Zaburzenia depresyjne należą do grupy zaburzeń psychicznych. Klasyczny podział depresji ze względu na czynniki jej wystąpienia wskazuje na dwa jej typy: depresję endogenną i depresję egzogenną, inaczej zwaną reaktywną. Pierwsza uwarunkowana biologicznie bez widocznego związku z czynnikami zewnętrznymi. Druga zaś, powstająca z przyczyn zewnętrznych jako reakcja na ciężkie doświadczenia, traumy i nagłe zmiany w życiu pacjenta na różnych płaszczyznach.

Pracownicy służby zdrowia, są przeważnie bardzo zajęci. Ich praca charakteryzuje się nienormowanym trybem, zabieraniem obowiązków do domu lub spędzanie wolnego czasu na myśleniu o tym, co jeszcze muszą zrobić do pracy.  Krótki okres przepracowania może powodować stres, niekoniecznie będzie powodował poważne, zdrowotne konsekwencje o ile Twój harmonogram szybko wróci do normy. Jednak przepracowanie przez dłuższy okres może być bardzo niebezpieczne dla Twojego fizycznego i emocjonalnego samopoczucia.  OZNAKI PRZEPRACOWANIA I WYPALENIA  Przepracowanie często wiąże się z planowaniem i przyjmowaniem zbyt wielu klientów tygodniowo. Dla specjalistów od zdrowia psychicznego może również obejmować inne aspekty pracy, w tym uciążliwe rozliczanie płatności i planowanie.  Oznaki przepracowania: Trudno jest przestać Ci myśleć o pracy w dni wolne Czujesz, że nie możesz pracować mniej ze względu na potrzeby finansowe lub potrzeby klienta Czujesz się rozkojarzony lub sfrustrowany Brakuje Ci wystarczającej ilości czasu na self-care lub relaks Czujesz się zbyt zmęczony na przyjemne zajęcia lub prace domowe Masz problem ze spokojnym snem Boisz się iść do pracy lub nie cieszysz się już terapią tak jak dawniej Obserwowanie oznak przepracowania pomaga w podjęciu kroków w zmniejszających obciążenie pracą. Jeśli nadal będziesz wkładać zbyt dużo energii w swoją pracę, może nastąpić wypalenie.  Terapeuci zmaagający się z wypaleniem na ogół zauważają u siebie: Mniej empatii i współczucia dla innych, zwłaszcza klientów Zmęczenie fizyczne i emocjonalne Mniej dumy i pocziucia osiągnięć w pracy Wypalenie zawodowe niejednokrotnie możne rozpoznać, zauważając u siebie niejednoznaczne etycznie zachowania w terapii, takie jak niepotrzebne ujawnianie informacji klientom i ogólne niezadowolenie z pracy. Objawy wypalenia mogą również przenosić się na Twoje życie osobiste lub negatywnie wpływać na zdrowie psychiczne.  Wielu profesjonalistów zmagających się z wypaleniem lub przepracowaniem może również przeżywać depresję lub zażywać substancje pomagające radzić sobie ze stresem. PRZYCZYNY PRZEPRACOWANIA W DZIEDZINIE ZDROWIA PSYCHICZNEGO Przepracowanie jest kluczowym czynnikiem wypalenia terapeuty, sugeruje przegląd z 2018 roku opublikowany w Frontiers in Psychology. Chociaż przepracowanie i późniejsze wypalenie może przydarzyć się każdemu specjaliście od zdrowia psychicznego, pewne czynniki mogą zwiększyć prawdopodobieństwo wystąpienia tego problemu. Badania dotyczące wypalenia zawodowego w służbach zdrowia psychicznego wykazały pewne dowody sugerujące, że wypalenie jest szczególnie powszechne wśród pracowników socjalnych, w porównaniu z psychiatrami i pielęgniarkami.  JAK RADZIĆ SOBIE Z PRZEPRACOWANIEM I PRZYTŁOCZENIEM? Pomimo szczerych prób, nie jesteś w stanie wykluczyć wszystkich przyczyn przepracowania lub przeciążenia w miejscu pracy. Możesz za to podjąć kroki, aby nie narażać się niepotrzebnie na niektóre sytuacje wywołujące silny stres.  