Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wyniki porównawczego naturalistycznego studium przypadku ze szczególnym uwzględnieniem terapii Gestalt

Artykuły z czasopisma | 14 marca 2018 | NR 5
78

W latach 2007-2012 przeprowadzono w Szwajcarii praktyczne naturalistyczne badanie skuteczności psychoterapii w ośrodkach otwartych. Brali w nim udział psychoterapeuci reprezentujący 10 różnych kierunków terapii. Niniejszy dokument prezentuje to badanie, koncentrując się na wynikach uzyskanych przez uczestniczących w nim psychoterapeutów. Terapia Gestalt okazuje się być skuteczną w warunkach praktycznych, osiągając nawet najwyższe wartości w leczeniu procesów depresyjnych

Studium praktyczne psychoterapii w ośrodkach otwartych w Szwajcarii (PAP-S)

Szwajcarska Karta Psychoterapii jest organizacją zrzeszającą instytucje edukacyjne zajmujące się psychoterapią. Jej instytucje członkowskie sporządziły i podpisały deklarację naukową, w której zobowiązują się do aktywnego prowadzenia badań. W 2004 r. stowarzyszenie rozpoczęło perspektywiczną analizę naturalistyczną wyników skuteczności procesów, która miała z jednej strony dostarczyć dowodów na skuteczność stosowanych metod psychoterapii, a z drugiej zbadać, jakie czynniki wpłynęły na wynik terapii. Przebadano 362 procesów terapeutycznych reprezentujących następujące kierunki: psychologia analityczna (Jung), psychoterapia artystyczna i ekspresyjna (Knill), analiza i terapia bioenergetyczna, terapia Gestalt (Perls), integracyjna psychoterapia ciała (Rosenberg), logoterapia i analiza egzystencjalna (Frankl), analiza egzystencjalna (Längle), psychoanaliza (Freud), psychologia procesu (Mindell), analiza transakcyjna (Berne). W sumie w badaniu wzięło udział 86 terapeutów obojga płci. Na początku leczenia u 80% pacjentów występowały wartości dysfunkcjonalne w co najmniej jednym z 5 najważniejszych instrumentów oceny skuteczności, 90% miało rozpoznanie na osi I DSM-IV. Szczegółowy opis projektu badania można znaleźć u Wyl et al. (2013).

Wywiady i pomiary zostały przeprowadzone na początku leczenia, następnie bezpośrednio po zakończeniu terapii i rok po zakończeniu terapii (katamneza) przez niezależnych ekspertów specjalnie przeszkolonych do prowadzenia badań w specjalnie utworzonych ośrodkach diagnostycznych. Ponadto po co 5 sesji wykonywano pomiary w celu określenia poziomu stresu psychospołecznego, relacji terapeutycznej i zachowania terapeuty – zarówno z punktu widzenia pacjenta, jak i terapeuty. Począwszy od 4 sesji, terapię rejestrowano zapisem dźwiękowym pod warunkiem wyrażenia zgody przez pacjentów. 
Na tej podstawie dokonano zakodowania zachowań interwencyjnych uczestniczących w studium terapeutów na podstawie specjalnie opracowanego podręcznika ocen (Tschuschke et al., 2014) z użyciem 75 typowych dla danej metody i 25 ogólnych kategorii interwencji, 
tj. praktyk stosowanych w równym stopniu przez wszystkie uczestniczące szkoły (zarówno w odniesieniu do szkolnej przynależności terapeutów, jak i kategorii interwencji) przez dobranych „ślepo” konsultantów.

