Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diagnoza

7 września 2022

NR 35 (Wrzesień 2022)

Zespół stresu pourazowego (PTSD) a inne zaburzenia lękowe – pułapki diagnostyczne

0 77

Zespół stresu pourazowego (PTSD) jest najczęściej występującym zaburzeniem psychicznym u ludzi, którzy przeżyli bolesne i trudne doświadczenia. Wiele badań wskazuje jednak także zwiększone ryzyko wystąpienia innych zaburzeń lękowych w miesiącach następujących po traumatycznych wydarzeniach. Dodatkowo, niektóre z symptomów PTSD mogą być zbliżone, a czasem wręcz identyczne jak te, którymi charakteryzują się inne zaburzenia lękowe.

Taka sytuacja utrudnia prawidłowe diagnozowanie nawet doświadczonemu klinicyście. By móc określić konkretne różnice między PTSD a innymi zaburzeniami lękowymi, należy szczegółowo przyjrzeć się zarówno występującym objawom, jak i czynnikom odpowiedzialnym za ich powstawanie.

POLECAMY

Zespół lęku uogólnionego (GAD) a zespół stresu pourazowego (PTSD)

Osoby cierpiące na zespół lęku uogólnionego zwykle przejawiają kilka charakterystycznych objawów. Głównym z nich jest stały, utrzymujący się poziom lęku oraz zamartwiania, którego nie są w stanie kontrolować. Bliscy z otoczenia osób chorujących na GAD określają ich jako postaci „wystraszone” i „stale się zamartwiające”. Ludzie doświadczający GAD mogą także odczuwać fizyczne symptomy lęku, takie jak: napięcia mięśniowe, trudności ze snem oraz koncentracją, a także nadmierna skłonność do irytacji. Zdarza się, że poziom ich lęku czy też zamartwiania osobom postronnym może wydawać się nieracjonalny lub nieadekwatny do danej sytuacji. Sklasyfikowanie danych objawów jako zespołu lęku uogólnionego może nastąpić dopiero po 6 miesiącach od ich pojawienia się.

Podstawowym elementem, który odróżnia GAD od PTSD, jest czynnik, który ją wywołał. Ludzie cierpiący na zespół lęku uogólnionego często mają za sobą wiele pojedynczych doświadczeń lękowych, które wydarzyły się na przestrzeni ich całego życia. Niezależnie od okoliczności, lęk był w mniejszym lub większym stopniu zawsze obecny w ich życiu. Osoby cierpiące na zespół stresu pourazowego na ogół uaktywniają swoje lęki i obawy w rezultacie wystąpienia jednorazowego (lub kilkukrotnego) traumatycznego wydarzenia w swoim życiu. Chociaż jest wiele podobieństw w diagnozie obu tych zaburzeń, można założyć, że PTSD jest bardziej ograniczone do wpływu konkretnego traumatycznego wydarzenia na postrzeganie i odczuwanie świata niż w przypadku GAD.

PTSD jest wywoływane poprzez doświadczenie traumatycznego wydarzenia. Jednak inne zaburzenia psychiczne, w tym zespół lęku uogólnionego, również mogą rozwinąć się na skutek przeżytej traumy.

Współwystępowanie PTSD i GAD 

Badania te nie są jeszcze dostatecznie sprawdzone, jednak dostępna wiedza wskazuje jeden mianownik, jakim jest częste zamartwianie się, występujący zarówno u osób z zespołem lęku uogólnionego, jak i w PTSD. W przypadku osób cierpiących na zespół stresu pourazowego, ich emocjonalne reakcje są często nadmiernie pobudzone (szybciej i gwałtowniej reagują na różne zdarzenia). Wobec tego wszelkie myśli dotyczące katastroficznych wizji i możliwych czarnych scenariuszy pojawiają się częściej i ich obecność jest zdecydowanie bardziej wydłużona w porównaniu do zdrowych osób. W ich przypadku zamartwianie się dochodzi do takiego punktu, w którym nie mają już nad nim kontroli i całkowicie się mu poddają. W niektórych sytuacjach zamartwianie się może być jednym z mechanizmów obronnych. Nie jest nietypowe, gdy osoba cierpiąca na PTSD wskazuje swoje lęki i obawy jako sposób na odciągnięcie uwagi od trudniejszych do przepracowania myśli (np. wspomnień o traumie).