Zrewiduj kwestie związane z finansami Dobrze jest od czasu do czasu przyjrzeć się swojej stawce oraz stawkom konkurentów. Jest to szczególnie ważne, gdy masz problemy z osiągnięciem zysku. Chociaż Twoją motywacją w wyborze zawodu terapeuty nie były pieniądze, a niesienie pomocy innym, i tak kwestia finansów jest bardzo istotna. Bez odpowiednio wysokiego wynagrodzenia nie będziesz w stanie pozwolić sobie na pewne udogodnienia i komfort życia, które mają wpływ na jakość prowadzenia terapii. Narzędzia do zarządzania firmą, w tym arkusze kalkulacyjne i przewodniki obliczeniowe dostępne na większości witryn internetowych, mogą pomóc w obliczeniu zindywidualizowanych stawek, które uwzględniają koszty zarządzania firmą i preferowaną liczbę klientów tygodniowo.  Dokumentacja Większość ludzi boi się papierkowej roboty, a często wynika to z obawy przed jej nieprawidłowym wypełnieniem.  Chociaż nie można pozbyć się dokumentów, to można zatrudnić kogoś do pomocy. Zatrudnienie asystenta do Twojej praktyki może wydawać się kosztowne, ale większość wyszkolonych specjalistów administracyjnych może zarządzać cotygodniową administracją w ciągu zaledwie kilku godzin. Takie rozwiązanie zmniejszy Twój stres i uwolni kilka dodatkowych godzin na sesje terapeutyczne – pracę, którą naprawdę chcesz wykonywać. W zależności od opłaty za sesję, dodanie tylko jednej dodatkowej sesji co tydzień może pokryć tygodniową pensję asystenta.  Kiedy próbujesz rozwiązać problem przepracowania i przeciążenia, zaangażowanie zaufanych współpracowników i innych specjalistów może przynieść korzyści. Izolacja może narazić Cię na większe ryzyko wypalenia i utrudnić jego rozpoznanie. 

Zmęczenie pracą terapeuty charakteryzuje się wyczerpaniem fizycznym i emocjonalnym oraz głębokim spadkiem zdolności do empatii. Często określa się go jako „koszt opieki” nad osobami odczuwającymi fizyczny lub emocjonalny ból. Pozostawione bez reakcji zmęczenie może nie tylko wpływać na zdrowie psychiczne i fizyczne, ale też wiąże się z prawnymi konsekwencjami wynikającymi z błędów etycznych podczas świadczenia usług terapeutycznych ludziom. Chociaż nierzadko słyszy się o zmęczeniu pracą w zawodach związanych z niesieniem pomocy określanym jako wypalenie. Te przypadłości różnią się jednak od siebie. "Zmęczenie współczuciem" jest łatwiejsze w leczeniu, ale może być mniej przewidywalne i pojawiać się nagle, podczas gdy wypalenie zwykle rozwija się z czasem. Jak możemy radzić sobie z tym problemem: 1. ZDOBYWANIE WIEDZY Jeśli wiesz, że jesteś narażony na "zmęczenie współczuciem", poświęcenie czasu na poznanie jego oznak i objawów może być pomocnym sposobem zapobiegawczym. Najczęstsze oznaki i objawy zmęczenia w zawodzie terapeuty to: Chroniczne wyczerpanie (emocjonalne, fizyczne) Zmniejszona empatia Obawa przed pracą na rzecz innych Uczucie drażliwości, złości lub niepokoju Depersonalizacja Nadwrażliwość lub całkowita niewrażliwość na materiał emocjonalny Poczucie nierówności w relacji terapeutycznej Bóle głowy Problemy ze snem Utrata masy ciała Upośledzone podejmowanie decyzji Problemy w relacjach osobistych Słaba równowaga między życiem zawodowym a prywatnym Zmniejszone poczucie spełnienia zawodowego Znajomość oznak i objawów oraz stała obserwacja swojego stanu może pomóc w zapobieganiu i radzeniu sobie ze zmęczeniem. Przydtną metodą jest ​ocena poziomu wyczerpania w skali od 1 do 10. Na przykład, pozycja 