Strach przed dentystą to jeden z najczęściej wymienianych powodów unikania leczenia stomatologicznego. Dentofobia, bo tak nazywamy paniczny lęk przed wizytą u specjalisty od uśmiechu to przypadłość, która dotyczy zarówno dzieci, jak i dorosłych. Podpowiadamy, czym objawia się ta fobia i czy istnieją skuteczne sposoby na jej przezwyciężenie.

Technologia coraz śmielej wkracza do gabinetów psychoterapeutycznych, przekształcając sposób, w jaki terapeuci planują, realizują i monitorują proces leczenia. W ostatnich latach obserwujemy dynamiczny rozwój narzędzi cyfrowych wspierających terapię poznawczo-behawioralną, zarówno w zakresie diagnozy, prowadzenia sesji, jak i pracy między sesjami. Pandemia COVID-19, choć była trudnym doświadczeniem globalnym, znacząco przyspieszyła cyfrową transformację psychoterapii. Spotkania online, aplikacje mobilne do pracy własnej, platformy wspierające monitorowanie objawów czy automatyczne przypomnienia o zadaniach domowych – wszystkie te rozwiązania zaczęły odgrywać coraz większą rolę w praktyce klinicznej.

Terapia poznawczo-behawioralna oparta na konceptualizacji przypadku to empiryczne, oparte na testowaniu hipotez podejście do leczenia – terapeuta i klient współpracują ze sobą, by opisać, a później wyjaśnić mechanizmy zgłoszonych do terapii problemów. Proces ten obejmuje trzy kluczowe elementy: ocenę, sformułowanie przypadku i interwencję. Informacje uzyskane podczas oceny służą do opracowania sformułowania będącego hipotezą dotyczącą przyczyn i mechanizmów problemów klienta, wykorzystywaną jako podstawa interwencji. W miarę postępu leczenia terapeuta powraca do fazy oceny, monitorując proces i postępy terapii oraz wykorzystując nowe dane do aktualizacji sformułowania i planu leczenia w razie potrzeby (Kuyken i wsp., 2024; Persons, Tompkins, 2022). Proces tworzenia konceptualizacji przypadku składa się z szeregu kroków, których ilustracją jest poniższe studium przypadku.

Dostosowanie oddziaływania terapeutycznego do możliwości pacjenta jest konieczne w przypadku złożonej psychopatologii i gdy nasilone objawy mogą zagrażać jego życiu lub zdrowiu. W niniejszym artykule został opisany przykład wykorzystania metody przedłużonej ekspozycji Edny B. Foa (1986) w terapii PTSD.

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD) to nie tylko zespół objawów, ale przede wszystkim dramat codziennej walki z natrętnymi myślami i przymusem wykonywania rytuałów, który znacząco utrudnia funkcjonowanie i odbiera poczucie kontroli nad własnym życiem. Dotyka około 2–3% ludzi na całym świecie (Foa, Yadin, Lichner, 2016; Gałecki i Szulc, 2023).

Superwizja jest nieodzowną częścią procesu uczenia i przygotowywania się do zawodu psychoterapeuty. Większość terapeutów poznawczo- -behawioralnych spotyka się z nią i zapoznaje po raz pierwszy podczas szkolenia psychoterapeutycznego.

Jak zasady i podstawowe narzędzia terapii poznawczo-behawioralnej mogą pomóc w pracy z pacjentem zmagającym się z lękiem w ramach podstawowego poradnictwa psychologicznego?

Nie każdy, kto chce zadbać o kondycję, musi od razu biegać maratony czy spędzać wiele godzin na siłowni. Czasem wystarczy regularny spacer, kilka prostych ćwiczeń i drobne zmiany w stylu życia, by poczuć się lepiej. Podobnie jest z psychoterapią – nie wszyscy pacjenci potrzebują intensywnej, długoterminowej terapii, by poradzić sobie z trudnościami. Czasem wystarczy krótkie, dobrze ukierunkowane wsparcie. Właśnie na tym założeniu opiera się terapia poznawczo-behawioralna o niskiej intensywności (LICBT).

W pracy z dziećmi i młodzieżą z wyzwaniami neurorozwojowymi, takimi jak ADHD czy spektrum autyzmu, zbyt często cała uwaga skupia się wyłącznie na dziecku – na jego zachowaniach, objawach i trudnościach. Tymczasem skuteczna terapia, zgodna z aktualnymi wytycznymi światowych autorytetów (APA, NICE, CADDRA), wymaga szerszego spojrzenia – uwzględnienia wpływu otoczenia, relacji rodzinnych, warunków szkolnych i presji społecznej.

Choroby przewlekłe, trwające przez sześć miesięcy lub dłużej, są coraz częściej diagnozowane u dzieci, młodzieży oraz osób dorosłych (GUS, 2024; Miniszewska, 2020). Charakteryzują się różnym czasem wystąpienia w cyklu życia (mogą być wrodzone lub nabyte), stopniem widoczności objawów, zróżnicowanym przebiegiem klinicznym oraz odmiennym rokowaniem, co determinuje specyfikę trudności doświadczanych przez pacjenta i jego bliskich (Butwicka, 2021; Miniszewska, 2020).

Możemy szeroko poszukiwać idei poznawczych w teoriach filozofów i modelach widzenia świata, które zakładały rolę rozumu jako tworu interpretującego i kreującego zjawiska zachodzące w świecie zewnętrznym (Sokrates, Pascal, Kartezjusz), ale prawdziwych początków psychoterapii poznawczo-behawioralnej musimy poszukać w XX w.

Współcześnie depresja jest określana jako jedna z głównych chorób dotykających ludzi na całym świecie. Znaczna zachorowalność na depresję wiąże się nie tylko z indywidualnym cierpieniem danej osoby, ale również istotnie wpływa na realizowanie przez nią ważnych zadań życiowych (np. edukacja, praca zawodowa, rodzicielstwo itp.).