Światowa Organizacja Zdrowia w swoich raportach coraz częściej zwraca uwagę na znaczenie zdrowia psychicznego. WHO ostrzega, że już w 2030 roku depresja może stać się najczęściej diagnozowaną chorobą na świecie. Nie jest jednak jedyną trudnością, z jaką borykają się współcześni ludzie. Wielu z nas cierpi na zaburzenia lękowe, problemy ze snem czy zaburzenia odżywiania. Do kogo zgłosić się po pomoc? Z artykułu dowiesz się, kiedy warto skorzystać ze wsparcia psychologa, a kiedy umówić się na wizytę u psychiatry.

Pierwszym krokiem w leczeniu traumy nadużycia lub wykorzystania seksualnego jest ustalenie, czy klient rzeczywiście mierzy się z potraumatycznym zaburzeniem. Nie jest to bowiem oczywista konsekwencja wykorzystania lub nadużycia seksualnego. Pamiętajmy, że różne wydarzenia w przeszłości mogą prowadzić do tego samego obrazu klinicznego, a te same wydarzenia w przeszłości mogą prowadzić do różnego obrazu klinicznego (zgodnie z zasadą ekwipotencjalności oraz ekwifinalności).

Specjalizuje się Pani w pracy z osobami z niepełnosprawnością intelektualną, szczególnie interesuje Panią sposób funkcjonowania tych osób w późniejszym okresie życia. Jakie są najczęstsze wyzwania psychospołeczne, z jakimi borykają się osoby z niepełnosprawnością intelektualną w okresie dorosłości i starości? ES: Tak, od 16 lat pracuję z dziećmi i młodzieżą z niepełnosprawnościami, w tym z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym, znacznym oraz głębokim, a także z osobami ze sprzężonymi niepełnosprawnościami. Na podstawie mojej pracy i doświadczeń mogę wskazać kilka najczęstszych wyzwań psychospołecznych, z jakimi borykają się osoby z niepełnosprawnością intelektualną w okresie dorosłości i starości. Na przykład, ważny jest obszar samodzielność i niezależność, a w dorosłości wiele osób z niepełnosprawnością intelektualną mierzy się z trudnościami w osiąganiu pełnej niezależności. Często potrzebują wsparcia w codziennych czynnościach, co może prowadzić do zależności od opiekunów lub instytucji. To również łączy się z prawem do decydowania o sobie. Osoby z niepełnosprawnością intelektualną często są wykluczane z procesów decyzyjnych dotyczących ich własnego życia, co może prowadzić do frustracji i poczucia bezradności. Ważne jest, aby wspierać ich w rozwijaniu umiejętności podejmowania decyzji i szanować ich autonomię. Kolejnym obszarem jest integracja społeczna, gdzie utrzymanie i nawiązywanie relacji społecznych może być dla tej grupy ludzi dużym wyzwaniem. Osoby z niepełnosprawnością intelektualną mogą doświadczać izolacji społecznej, co negatywnie wpływa na ich samopoczucie i jakość życia. Ważnym tematem jest dostęp do opieki zdrowotnej. Tu warto podkreślić, że w późniejszym okresie życia wzrasta potrzeba specjalistycznej opieki medycznej, co może być utrudnione ze względu na brak dostępu do odpowiednich usług zdrowotnych, brak zrozumienia ich specyficznych potrzeb przez personel medyczny oraz trudności w komunikacji (tutaj ogromna potrzeba szkoleń w zakresie komunikacji oraz opieki nad pacjentem z niepełnosprawnością intelektualną). Zatrudnienie i aktywność zawodowa to obszar wymagający działań. Znalezienie pracy, która jest dostosowana do ich indywidualnych możliwości i zainteresowań, jest trudnym zadaniem. Ograniczone możliwości zatrudnienia, wynikające z braku wiedzy oraz obaw pracodawców, mogą prowadzić do braku poczucia własnej wartości i do marginalizacji. Z wiekiem osoby z niepełnosprawnością intelektualną mogą doświadczać większych trudności emocjonalnych związanych z utratą bliskich, zmianami życiowymi oraz naturalnym procesem starzenia się. Często potrzebują wsparcia psychologicznego, aby radzić sobie z tymi sytuacjami, a więc kolejnym wyzwaniem jest wsparcie emocjonalne i psychologiczne tych osób. Warto wspomnieć, że mimo wielu działań i projektów jest też widoczny brak odpowiednich usług wsparcia. Wiele osób z niepełnosprawnością intelektualną, również tą w stopniu głębokim, nie ma dostępu do wystarczających usług wsparcia, które mogłyby poprawić jakość ich życia. Brak odpowiednich programów i instytucji wspierających może ograniczać ich możliwości rozwoju i uczestnictwa w społeczeństwie. Te wyzwania wymagają kompleksowego podejścia oraz współpracy różnych instytucji i specjalistów, aby zapewnić osobom z niepełnosprawnością intelektualną odpowiednie wsparcie na każdym etapie ich życia. W koncepcji neuroróżnorodności podkreśla się również pozytywne aspekty odmiennego funkcjonowania umysłów i indywidualne podejście, które umożliwia doświadczanie satysfakcji przez osoby, które doświadczają pewnych trudności w codziennej aktywności. W jaki sposób można wspierać dorosłych z niepełnosprawnością intelektualną w budowaniu zdrowych i satysfakcjonujących relacji interpersonalnych? ES: Aby wspierać dorosłych z niepełnosprawnością intelektualną w budowaniu zdrowych i satysfakcjonujących relacji interpersonalnych, należy skupić się na kilku aspektach, m.in. takich jak: Edukacja i rozwijanie umiejętności społecznych. Ta edukacja powinna obejmować naukę podstawowych umiejętności społecznych, takich jak nawiązywanie kontaktów, komunikacja werbalna i niewerbalna, rozpoznawanie emocji u siebie i innych oraz rozwiązywanie konfliktów. Ważne jest, aby umiejętności tych nauczać w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb i możliwości każdej osoby. Kluczowe jest stworzenie środowisk, w których osoby z niepełnosprawnością