6 może oznaczać, że odrzucasz zaproszenia na spotkania towarzyskie z powodu zmęczenia, a 7 może oznaczać trudności ze snem z powodu nadmiernego martwienia się o czyjeś dobre samopoczucie. Dbanie o wysoki poziom samoświadomości i zrozumienie, czym różni się Twoja 6 od 7, może pomóc Ci określić, jak poważny jest Twój problem, dzięki czemu łatwiej wdrożysz niezbędne strategie, aby uniknąć czerwonej strefy, którą prawdopodobnie byłaby 9 lub 10. Zagrożeniem jest nie tylko sama praca, ale także warunki życia danej osoby. Na przykład ktoś, kto nie tylko opiekuje się ludźmi w pracy, ale także opiekuje się dzieckiem lub dorosłym członkiem rodziny w domu, może być jeszcze bardziej podatny na "zmęczenie współczuciem".  2. DBAJ O SIEBIE Praktykowanie samoopieki może być kluczową metodą ochrony przed zmęczeniem zawodowym. Nierzadko zdarza się, że ci, którzy nieustannie troszczą się o potrzeby innych, zaniedbują własne. Osoby które dbają o siebie, są znacznie mniej podatne na stres i zmęczenie współczuciem niż ludzie, którzy tego nie robią. Idealny plan dnia będzie wyglądał inaczej u każdej osoby, ale generalnie powinien obejmować: Zbilansowaną i pożywną dietę Regularne ćwiczenia Spokojny sen Równowagę między pracą a wypoczynkiem Szanowanie swoich potrzeb emocjonalnych Poświęcenie czasu na czynności związane z samoopieką pozostawia mniej miejsca na przepracowanie. 3. USTAL GRANICE EMOCJONALNE Szczególnie ważne może być dla terapeutów, pracowników socjalnych, pielęgniarek i opiekunów ustalenie granic emocjonalnych w celu ochrony siebie. Empatia i współczucie są na ogół najważniejsze w branży terapeutycznej. Wyzwaniem jest pozostawanie współczującym, empatycznym i wspierającym bez nadmiernego angażowania się i przyjmowania bólu pacjenta. Wyznaczanie granic emocjonalnych pomaga utrzymać relację, jednocześnie pamiętając i szanując fakt, że jesteś osobną z własnymi potrzebami. Zmęczenie współczuciem może objawiać się bezsennością, przejadaniem się, pomijaniem posiłków, popadaniem w uzależnienia, izolacją, depresją, lękiem lub gniewem. Może się okazać, że walczymy z partnerami lub dziećmi, nie mamy cierpliwości, czujemy się wyczerpani, zauważamy obniżone libido, brak motywacji i paradoksalnie jesteśmy mniej zainteresowani tym, co mają do powiedzenia nasi klienci. 4. ZAANGAŻUJ SIĘ W HOBBY Utrzymanie solidnej równowagi między życiem zawodowym, a prywatnym może pomóc chronić Cię przed zmęczeniem zawodowym. Kiedy cały czas spędzasz na pracy lub myśleniu o pracy, łatwo się wypalić. Badania wykazały, że równowaga między życiem zawodowym a prywatnym staje się coraz ważniejsza dla pracowników, a poświęcenie czasu na zajęcia rekreacyjne i osobiste hobby pomaga obniżyć poziom stresu i poprawić ogólną satysfakcję z życia. 5. PIELĘGNUJ ZDROWE PRZYJAŹNIE POZA PRACĄ Chociaż wspaniale jest mieć silne relacje ze współpracownikami, równie ważne jest pielęgnowanie i utrzymywanie zdrowych relacji poza pracą. Czasami współpracownikom może być trudno uniknąć mówienia o pracy nawet w przestrzeni prywatnej.  6. PROWADŹ DZIENNIK Prowadzenie dziennika to doskonały sposób na przetwarzanie i uwalnianie emocji, które mogą pojawiać się w związku z wykonywaniem zawodu. Poświęcenie czasu na pielęgnowanie samoświadomości, łączenie się z osobistymi myślami i uczuciami może pomóc w zapobieganiu tłumieniu emocji, które z czasem skutkuje w zmęczeniem zawodowym. 7. ZWIĘKSZ SWOJĄ ODPORNOŚĆ Odporność to nasza zdolność do odreagowania stresu. Niektórzy ludzie wydają się naturalnie bardziej odporni niż inni. Jest to jednak umiejętność której można się nauczyć. 8. STOSUJ POZYTYWNE STRATEGIE  Chociaż perspektywa zniwelowania stresu i emocjonalnego obciążenia związanego z pracą alkoholem lub narkotykami jest kusząca, w rzeczywistości działa w krzywdzący dla nas sposób, dając jedynie chwilowe ukojenie oraz budująć w nas ogromne napięcie. Rozważ sporządzenie listy pozytywnych strategii radzenia sobie w sytuacjach stresowych. Może to obejmować głębokie oddychanie, medytację, spacer, rozmowę z przyjacielem, oglądanie zabawnego filmu lub relaksacyjną kąpiel. 9. ZADBAJ O SIEBIE W MIEJSCU PRACY Strategie radzenia sobie ze stresem w miejscu pracy są często ważną częścią zapobiegania zmęczeniu. Jeśli Twój pracodawca nie stosuje żadnych tego typu rozwiązań, rozważ zaproponowanie ich wdrożenia. Strategie które możesz zaproponować, to: Grupy wsparcia i otwarte dyskusje na temat zmęczenia w miejscu pracy Regularne przerwy Dni zdrowia psychicznego Doradztwo w miejscu pracy Pokoje relaksacyjne, masaże, zajęcia medytacyjne  10. SZUKAJ OSOBISTEJ TERAPII Jeśli czujesz się wrażliwy emocjonalnie, zestresowany lub przytłoczony, rozważ wizytę u terapeuty, który pomoże Ci przepracować Twoje uczucia i wdrożyć strategie, które pomogą Ci utrzymać zdrową równowagę między życiem zawodowym a prywatnym.

Jako terapeuta spędzasz całe dnie pomagając ludziom przebrnąć przez różne kryzysy. Twoi klienci dzielą się swoimi doświadczeniami, które obejmuje wszystko - od nękania w miejscu pracy przez problemy finansowe po poważne objawy zdrowia psychicznego, a Ty oferujesz wskazówki i wsparcie, gdy zaczynają pracować nad przezwyciężeniem tych wyzwań.  Niektórzy z Twoich klientów mogą być zaskoczeni, gdy dowiadują się, że zmagasz się z podobnymi problemami, ponieważ zapewnienie skutecznej terapii wiąże się z oferowaniem empatycznego wsparcia bez ujawniania swoich osobistych doświadczeń.  Ale oczywiście jesteś człowiekiem, tak jak oni, a osobiste cierpienie jest generalnie częścią ludzkiego doświadczenia. Większość ludzi doświadcza tragedii i strat przez całe życie. Dzięki profesjonalnemu wyszkoleniu i współczującej naturze, empatia może przyjść do ciebie naturalnie. Ale nic nie jest w stanie całkowicie uchronić Cię przed doświadczaniem własnego cierpienia. Jednak podejmując kroki, aby wspierać i dbać o siebie, gdy zmagasz się z problemami, możesz zapobiec temu, aby cierpienie wpłynęło na Twoją pracę.  ZALECENIA I ZAKAZY DLA TERAPEUTÓW W KRYZYSIE OSOBISTYM Dziedzina psychoterapii może być intensywna, złożona i często izolująca. Mimo to możesz cieszyć się swoją pracą i czerpać z niej ogromną satysfakcję, pomimo okazjonalnych wyzwań, jakie niesie. Jednak niektóre sytuacje lub wydarzenia z życia mogą sprawić, że będziesz mniej obecny, aby stawić czoła emocjonalnym wymaganiom swojej pracy.  Możesz się zastanawiać, czy jest etycznym, dalsze wspieranie ludzi potrzebujących pomocy, gdy sam przetrwasz trudny okres. Chociaż ważne jest, aby wziąć pod uwagę subiektywne okoliczności, poniższe wskazówki mogą pomóc w udzielaniu pomocy terapeutycznej w chwilach osobistych trudności.  