Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp

13 lipca 2021

Depresja egzogenna – ,,przygnieceni’’ przez doświadczenia życiowe i traumy

0 308

Zaburzenia depresyjne należą do grupy zaburzeń psychicznych. Klasyczny podział depresji ze względu na czynniki jej wystąpienia wskazuje na dwa jej typy: depresję endogenną i depresję egzogenną, inaczej zwaną reaktywną. Pierwsza uwarunkowana biologicznie bez widocznego związku z czynnikami zewnętrznymi. Druga zaś, powstająca z przyczyn zewnętrznych jako reakcja na ciężkie doświadczenia, traumy i nagłe zmiany w życiu pacjenta na różnych płaszczyznach.

DEPRESJA EGZOGENNA A DEPRESJA ENDOGENNA – CO JE RÓŻNI?

Depresję endogenną, zwaną również wewnątrzpochodną charakteryzuje zaburzenie pracy systemów nerwowego i hormonalnego w tym niedobór neuroprzekaźników (serotoniny, dopaminy, noradrenaliny) bez widocznych przyczyn wyjaśniających zachowanie pacjenta. Depresja egzogenna, a więc zewnątrzpochodna jest wynikiem namacalnego bodźca zewnętrznego, który bezpośrednio przyczynił się do powstania zaburzenia afektywnego. ,,Każdy bodziec zewnętrzny niesie ze sobą określony ładunek emocjonalny, a naturalne zdolności adaptacyjne ułatwiają zachowanie homeostazy w nowych warunkach. Głównym odbiorcą bodźców, a także ich interpretatorem jest układ limbiczny. Czynniki negatywne mogą̨ wywołać takie emocje jak np. lęk, niepokój, strach, złość, gniew czy cierpienie. Zaburzenie działania którejś ze struktur układu limbicznego postrzegane jest jako jeden z mechanizmów mogących prowadzić do powstawania depresji egzogennej’’.1

POLECAMY

Pytanie, skąd coraz częściej znaleźć można informacje w publikacjach naukowych wskazujące na ,,rozmycie się’’ podwójnej klasyfikacji? Jest to dość ogólny zarys i psychiatrzy dopatrują się wzajemnego przenikania różnych czynników z obu wymienionych postaci depresji. Jak się okazuje na stan pacjenta z depresją endogenną, mogą wpływać również czynniki zewnętrzne, natomiast depresja egzogenna częściej dotyka pacjentów z niedoborem wymienionych wyżej neuroprzekaźników (hormonów). Przeanalizujmy dokładniej przyczyny wystąpienia depresji zewnątrzpochodnej, jej objawy i proponowane przez terapeutów sposoby leczenia.

CZYM JEST DEPRESJA REAKTYWNA I GDZIE SZUKAĆ JEJ PRZYCZYNY

Omawiana depresja egzogenna to gwałtowna reakcja na bodziec (czynnik fizyczny) determinujący jej powstanie. To silna odpowiedź emocjonalna na zewnętrzne czynniki psychospołeczne lub doświadczenia traumatyczne. Niezwykle trudno jest ująć w sztywne ramy przyczyny wystąpienia tej kategorii zaburzenia, gdyż uwarunkowane są one indywidualną sytuacją, w której znalazł się pacjent. Niemniej na podstawie badań statystycznych możemy wskazać typowe czynniki stymulujące powstanie depresji egzogennej, którym towarzyszą zawsze silne emocje i stres. Są to między innymi:

  • Śmierć bliskiej osoby.
  • Przewlekłe problemy zdrowotne pacjenta, poważna choroba (np. nowotwór) u siebie lub bliskich osób z otoczenia.
  • Trwałe uszkodzenie organizmu (kalectwo), lęk przed pogorszeniem aktualnego stanu zdrowia lub przed śmiercią.
  • Rozwód, separacja, rozstanie z partnerem.
  • Zwolnienie z pracy, przejście na emeryturę, brak płynności finansowej.  
  • Życie w toksycznym związku lub wyniszczających relacjach.
  • Długofalowe problemy i konflikty na płaszczyźnie zawodowej lub prywatnej.
  • Zmiana miejsca pracy lub zamieszkania.
  • Udział w napadzie, kradzieży lub wypadku komunikacyjnym (jako ofiara lub sprawca), a także bycie świadkiem wymienionych zdarzeń.
  • Prześladowanie społeczne, nękanie, alienacja społeczna, mobbing.

