Tymczasem rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona. Coraz częściej mówi się o zjawisku alkoholizmu wysoko funkcjonującego, który przez długi czas pozostaje niezauważony – zarówno przez otoczenie, jak i przez samego chorego. Kim jest alkoholik wysoko funkcjonujący, jakie są sygnały ostrzegawcze i jak podejść do tego trudnego problemu?
Czym jest choroba alkoholowa?
Warto w tym miejscu określić też, na czym polega alkoholizm, czyli uzależnienie od alkoholu. Choroba alkoholowa to przewlekła i postępująca choroba, która dotyka zarówno sferę fizyczną, jak i psychiczną oraz społeczne życia człowieka. Jej istotą nie jest do końca samo picie alkoholu, lecz utrata kontroli nad jego spożywaniem oraz silna potrzeba sięgania po niego, pomimo negatywnych konsekwencji pojawiających się po jego spożyciu.
Wbrew powszechnym mitom, choroba alkoholowa nie jest wynikiem słabej woli, braku charakteru czy „złego stylu życia”. To schorzenie oficjalnie uznawane przez Światową Organizację Zdrowia, które ma swoje biologiczne, psychologiczne i społeczne uwarunkowania. Alkohol wpływa na układ nerwowy, zmieniając mechanizmy odpowiedzialne za odczuwanie przyjemności, motywację i kontrolę zachowania.
Jedną z charakterystycznych cech choroby alkoholowej jest jej stopniowy rozwój. Początkowo picie może wydawać się niewinne, okazjonalne lub „kontrolowane”. Z czasem jednak pojawia się przymus picia, rosnąca tolerancja na alkohol oraz coraz trudniejszy do opanowania głód alkoholowy. Osoba uzależniona zaczyna podporządkowywać swoje decyzje i codzienne funkcjonowanie możliwości spożycia alkoholu.
Jak alkoholizm wpływa na chorego i otoczenie?
Choroba alkoholowa wpływa nie tylko na osobę pijącą, ale również na jej bliskich – rodzinę, współpracowników, przyjaciół. Pojawiają się problemy w relacjach, spadek zaufania, napięcia emocjonalne oraz poczucie bezradności. Co istotne, uzależnienie często współwystępuje z innymi trudnościami psychicznymi takimi, jak lęk, depresja czy problemy ze stresem, co dodatkowo utrudnia przerwanie picia.
Choć alkoholizm jest chorobą nieuleczalną w sensie całkowitego „powrotu do picia bez konsekwencji”, jest ona chorobą, którą można skutecznie zatrzymać.
Abstynencja, wsparcie terapeutyczne oraz praca nad sobą pozwalają osobom uzależnionym odzyskać zdrowie, równowagę i satysfakcjonujące życie. Kluczowe znaczenie ma świadomość problemu oraz gotowość do sięgnięcia po pomoc. Niestety, w przypadku alkoholika wysoko funkcjonującego jest to znacznie trudniejsze, ponieważ on sam przez długi czas nie rozpoznaje swojego poważnego problemu.
Kim jest alkoholik wysoko funkcjonujący?
Alkoholik wysoko funkcjonujący to osoba uzależniona od alkoholu, która, mimo nałogu, potrafi utrzymywać przez bardzo długi czas pozory „normalnego” życia. Często odnosi sukcesy zawodowe, ma rodzinę, dba o wygląd i wywiązuje się z codziennych obowiązków. Na pierwszy rzut oka nic nie wskazuje na istnienie problemu – alkohol nie prowadzi (jeszcze) do jawnych kryzysów czy negatywnych zachowań, które mogłyby znacznie szybciej ostrzec o istocie choroby.
Właśnie ta „wysoka funkcjonalność” sprawia, że uzależnienie bywa bagatelizowane lub niedostrzegane. Na temat takiej osoby można często usłyszeć, że: „przecież ma dobrą pracę”, „kontroluje swoje życie”, „każdy czasem pije”. To wzmacnia mechanizmy zaprzeczania i utrudnia rozpoznanie problemu tak w otoczeniu, jak i przez samą osobę uzależnioną.
Objawy alkoholizmu wysoko funkcjonującego
Choć osoby uzależnione wysoko funkcjonujące potrafią długo ukrywać swój nałóg, istnieją sygnały, które mogą świadczyć o problemie i bliscy powinni umieć je dostrzec:
- regularne picie alkoholu, często codziennie lub „rytualnie” (np. zawsze po pracy, zawsze w weekend),
- picie w samotności lub ukrywanie ilości spożywanego alkoholu,
- trudności z ograniczeniem picia, pomimo obietnic składanych sobie lub innym,
- rozdrażnienie, niepokój lub obniżony nastrój w sytuacjach, gdy alkohol jest niedostępny lub chory musi długo czekać, zanim będzie mógł sięgnąć po trunek,
- racjonalizowanie picia (powtarzanie sobie i innym, że „należy mi się”, „to tylko dla relaksu”),
- stopniowe zwiększanie tolerancji na alkohol,
- poczucie winy lub wstydu po piciu alkoholu, maskowane żartem lub bagatelizowaniem.
Warto podkreślić, że teoretyczny brak „klasycznych” objawów alkoholizmu nie oznacza braku uzależnienia. Alkoholizm to choroba, która rozwija się stopniowo, bardzo podstępnie i nie zawsze od razu prowadzi do bardzo widocznych, negatywnych konsekwencji.
Dlaczego alkoholizm wysoko funkcjonujący jest tak trudny do zauważenia?
Jednym z kluczowych mechanizmów w przypadku uzależnienia każdego rodzaju jest zaprzeczanie. Osoby wysoko funkcjonujące w swoim alkoholizmie często porównują się z tymi, którzy „piją gorzej”, co daje im złudne poczucie kontroli.
Dodatkowo należy zwrócić uwagę na bardzo złe, ale nadal występujące społeczne przyzwolenie na picie alkoholu – szczególnie w kontekście spotkań towarzyskich czy zawodowych – sprawiające, że granica między normą, a problemem, staje się zbyt rozmyta.
Otoczenie również niechętnie konfrontuje się z tematem. Trudno jest uwierzyć, że ktoś odpowiedzialny, skuteczny i „ogarnięty” może być uzależniony. W efekcie problem bywa ignorowany nawet przez długie lata, pozwalając chorobie na „swobodne” rozwijanie się w ciszy.
Skutki długotrwałego funkcjonowania w uzależnieniu
Choć na zewnątrz wszystko może wyglądać dobrze, alkoholizm wysoko funkcjonujący niesie ze sobą poważne konsekwencje. Przewlekłe, wieloletnie picie wpływa negatywnie na zdrowie fizyczne i psychiczne, powoli niszcząc relacje z bliskimi oraz samoocenę osoby uzależnionej. Często pojawia się chroniczne zmęczenie, problemy ze snem, lęk, obniżony nastrój czy trudności z koncentracją.
Z czasem „wysoka funkcjonalność” zaczyna się kruszyć. Uzależnienie postępuje, a utrzymywanie kontroli wymaga coraz więcej energii. Moment kryzysu może nadejść nagle – w postaci problemów zdrowotnych, zawodowych lub rodzinnych.
Walka z alkoholizmem wysoko funkcjonującym
Z każdym uzależnieniem trzeba walczyć i nie inaczej jest z alkoholizmem w formie wysoko funkcjonującej.
Jak podejść do problemu – z perspektywy osoby pijącej?
Pierwszym i najtrudniejszym krokiem jest uświadomienie sobie, że problem choroby alkoholowej istnieje. Warto zadać sobie szczere pytania:
- Czy potrafię nie pić przez dłuższy czas?
- Czy alkohol jest dla mnie sposobem radzenia sobie z emocjami?
- Czy moje picie budzi niepokój bliskich?
Rozmowa ze specjalistą – psychologiem, terapeutą uzależnień lub lekarzem – może pomóc spojrzeć na sytuację z dystansu. Wysoko funkcjonujący alkoholicy często dobrze reagują na terapię, zwłaszcza, jeśli trafiają na pomoc na wczesnym etapie choroby.
Jak pomóc osobie wysoko funkcjonującej z problemem alkoholowym?
Jeśli podejrzewasz, że ktoś z Twojego otoczenia może zmagać się z tym problemem, kluczowe są empatia i uważność. Zamiast oskarżeń, warto wyrażać swoje obserwacje i uczucia, np. poprzez słowa takie, jak „martwię się, bo zauważyłem, że często pijesz” zamiast „jesteś alkoholikiem”.
Nie chodzi o kontrolowanie czy moralizowanie, ale o stworzenie przestrzeni do rozmowy. Czasem jedno szczere, spokojne zdanie może być impulsem do refleksji i szukania pomocy.
Podsumowanie
Alkoholik wysoko funkcjonujący to osoba, która, mimo uzależnienia, potrafi przez długi czas dobrze funkcjonować w życiu społecznym i zawodowym. To właśnie czyni ten problem tak trudnym do rozpoznania. Warto pamiętać, że alkoholizm nie ma jednej twarzy i nie zawsze wygląda tak, jak pokazują stereotypowe opinie.
Im wcześniej problem zostanie zauważony i nazwany, tym większa szansa na skuteczną pomoc i realną zmianę. Świadomość, uważność i gotowość do rozmowy są pierwszym krokiem do przerwania ciszy, która często towarzyszy alkoholizmowi wysoko funkcjonującemu.