Nie ukrywaj swoich uczuć Wyobraź sobie, że pracujesz z klientem, który ma trudności z wyrażaniem swoich emocji. Prawdopodobnie zachęciłbyś ich, aby spróbowali wygodniej rozmawiać o swoich uczuciach i nauczyłbyś ich umiejętności ekspresji. Dlaczego? Ponieważ wiesz, że tłumienie emocji zwykle nie działa. Kiedy tłumisz emocje, nie możesz się nimi zająć w sposób produktywny. Nie znikają, więc nadal wpływają na Twój nastrój, pozostając w Twoich myślach, a nawet wyciekają do Twoich interakcjach z innymi.  Samoopieka Zamiast powstrzymywać emocje, spróbuj włączyć medytację lub inne praktyki relaksacyjne do swojego dnia. Te działania mogą pomóc Ci zaakceptować swoje uczucia bez wpadania w pułapkę.  Inne pozytywne metody radzenia sobie z trudnościami życia obejmują: Pisanie dziennika Szukanie wsparcia u bliskich Aktywność fizyczna Spędzanie czasu na łonie natury Tworzenie sztuki Słuchanie muzyki Ważne jest również, aby nadal dbać o swoje potrzeby fizyczne. W trudnych chwilach często dochodzi do przepracowania, utraty snu lub braku zainteresowania jedzeniem, w tym przygotowywaniem pożywnych posiłków.  Nie przerzucaj problemu na klientów ani nie wykorzystuj klientów jako systemu wsparcia emocjonalnego. Dzielenie się osobistym cierpieniem z klientami nie jest pomocne w ich terapii. Jest to problematyczne i potencjalnie nieetyczne zachowanie. Jeśli znajdziesz się w miejscu, w którym chcesz szukać wsparcia u klientów, możesz rozważyć wygospodarowanie sobie większego dystansu - zostałeś odizolowany i brakuje Ci silnego systemu wsparcia.  Pomocne może być również zaplanowanie czasu wolnego, jeśli: Twój nastrój wobec klientów staje się niecierpliwy lub drażliwy Często rozpraszasz się podczas terapii Problemy z klientami są na tyle podobne do twoich, że wywołują cierpienie Czy otworzyć się na zaufanych bliskich lub swojego terapeutę. Poruszanie się po własnych problemach emocjonalnych podczas doświadczania cierpienia klientów może być niezwykle trudne.  Rozmowa o swojej sytuacji z osobami, które mogą zaoferować wsparcie i wskazówki, może pomóc Ci poczuć się mniej samotnym, nawet jeśli nie dostarczy natychmiastowego rozwiązania.  Nie opuszczaj sesji bez uprzedzenia LUB nie zmuszaj się do trudnych dni. Jeśli Twój stan emocjonalny uniemożliwia Ci skuteczną terapię, nie powinieneś próbować prowadzić sesji. Takie postępowanie nie pomoże ani Tobie, ani Twojemu klientowi, a może zaszkodzić relacji terapeutycznej. Jeśli musisz odwołać sesję, możesz poinformować swoich klientów, że „nieuniknione okoliczności” uniemożliwiły Ci sesję i zaproponować zmianę terminu wizyty w najwcześniejszym dogodnym dla nich terminie (podaj im numer współpracownika, do którego mogą zadzwonić, jeśli będą musieli zaradzić natychmiastowemu incydentowi). W razie potrzeby zrób sobie przerwę w pracy. Terapeuci również zasługują na wolne, a szczególnie ważne jest, aby poświęcić czas potrzebny na przepracowanie trudnych problemów, żalu lub problemów zdrowotnych, ponieważ mogą one mieć wpływ na Twoją zdolność do wspierania innych.  Nie wątp w siebie. To zupełnie normalne, że zdarzają się chwile zwątpienia. Każdy je ma, nawet terapeuci. Możesz się zastanawiać, jak możesz komuś pomóc, gdy jesteś w niebezpieczeństwie. Jeśli na przykład przechodząc przez rozwód, możesz się zastanawiać, co klienci szukający pomocy w związkach pomyśleliby o Waszej wspólnej pracy, gdyby o tym wiedzieli.  Ciężko zaufać własnym umiejętnościom, szczególnie w trudnych chwilach. Ale Twoje doświadczenie i szkolenie mogą Cię poprowadzić, zwłaszcza jeśli wykorzystasz umiejętności radzenia sobie, których uczysz innych, aby pracowały także u Ciebie. 