Nasuwa się twierdzenie, że do rozwoju depresji reaktywnej mogą przyczynić się zarówno jednorazowe wydarzenia, jak i doświadczenia o charakterze długookresowym.

DEPRESJA REAKTYWNA I JEJ CHARAKTERYSTYCZNE OBJAWY

Pacjenci z depresją egzogenną cierpią na podobne objawy, jak osoby z innymi postaciami zaburzeń depresyjnych. Zazwyczaj różnica polega na ich nasileniu i długości ich występowania. Wśród najczęściej występujących objawów możemy wymienić:

  • smutek i przygnębienie utrzymujące się minimum przez dwa tygodnie;
  • problemy ze snem (nadmierna senność, bezsenność);
  • rozdrażnienie, napięcie, irytacja, wściekłość;
  • apatia, bierność, obojętność, ociężałość (fizyczna i umysłowa), pesymizm;
  • wycofanie społeczne, rezygnacja z kontaktów;
  • zaburzenia pamięci i koncentracji;
  • zaniedbywanie obowiązków na płaszczyźnie zawodowej (praca) i prywatnej (dom, rodzina);
  • myśli samobójcze (w ciężkich przypadkach próby samobójcze);
  • autoagresja;
  • anhedonia (obniżona zdolność bądź jej brak do odczuwania przyjemności i radości cielesnej, emocjonalnej, intelektualnej i duchowej);
  • zaburzenia łaknienia;
  • nadużywanie substancji psychoaktywnych (alkohol, kanabinole i inne substancje halucynogenne, leki uspokajające lub nasenne, nikotyna).

SPOSOBY LECZENIE DEPRESJI EGZOGENNEJ

Metody leczenia to jedno z głównych zagadnień odróżniających depresję zewnątrzpochodną od innych rodzajów zaburzeń depresyjnych. Zdarza się, że depresja egzogenna po kilku tygodniach lub miesiącach ustępuje samoistnie w wyniku eliminacji bodźca zewnętrznego bądź pogodzenia się z zaistniałą sytuacją. Jednak wszystko zależy od predyspozycji pacjenta oraz natężenia i czasu działania czynników zewnętrznych. Psychoterapia i czas to bez wątpienia najistotniejsze części składowe leczenia depresji reaktywnej. Po wnikliwej diagnozie terapeuta proponuje pacjentowi wdrożenie wybranej techniki psychoterapii (np. poznawczo – behawioralnej). Jeśli objawy wskazują na depresję o silnym natężeniu (np. występowanie myśli samobójczych, autoagresji) terapeuta może również zalecić konsultację psychiatryczną.

Wiele osób bagatelizuje problemy ludzi z otoczenia przejawiających symptomy depresji egzogennej. Faktem jest, że w porównaniu do innych rodzajów zaburzeń depresyjnych ta postać najczęściej przebiega dość łagodnie i przemijająco, jednak absolutnie nie można lekceważyć stanu żadnego pacjenta z depresją reaktywną.

 

  1. Śpila B, Dubas-Ślemp H, Tomkiewicz K, Urbańska A, Donica H i wsp. Funkcjonowanie osi przysadka-podzwgórze-nadnercza u chorych z de- presją i nerwicą w porównaniu z osobami zdrowymi – badanie testem DST. Curr Probl Psychiatry 2009; 10(10): 243–248.

Przypisy