Jakość wyników

Crameri et al. (2014) zbadali jakość wyników psychoterapii w ośrodkach otwartych w szwajcarskim systemie podstawowej opieki zdrowotnej, porównując skuteczność leczenia humanistycznego i głęboko psychologicznego ze skutecznością terapii kognitywno-behawioralnych. W przeciwieństwie do badań RCT o wysokiej wiarygodności wewnętrznej, w niniejszej pracy badano jakość terapii skutecznie wykonanych w praktyce (wysoka wiarygodność zewnętrzna, zob. również Tschuschke i in., 2009). Nacisk położono na porównanie sytuacji przed i po terapii. Przeprowadzone badanie częściowe objęło 300 rejestrowanych kolejno terapii przeprowadzonych w latach 2007–2012 przez 71 różnych terapeutów. Większość pacjentów miała zaburzenia afektywne lub lękowe. Dwie trzecie wykazywało dodatkowo jedno lub więcej zaburzeń współistniejących. Przy wyżej wymienionych ocenach na początku, po zakończeniu terapii i rok później przeprowadzono wywiady diagnostyczne z ekspertami zewnętrznymi (SKID I i SKID II z DSM IV, Wittchen i in., 1997; Sass et al. 2003 r., osie III i IV operacyjnej diagnostyki psychodynamicznej OPD-2, grupa robocza OPD-2, 2006 r. oraz ocena ogólnego poziomu funkcjonowania, GAF, Endicott et al. 1976); ponadto pacjentom przesłano szereg ankiet samooceny: kwestionariusz oceny skuteczności OQ-45 (Lambert i in., 2002), katalog objawów BSI (Franke, 2000), katalog objawów depresyjnych BDI (Hautzinger i in.). 1994 r.), kwestionariusz SOC-13 (Sense of Coherence) (Antonowsky, 1987 r.) oraz kwestionariusz zgodności K-INK (Grosse-Holtforth & Grawe, 2003). Ponadto po każdym 5. spotkaniu dokonywano pomiaru procesowego na podstawie szeregu wskaźników. Były to: kwestionariusz oceny skuteczności OQ-45 (Lambert i in., 2002), kwestionariusz z perspektywy pacjenta i terapeuty o związku terapeutycznym HAQ-T i HAQ-P (Bassler i wsp., 1995; De Weert-Van Oene i in., 1999), jak również ocena interwencyjnego zachowania terapeuty przez terapeutę i pacjenta (kwestionariusze niepublikowane). Jak można było oczekiwać po badaniach naturalistycznych, zdarzyły się przypadki zakończenia przez pacjentów udziału w badaniu przed zakończeniem terapii lub przypadki porzucenia terapii. Analiza danych pochodzących tylko z przypadków „pełnych” może prowadzić do zniekształcenia wyników. Aby uzyskać możliwie niezniekształcone oceny terapii, Crameri i wsp. (2015) opracowali metodę generowania wielokrotnych imputacji reprezentujących szacunki niepełnych pomiarów skuteczności i testowania ich prawidłowości.

Wielkości efektu porównań pre-post dla wspomnianych kwestionariuszy samooceny (OQ-45, BSI, BDI, BDI, SOC-13 i K-INK) wynosiły pomiędzy 0,87 a 1,09. Zgodnie z odpowiednimi wynikami badań wykorzystanymi do porównania  
skuteczność badanych podejść – humanistycznego i głęboko psychologicznego – znalazła się zatem w tym samym zakresie, co w przypadku podejścia kognitywno-behawioralnego. Skuteczność leczenia w podstawowej opiece zdrowotnej zależy nie tylko od tego, czy technika terapii jest lub nie jest oparta na dowodach naukowych, ale z pewnością także od innych czynników, takich jak stopień zaburzenia, jakość relacji terapeutycznych, osobowość terapeuty, intensywność terapii itp.