Przepracowanie jest niebezpiecznym zjawiskiem dotykającym pracowników z wielu branż. Główną przyczyną tego zjawiska jest nadmierna ilość pracy i zobowiązanie się do wykonywania zadań ponad swoje siły. Pierwszymi oznakami przepracowania są najczęściej: zmniejszona uwaga i koncentracja, brak przyjemności z wykonywanej pracy, a także objawy fizyczne - częstsze infekcje, bóle głowy i pleców, zmęczenie. Jeżeli zwiększona ilość obowiązków jest krótkoterminowa zazwyczaj nie pociąga za sobą poważniejszych konsekwencji dla stanu psychicznego i zdrowia. Jednakże, jeśli stan ten się przedłuża prowadzić może do wypalenia zawodowego i innych trudności.

Samotność jest poważnym problemem, który dotyka wielu ludzi, ale jest szczególnie powszechna wśród pracowników służby zdrowia i innych osób, które mają wyższe stopnie naukowe i pracują w zawodach wymagających wysokich kwalifikacji.

Zaburzenia pod postacią somatyczną to wielkie wyzwanie dla specjalistów. Częsta zmiana objawów i stopnia odczuwania bólu (najczęściej fizycznego) uniemożliwia dokładną identyfikację medycznej przyczyny ich wystąpienia. Omawiane w tym artykule zaburzenia somatyzacyjne należą do grupy dolegliwości występujących pod postacią somatyczną. Gdy bóle nasilają się, a ich częstotliwość zaburza prawidłowe funkcjonowanie, wówczas pacjenci szukają specjalistycznej pomocy w celu ustalenia przyczyny i leczenia. Pacjent musi zdawać sobie sprawę z problematycznej diagnozy i długiego procesu terapeutycznego.

Pandemia SARS-CoV-2 uderzyła boleśnie w każdego. Patrząc z perspektywy gabinetu psychoterapeutycznego, jedną z bardziej poszkodowanych grup klientów była społeczność LGBT. Szczególny kontekst społeczno-polityczny obserwowany w Polsce od kilku lat nadał doświadczeniu przetrwania w pandemii i wynikających z niej obostrzeń wyjątkowo gorzkiego posmaku wśród klientów.

Rosnąca liczba osób chorujących z powodu stresu, sprawia, że jednym z najistotniejszych wyzwań dla systemów pomagania staje się wdrożenie efektywnych metod wspierających życie codzienne, w którym stres jest stałym elementem towarzyszącym. Naprzeciw temu szerokiemu i palącemu zapotrzebowaniu wychodzi metoda treningu słuchowego zwana Metodą Tomatisa®, która ma wielu zwolenników, a jej efektywność jest dobrze udokumentowana (Ratyńska, 2002, Mojs i in., 2011, Mularzuk, 2012). Do Polski Metoda Tomatisa® została swego czasu wprowadzona, dzięki działaniom Instytutu Patologii i Fizjologii Słuchu w Kajetanach. Metoda ta dedykowana jest do wszystkich osób borykających się ze stresem związanym z funkcjonalnym obniżeniem sprawności procesów uwagi słuchowej, które nie są jednak związane z nieprawidłowościami anatomicznymi narządu słuchu. Co to dokładnie oznacza? Zgodnie z założeniami twórcy metody, Alfreda Tomatisa, francuskiego otolaryngologa, słuchanie jest aktywnym procesem poznawczym, używanym do uczenia się i komunikowania. Tomatis uważał także, że właściwy sposób słuchania powinien odbywać się bez żadnych zakłóceń w płaszczyźnie emocjonalnej, tj. słuchanie kogoś czy rozmowa z kimś powinna przebiegać bez żadnego wysiłku. Dodatkowo, z uwagą słuchową powiązana jest jakość głosu (w tym tembr, tempo, rytm mówienia). Nasz głos musi być dla nas nie tylko akceptowalny, ale także powinien służyć dynamizowaniu myślenia oraz sprzyjać uczeniu się (Madaule, 1995, Tomatis, 2001). Prace Tomatisa skupiały się na badaniu umiejętności do swobodnego komunikowania się, szczególnie aktywnego słuchania, mowy oraz śpiewu. Wiemy, że zdolności te wymagają posługiwania się uporządkowanymi zasobami