Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

30 maja 2019

NR 15 (Maj 2019)

Rodzinne tajemnice. Diagnoza i terapia współuzależnienia

0 16

Problematyka współuzależnienia stanowi przedmiot zainteresowań wielu badaczy. Mimo licznych prób zdefiniowania tego zjawiska oraz jego genezy dotychczas nie udało się ustalić wspólnego stanowiska. Współuzależnienie najczęściej jest opisywane w odniesieniu do trzech różnych kategorii, które jednocześnie stanowią próbę jego definicji. Pierwsza kategoria określa je jako chorobę, w której podłoże, analogicznie jak w przypadku uzależnienia, stanowi podstawowy proces nałogowy. Ujęcie drugie opisuje ten problem w kontekście zaburzenia osobowości. Z kolei ujęcie trzecie zyskuje w ostatnich latach największe grono zwolenników. Zgodnie z tym podejściem współuzależnienie stanowi swoistą reakcję na trudną i stresującą sytuację wynikającą z funkcjonowania w bliskiej i jednocześnie toksycznej relacji z osobą uzależnioną. Jak potwierdzają jedne z najnowszych badań (Klimczak 2019), jego korzenie sięgają bolesnych doświadczeń z okresu dzieciństwa, za sprawą których wykształcone w tamtym okresie strategie radzenia sobie z trudną sytuacją rodzinną zostają niejako odtwarzane w dorosłości w relacji z osobą uzależnioną.

Symptomy współuzależnienia

Pomimo braku konsensusu w zakresie definicji współuzależnienia znawcy przedmiotu są zgodni co do symptomów służących do rozpoznania interesującego nas zjawiska. Należy jednak podkreślić, że termin ten dotychczas nie znalazł swojego odzwierciedlenia w międzynarodowej klasyfikacji chorób psychicznych ICD i amerykańskiej DSM (Margasiński, 2011). Prawdopodobnie wynika to z faktu, iż teorie próbujące ujmować je w kategoriach choroby czy zaburzenia osobowości nie uzyskały wystarczającego poparcia.

Do najczęściej rozpoznawanych symptomów zalicza się: nadmierny przymus kontrolowania siebie i innych ludzi oraz uzależnianie poczucia własnej wartości od zdolności do wpływania na myśli, uczucia i zachowania innych osób; problemy w obrębie określenia i respektowania wewnętrznych i zewnętrznych granic psychologicznych w kontaktach z innymi ludźmi; tendencję do funkcjonowania w bliskich relacjach z osobami o zaburzonej osobowości i nadużywającymi substancji chemicznych; zaburzenia w sferze emocjonalnej przejawiające się m.in. we wzmożonej czujności emocjonalnej, trudnościach w kontrolowaniu emocji czy też stanach depresyjnych i lękowych.

Terapia problemów wynikających ze współuzależnienia

Ponieważ długotrwałe życie z osobą nadużywającą alkoholu należy do tego rodzaju doświadczeń, które przysparzają wielu cierpień i problemów odciskających swoje piętno zarówno na psychice, jak i społecznym funkcjonowaniu domowników, ich powrót do psychospołecznej równowagi wymaga profesjonalnego wsparcia.
W terapii problemów wynikających ze współuzależnienia wykorzystywane są zróżnicowane metody pracy terapeutycznej. Z uwagi na różnorodność symptomów zastosowanie mają zarówno techniki charakterystyczne dla nurtu poznawczo-behawioralnego, jak i te, które wywodzą się z podejścia psychodynamicznego Warto podkreślić, że niejednokrotnie w terapii tej oba nurty znajdują swoje równoległe zastosowanie dzięki integracji metod i technik dostosowywanych indywidualnie do specyfiki problemów i potrzeb ujawniających się w procesie terapii.

Wśród dostępnych form pomocy spotkać można zarówno takie, które koncentrują się na oddzielnej pracy z osobą uzależnioną i oddzielnie z jego rodziną, oraz takie, w których pomoc prowadzona jest systemowo dla wszystkich osób jednocześnie.

Podstawowe cele realizowane w terapii współuzależnienia przede wszystkim obejmują psychoedukację koncentrującą się na dostarczaniu wiedzy o mechanizmach choroby alkoholowej oraz jej wpływu na wszystkie osoby w systemie rodzinnym i sposobach radzenia sobie z problemami, które wynikają z tej choroby. Innym ważnym celem jest kształtowanie umiejętności wytyczania zdrowych granic psychologicznych i to zarówno tych zewnętrznych – dotyczących relacji z innymi osobami, jak i wewnętrznych – obejmujących kontakt z samym sobą i samoakceptację (zdolność do bycia dla siebie dobrym i akceptującym). Trzecim elementarnym celem jest praca nad samorozwojem i podnoszeniem jakości własnego życia. Natomiast celem nadrzędnym w takiej terapii, obejmującym wszystkie pozostałe, jest odzyskanie życiowej równowagi, do której prowadzi rezygnacja z nadkontroli i koncentracja na własnym życiu.

Współuzależnienie w kontekście życiowych doświadczeń

Jak już wspomniano, koncepcja opisująca współuzależnienie w kategoriach specyficznej reakcji adaptacyjnej ukształtowanej w okresie dzieciństwa, w obliczu trudnej i stresującej sytuacji rodzinnej, znalazła swoje potwierdzenie w badaniach własnych, których celem było poznanie biografii 32 kobiet, u których w dorosłości rozpoznano symptomy współuzależnienia.

Narracje tych kobiet, które szerzej zostały opisane w książce pt. Współuzależnienie: doświadczenia żon alkoholików w perspektywie biograficznej, wyraźnie uwidaczniają liczne deficyty w zakresie zaspokajania ich podstawowych potrzeb w okresie dzieciństwa, takich jak: bezwarunkowa miłość, akceptacja, poczucie bezpieczeństwa, uwaga czy rodzicielska troska. W okresie dzieciństwa kobiety te nie uzyskiwały niezbędnego wsparcia ze strony bliskich, którzy nie interesowali się przeżywanymi przez nie problemami. Wzrastały w przekonaniu, że na miłość i uwagę innych osób trzeba sobie zasłużyć, a spełnianie wszystkich (często nadmiernych) oczekiwań powinno stanowić priorytet w ich życiu. Doświadczały licznych zaniedbań ze strony obojga rodziców, których rekompensaty bezskutecznie poszukiwały w innych relacjach społecznych na dalszych etapach swojego życia. Mnóstwo energii wkładały w pielęgnowanie relacji z innymi ludźmi (towarzyskich, intymnych, zawodowych), próbując utrzymać je za wszelką cenę nawet wówczas, kiedy druga strona definitywnie nie była zainteresowana kontynuowaniem znajomości. Dramatycznie przeżywały rozstania i za wszelką cenę próbowały utrzymać znajomość. Cechowała je wysoka zdolność do poświęceń, a przy tym nadopiekuńczość, nadodpowiedzialność i nadwrażliwość.

W okresie dzieciństwa często obarczane były nadmiernymi wymaganiami ze strony rodziców. Spełnianie tych wymagań nie dawało gwarancji uzyskania akceptacji, natomiast stanowiło p...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy