziecięcego bez powikłań, poważnie nie chorowała aż do okresu dojrzewania, kiedy stwierdzono u niej anoreksję. Przechodziła wówczas terapię, w tym rodzinną. Te problemy nie ustąpiły do chwili obecnej, ale zmieniły swoją jakość, ponieważ wskaźnik masy ciała BMI (body mass index) jest prawidłowy.

Człowiek jest istotą biopsychospołeczną, dlatego problem otyłości ma charakter interdyscyplinarny, zarówno pod względem jego złożonych przyczyn, jak również konsekwencji mających związek z wieloma ważnymi obszarami funkcjonowania zawodowego, społecznego, zdrowotnego i psychicznego.