językowymi, m. in. prawidłowo funkcjonującym mechanizmem kontroli audio-wokalnej. Spójność w tych obszarach jest zapewniona dzięki trzem funkcjom ucha, jakimi według Tomatisa są: aktywne słuchanie, utrzymanie równowagi i właściwej pozycji ciała oraz funkcja energetyzująca. W efekcie dysregulacji wymienionych elementów osoba doświadcza problemów z prawidłowym rozumieniem, komunikacją, zapamiętywaniem, uczeniem się. Zobrazujmy to przykładami. Wyobraźmy sobie dzieci posługujące się wieloma monotonnymi dźwiękami czy generujące znaczną liczbę słów, którym jednak przypisuje się wyłącznie znaczenie autostymulacji. Mimo, że dźwięki te mają charakter energetyzujący, de facto pozbawione są one aspektu społecznego, czyli nie służą komunikacji. Z drugiej strony, spotykamy w pracy klinicznej osoby, którym rozmowa nie sprawia trudności, a jednak skarżą się na niski poziom energii. Bywa, że wśród nich znajdują się nauczyciele lub inne osoby zawodowo eksploatujące umiejętności słuchania i mówienia. Sprzężenie „ucho-usta-ucho” nie spełnia u nich w wystarczającym stopniu funkcji energetyzującej – długotrwałe słuchanie oraz mówienie z czasem może prowadzić do trudności w uwadze słuchowej. Inną skargą obrazującą trudności w sprawnym działaniu pętli audio-wokalnej jest zgłaszany problem w rozumieniu konwersacji podczas imprezy towarzyskiej. Możemy wyobrazić sobie dyskomfort takiej osoby przez porównanie tej sytuacji do prowadzenia rozmowy na peronie dworcowym, podczas równocześnie wjeżdżającego pociągu. Niemożność w utrzymaniu uwagi powoduje zgubienie wątku i naturalne wycofanie się. Wymienione problemy nie mają oczywiście znaczenia, jeśli pojawiają się incydentalnie. Mamy przecież prawo do lepszych i gorszych dni, a nasza uwaga, zgodnie ze swoją naturą, może fluktuować. Sytuacja staje się niepokojąca wtedy, gdy problem zaczyna być długotrwały. Liczne obserwacje wskazują, że pomimo prawidłowego wyniku obiektywnego badania słuchu fizjologicznego można wykazywać istotne trudności ze słuchaniem. Oprócz podanych powyżej przykładów, skargi osób z tym problemem mogą także dotyczyć trudności w rozumieniu poleceń, nieprawidłowego rozumienia podobnie brzmiących słów (np. „skończ śniadanie” vs „skończ zadanie”), tendencji do udzielania nieadekwatnych odpowiedzi na zadane pytania, wzmożonej wrażliwości na dźwięk (np. trudny do zniesienia, drażniący dla osoby pisk ładowarki do telefonu czy gwałtowne reakcje w postaci zasłaniania uszu w efekcie pojawienia się określonych dźwięków w otoczeniu). Inną wskazówką mówiącą o trudnościach w przebiegu procesów uwagi słuchowej są problemy z mową ekspresyjną. Należą do nich: występowanie niektórych wad artykulacyjnych, kłopoty z budowaniem swobodnej wypowiedzi, wyjątkowo głośna mowa przy braku niedosłuchu czy skrajna niechęć do wystąpień publicznych (często wiązana z trudnością akceptacji własnego głosu). Ważne pytanie dotyczy przyczyn osłabienia procesów uwagi słuchowej. Wśród nich najczęściej wymienia się: powtarzające się (szczególnie we wczesnym dzieciństwie) choroby ucha, w tym np. wysiękowe zapalenie ucha środkowego, silny stres, brak odpowiedniego treningu słuchania (monotonne środowisko akustyczne), doświadczenie traumy (a z nią związanego zablokowania pragnienia do komunikacji) czy występowanie centralnych zaburzeń przetwarzania słuchowego. Myśląc jednak o treningu słuchowym, należy każdorazowo przeprowadzić dokładną diagnostykę różnicową. Bowiem wiele trudności opisywanych przez klienta i wskazujących na zaburzenia uwagi słuchowej może wiązać się ze stanami chorobowymi, wymagającymi