intelektualną mogą czuć się bezpieczne i akceptowane. To obejmuje zarówno miejsca pracy, jak i przestrzenie rekreacyjne, gdzie mogą nawiązywać i rozwijać relacje, czyli tworzenie bezpiecznych i wspierających środowisk. Indywidualne podejście i wsparcie to kolejny aspekt. Należy podkreślić, że każda osoba jest wyjątkowa, dlatego wsparcie powinno być dostosowane do indywidualnych potrzeb. Specjaliści powinni brać pod uwagę unikalne cechy i preferencje każdej osoby, aby skutecznie wspierać ich w budowaniu relacji. Motywacja i zachęcanie do uczestnictwa w grupach i społecznościach. Warto nadmienić, że udział w różnych grupach społecznych, klubach zainteresowań czy organizacjach społecznych może pomóc w nawiązywaniu i utrzymywaniu relacji. Ważne jest, aby osoby z niepełnosprawnością intelektualną miały dostęp do takich możliwości i były zachęcane do aktywnego uczestnictwa. Kluczowym działaniem jest wsparcie rodzin i opiekunów. Rodziny i opiekunowie odgrywają bowiem kluczową rolę w życiu osób z niepełnosprawnością intelektualną. Wsparcie dla nich, w formie edukacji i doradztwa, może pomóc w lepszym zrozumieniu i wspieraniu ich bliskich w budowaniu relacji. Ważne jest promowanie w społeczeństwie akceptacji i zrozumienia dla osób z niepełnosprawnością intelektualną. To może obejmować kampanie informacyjne, edukację społeczną oraz działania mające na celu przełamywanie stereotypów i uprzedzeń. Warto pamiętać również o wsparciu emocjonalnym i psychologicznym. Zapewnienie dostępu do wsparcia emocjonalnego i psychologicznego jest kluczowe dla zdrowia psychicznego i satysfakcji życiowej. Osoby z niepełnosprawnością intelektualną powinny mieć możliwość korzystania z terapii, doradztwa oraz wsparcia w radzeniu sobie z emocjami i trudnościami interpersonalnymi. Myślę, że wdrażanie tych działań wymaga zaangażowania i współpracy wielu stron, ale jest kluczowe dla zapewnienia dorosłym z niepełnosprawnością intelektualną możliwości budowania zdrowych, satysfakcjonujących relacji interpersonalnych. Temat seksualności osób z niepełnosprawnością intelektualną pozostaje wciąż tematem tabu w naszym społeczeństwie. Jakie zmiany w podejściu specjalistów są niezbędne, aby lepiej wspierać osoby z niepełnosprawnością intelektualną oraz ich bliskich w zakresie seksualności i związków intymnych? ES: Temat seksualności osób z niepełnosprawnością intelektualną wciąż jest często marginalizowany w naszym społeczeństwie. Aby lepiej wspierać te osoby oraz ich bliskich w zakresie seksualności i związków intymnych, konieczne są istotne zmiany w podejściu specjalistów. Oto kilka kluczowych kroków, które moim zdaniem są niezbędne: Edukacja seksualna dostosowana do wieku i poziomu intelektualnego. Niezbędne jest tworzenie programów edukacyjnych, które są odpowiednio dostosowane do wieku oraz poziomu intelektualnego osób z niepełnosprawnością intelektualną. Edukacja powinna być prowadzona w sposób zrozumiały i przystępny, aby zapewnić wszystkim prawo do rzetelnej i pełnej informacji.   W tym obszarze kluczowy jest dostęp do odpowiednich materiałów edukacyjnych. Powinno się zapewnić dostęp do materiałów edukacyjnych dostosowanych do poziomu zrozumienia osób z niepełnosprawnością intelektualną. Mogą to być broszury, filmy, warsztaty czy spotkania grupowe.   Ważne jest zwiększenie świadomości i wiedzy specjalistów. Powinni być oni lepiej przygotowani do rozmów na temat seksualności. To wymaga specjalistycznych szkoleń, które pomogą im zrozumieć specyficzne potrzeby i wyzwania, z jakimi borykają się osoby z niepełnosprawnością intelektualną. W tym obszarze istotne jest również promowanie otwartej komunikacji. Ważne jest, aby stworzyć środowisko, w którym można swobodnie rozmawiać o seksualności. Specjaliści, rodziny i same osoby z niepełnosprawnością intelektualną powinny czuć się komfortowo w podejmowaniu tego tematu.   Należy zwrócić uwagę, że każda osoba z niepełnosprawnością intelektualną ma swoje unikalne potrzeby i doświadczenia. Dlatego podejście do kwestii seksualności powinno być dostosowane do indywidualnych możliwości i sytuacji każdej osoby – indywidualizacja podejścia.   Istotną kwestią jest współpraca z rodzinami. Rodziny odgrywają kluczową rolę w życiu osób z niepełnosprawnością intelektualną. Specjaliści powinni współpracować z rodzinami, edukować ich i wspierać w akceptacji i zrozumieniu seksualności ich bliskich.   Kolejnym krokiem ku zmianie jest przeciwdziałanie stereotypom. Trzeba aktywnie przeciwdziałać mitom i stereotypom dotyczącym seksualności osób z niepełnosprawnością intelektualną. Ważne jest promowanie zrozumienia i akceptacji poprzez kampanie informacyjne i edukacyjne.   Wsparcie w budowaniu relacji jest niezwykle ważnym obszarem, który należy rozwijać. Osoby z niepełnosprawnością intelektualną mają prawo do związków i intymnych relacji. Specjaliści powinni pomagać im w budowaniu zdrowych i satysfakcjonujących relacji oraz wspierać je w radzeniu sobie z wyzwaniami, które mogą się pojawić.   Kolejnym szalenie ważnym tematem jest ochrona przed przemocą. Niezwykle ważne jest zapewnienie ochrony przed przemocą seksualną. Istotna jest także edukacja w tym zakresie osób z niepełnosprawnością intelektualną, aby potrafiły rozpoznać rodzaje przemocy, wiedziały, gdzie zwrócić się o pomoc, ale też nie były narażone na dodatkowe ryzyko. Specjaliści muszą być wyczuleni na sygnały zagrożenia i wiedzieć, jak skutecznie interweniować.

Relacje są kluczem do zdrowia psychicznego młodego człowieka. Silne więzi z przyjaciółmi, rodziną i partnerem mogą wzmocnić układ odpornościowy, zmniejszyć stres i pomóc poczuć się częścią grupy. Trwałe więzi emocjonalne z innymi wpływają na rozwój i funkcjonowanie każdego człowieka oraz działają jako ogólny czynnik odporności życiowej (Doron i in., 2011). Relationship Obsessive Compulsive Disorder (ROCD) to rodzaj zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD), które może zaburzyć bliskie relacje zarówno u nastolatków, jak i dorosłych.

Lęk stanowi jedną z podstawowych emocji i odgrywa niebagatelną rolę w życiu człowieka. Jest on emocją, ale również stanem emocjonalnym, który niekiedy utrudnia funkcjonowanie człowieka, zwłaszcza gdy wysoki poziom lęku utrzymuje się długotrwale. Pełni również rolę adaptacyjną, pozwalając dostosować się w określony sposób do zmieniających się warunków otaczającej nas rzeczywistości, której częścią jesteśmy.

Celem niniejszego artykułu jest zarysowanie problematyki patologicznego perfekcjonizmu oraz wskazanie na możliwości rozumienia i leczenia takich pacjentów z uwzględnieniem podejścia współczucia wobec siebie (ang. self-compassion).

Termin agorafobia początkowo rozumiany był jako lęk przed otwartą przestrzenią. Obecnie agorafobia oznacza lęk przed przebywaniem w miejscach, w których utrudniona byłaby natychmiastowa ucieczka do bezpiecznego miejsca, za które klient zwykle uznaje swój dom.

Bezsenność przewlekła często współwystępuje z zaburzeniami lękowymi uogólnionymi. Zwykle nadmierne zamartwianie się i obawy dotyczące różnych codziennych kwestii towarzyszyły pacjentom na długo przed wystąpieniem trudności ze snem.

Według Onno van der Harta (Boon i in., 2019) stres pourazowy wiąże się z ponownym przeżywaniem minionych traumatycznych doświadczeń. Nieprzepracowane doświadczenia, szczególnie te, które miały charakter powtarzalny, wielokrotny, cykliczny, pozostawiają wiele objawów zapisanych w pamięci autobiograficznej i powracają w postaci obrazów, myśli, emocji, które mogą mieć charakter mimowolnych flashbacków prowadzących do reaktywacji wspomnień, uruchamiając w ten sposób mechanizm retraumatycznego doświadczenia.

Doświadczenie lęku czy niepokoju jest powszechnym doświadczeniem wszystkich ludzi i niejako przynależy do egzystencji człowieka. Jednak doświadczenie nasilonego, nagłego ataku lęku o dużej dynamice przeżyć, który nie jest uzasadniony żadnymi okolicznościami zewnętrznymi, połączonego często z objawami somatycznymi, jest atakiem paniki.