Zachowania terapeutów, predyktory, aspekty kategoryczne i czasowe

O ile fakt działania psychoterapii został udowodniony wcześniej w dostatecznym stopniu (patrz np. Lambert, 2013), o tyle eksperci nie są w pełni zgodni co do tego, czy istnieją różnice w skuteczności poszczególnych metod psychoterapii, czy też raczej wszystkie podejścia prowadzą średnio do porównywalnych wyników. Różne metody psychoterapeutyczne uzasadniają swoje istnienie posiadaniem różniących się koncepcji teoretycznych i technik interwencji, którym przypisują z kolei określoną skuteczność (patrz również Tschuschchke i in. 2016). Jednak nawet w badaniach porównawczych często rezygnowano ze sprawdzania stopnia, w jakim zaangażowani terapeuci przestrzegali wytycznych swojej metody (wierność metodzie/stopień przestrzeganie) oraz w jakim ich zachowanie różniło się od zachowania innych użytkowników danej metody w trakcie sesji (patrz np. Perepletchikova i in., 2007). W związku z tym opracowaliśmy podręc...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy

    Agnes von Wyl

    prof. dr, kierownik Wydziału Psychologii Klinicznej i Psychologii Zdrowia Wydziału Psychologii Klinicznej i Zdrowia Uniwersytetu Nauk Stosowanych w Zurychu, Wydział Psychologii. Psycholog dyplomowany psychoterapii FSP (Federacja Szwajcarskich Psychologów). Obszary zainteresowania: Badania nad psychoterapią, badania nad noworodkami i małymi dziećmi, psychoanalityczne badania rozwoju. Członek SPR (Towarzystwa Badań Psychoterapeutycznych).

    Aureliano Crameri

    magister psychologii klinicznej na Uniwersytecie Zurychu. Wykładowca metod badawczych i asystent naukowy Wyższej Szkoły Nauk Stosowanych w Zurychu. Jego badania koncentrują się na analizie danych dotyczących zmian w czasie i statystycznym wnioskowaniu przy danych niepełnych.

    Margit Keomeda-Lutz

    dr hab. psych., psychoterapeutka prowadząca własne praktyki w Kreuzlingen i Zurychu. Pracownik wydziału SGBAT (Szwajcarskie Towarzystwo Analiz Bioenergetycznych i Terapii, IIBA (Międzynarodowy Instytut Analiz Bioenergetycznych), członek zarządu SGBAT, kierownik dokształcania SGBAT, członek komisji naukowej Szwajcarskiej Karty Psychoterapii. Główne kierunki badawcze: Ocena skuteczności psychoterapii, psychoterapii ciała i emocji. Autorka książek i publikacji specjalistycznych. Członkini redakcji czasopism „Psychotherapie-Wissenschaft“ i „Bioeregetic Analysis – The International Journal of the IIBA“.

    Peter Schulthess

    MSc, psychoterapeuta ASP. Były przewodniczący Szwajcarskiej Karty Psychoterapii, członek zarządu ASP (Stowarzyszenie Szwajcarskich Psychoterapeutów), były przewodniczący EAGT (Europejskiego Stowarzyszenia Terapii Gestalt) i SVG (Szwajcarskiego Stowarzyszenia Terapii Gestalt Therapy i Terapii Integracyjnej). Członek rozszerzonego prezydium IFP (Międzynarodowej Federacji Psychoterapii), EAP (Europejskiego Stowarzyszenia Psychoterapii), WCP (Światowej Rady Psychoterapii). Członek SPR (Towarzystwa Badań Psychoterapeutycznych). Redaktor naczelny czasopisma "Psychotherapie-Wissenschaft". Międzynarodowa działalność dydaktyczna w terapii Gestalt, pracuje we własnym gabinecie w Zurychu.

    Volker Tschuschke

    em. prof. dr. w katedrze Psychologii Medycznej Kliniki Uniwersyteckiej w Kolonii. Wykładowca, analityk i kierownik programów w wielu placówkach szkolnictwa wyższego. Autor i wydawca książek i licznych publikacji specjalistycznych. Psycholog psychoterapeuta, psychoanalityk, kierownik grup Balinta. Badania w zakresie psychoterapii i psycho-onkologii. Członek SPR (Towarzystwa Badań Psychoterapeutycznych).