przede wszystkim interwencji lekarskiej – lekarza laryngologa, pediatry, neurologa czy psychiatry! Bez wątpienia Alfred Tomatis był pionierem w zakresie rozwoju technik wspomagających i przywracających komfort słuchowy, wykorzystując nowoczesne technologie. Poprawa lub przywrócenie funkcji utraconych w wyniku np. zaburzeń w pracy mięśni ucha jest możliwe w oparciu o unikalne mechanizmy: dynamicznego kontrastu dźwiękowego, pracy za pomocą przewodnictwa kostnego i powietrznego oraz tzw. muzyki filtrowanej. Metoda Tomatisa® jest swego rodzaju fitnessem dla mięśni ucha, a cały proces pedagogiczny zachodzi w oparciu o pracę z tzw. elektronicznym uchem (Tomatis, 2001). Podsumowując, trening przeznaczony jest do wspomagania osób z: zaburzeniami mowy i języka (m.in. opóźnieniami rozwoju mowy, zaburzeniami artykulacji, specyficznymi zaburzeniami językowymi, jąkaniem, centralnymi zaburzeniami przetwarzania słuchowego), nieprawidłowościami w spontanicznym nabywaniu umiejętności szkolnych (dysleksja, dysgrafia, dysortografia), nieprawidłowościami w regulacji zachowania i emocji (m.in. trudnościami w koncentracji uwagi, problemami w zapamiętywaniu i uczeniu się). Szerokie zastosowanie metoda ma także w obszarze nauki języków obcych. Każdorazowo warto rozważyć możliwość pracy Metodą Tomatisa® zwłaszcza u osób, u których mimo podjętych wcześniej interwencji (długoletnia, mało efektywna terapia logopedyczna czy pedagogiczna) nie osiągamy przewidywanych celów terapeutycznych. Więcej informacji o treningu można znaleźć na stronie internetowej: www.tomatis.com. Bibliografia Mojs E., Nowogrodzka A., Piasecki B., Wolnowska B., Wpływ treningu słuchowego Tomatisa na poziom funkcjonowania poznawczego u dzieci z dysfunkcjami mowy, Neuropsychiatr Neuropsychol, 2011;6:3–4. Madaule P., Objawy zaburzeń uwagi słuchowej, w: Audio-psycho-fonologia dla śpiewaków i muzyków, Lublin, Wyd. UMCS, 1995. Mularzuk M., Czajka N., Ratyńska J., Szkiełkowska A., Analiza wyników testu uwagi i lateralizacji słuchowej uczniów poddanych terapii za pomocą metody Tomatisa, „Nowa Audiofonologia” 1(3), 2012: 67‒73. Ratyńska J., Zasady stosowania Metody Tomatisa w zaburzeniach głosu i mowy, IFiPS, Warszawa 2002. Tomatis A. A., The ear and the voice, Paris: Editions Robert Laffont SA; 2001.

Zygmunt Bauman, zmarły przed kilkoma laty polski socjolog, o współczesnych czasach mawiał, że „jedyną stałą rzeczą jest zmiana, a jedyną pewną rzeczą – niepewność”. Z perspektywy czasu wydaje się, że były to prorocze słowa.

Pandemia COVID-19 zebrała żniwa w różnych obszarach naszego życia. Dotknęła również snu – sfery tak ważnej dla naszej regeneracji, odporności i kondycji psychicznej. Obecnie istotnie zwiększył się odsetek osób zgłaszających problemy ze snem. Zjawisko to określamy mianem koronasomnii. Jakie są jej przyczyny oraz możliwości poprawy snu w czasach, w których przyszło nam leczyć się online?

W ostatnim okresie pojawia się dużo publikacji związanych z powikłaniami neuropsychiatrycznymi w przebiegu zakażenia COVID-19, jak również o odległych następstwach infekcji. Sporo doniesień związanych jest z czynnikami psychologicznymi, takimi jak: izolacja, zmiana dotychczasowych przyzwyczajeń, lęk przed zachorowaniem i śmiercią, obawy przed utratą pracy oraz obawy związane z sytuacją materialną, które spowodowały wzrost występowania takich chorób i zaburzeń psychicznych, jak zaburzenia adaptacyjne, lękowe, depresje, zespoły stresu pourazowego. Nieco rzadziej wskazuje się natomiast na znaczenie samej infekcji COVID-19 dla zdrowia psychicznego.