Z pewnością tym, co odróżnia klasyfikację obu zaburzeń, jest występowanie flashbacków, czyli wizji stresującego wydarzenia. Osoba ich doświadczająca ma poczucie, że znów znalazła się w miejscu i czasie, w którym doszło do traumatycznego zdarzenia. W przypadku GAD nie pojawiają się flashbacki. Osoba chorująca na zespół lęku uogólnionego często wyobraża sobie zdarzenia, które dopiero mogą się wydarzyć, wręcz przeżywa je w swojej głowie, jakby już miały miejsce (np. widząc nadjeżdżający samochód, już wyobraża sobie krew, szpital i ból). Wyobrażenia te nie są skonkretyzowane, mogą dotyczyć wielu dziedzin życia. Występowanie PTSD wpływa na jednotorowe myślenie skupione wokół traumatycznego wydarzenia i związanych z nimi aspektów.

Dodatkową trudnością w rozróżnieniu tych dwóch zaburzeń może być ich częste wzajemne współwystępowanie. Badania wskazują, że co szósta osoba mająca zespół stresu pourazowego w którymś momencie swojej choroby doświadcza również GAD. Inne badania sugerują także, że występowanie GAD jest sześciokrotnie częstsze u osób cierpiących na PTSD niż u ogólnej populacji.

Studium przypadku 

Julia, l. 23, zgłosiła się na konsultacje psychologiczne, gdyż poszukiwała wsparcia w poradzeniu sobie z dręczącymi ją lękami. Od kilku lat żyła w poczuciu stałego lęku o życie swoje i swoich najbliższych. Podczas wywiadu diagnostycznego wyznała, że lęk wpływa na jej codziennie funkcjonowanie i bardzo je ogranicza. Julia powiedziała, że stara się nie wracać sama z pracy po zmroku, zwykle prosi męża o odebranie jej z przystanku. Jeśli nie ma takiej możliwości, zakłada na uszy słuchawki z muzyką i szybko biegnie, by uniknąć rozglądania się dookoła i narastającego poczucia zagrożenia (ma obawę, że ktoś chce ją zaatakować). W nocy pacjentka musi zawsze mieć włączone światło, w innym przypadku nie potrafi zasnąć (pacjentka wskazywała ogólne zaburzenia rytmu snu). Co najmniej kilka razy sprawdza, czy zamki w drzwiach są zamknięte, a okna szczelnie zasłonięte. Jej myśli krążą wokół katastroficznych wizji, takich jak wypadek męża czy też utrata własnego zdrowia. Julia wspomniała także o swoich częstych wybuchach złości (czasem nawet rękoczynach) oraz zazdrości względem męża.

Mimo braku realnych podstaw (o czym sama wspomniała), bardzo często podejrzewała męża o zdradę oraz zainteresowanie innymi kobietami. Julia wspominała także o braku pewności siebie – tak w relacji, jak i poza nią. Kobieta wyznała też, że często budzą ją koszmary nocne, których treści zwykle nie pamięta lub są związane z jej śmiercią. Kilkunastokrotnie doświadczyła ataków paniki, dokonywała również aktów samookaleczenia w sytuacjach stresujących. Julia starała się uporać ze swoimi problemami, zgłaszając się do lekarza pierwszego kontaktu, który przepisał jej leki uspokajające i doradził terapię zaburzeń lękowych ze wskazaniem zespołu lęku uogólnionego. Julia dopiero po kilku spotkaniach wyjawiła, że w wieku 18 lat została zgwałcona w swoim rodzinnym domu (przez przyjaciela rodziny). Przyznała także, że koszmary nocne wiążą się głównie ze wspomnieniami tego wydarzenia. Lęk wpływa także na jej życie seksualne z mężem, gdyż pacjentka często odczuwa ból i dyskomfort w czasie kontaktu fizycznego.

Agorafobia

Oba zaburzenia – zarówno zespół stresu pourazowego, jak i zespół lęku napadowego – mogą przyczynić się do rozwoju agorafobii. Agorafobia jest często niesłusznie określana jako lęk tylko przed otwartą przestrzenią, jednak to zaburzenie jest dużo bardziej złożone. Osoba cierpiąca na agorafobię odczuwa lęk przed znalezieniem się w sytuacji, gdzie ucieczka może być utrudniona lub zawstydzająca, lub gdzie pomoc może być trudno dostępna.

Zespół lęku napadowego jest obecny u około 7% ludzi z PTSD. Pojawia się u osób cierpiących na PTSD cztery razy częściej niż wśród ogólnej populacji. Możliwe jest także wystąpienie zespołu stresu pourazowego u osoby cierpiącej na zespół lęku napadowego – po jednym z ataków. Taka sytuacja może mieć miejsce np. wtedy, gdy napad paniki „uaktywnił się” podczas podróży, w towarzystwie innych osób. Tak trudne doświadczenie może wpłynąć na pojawienie się lęku przed korzystaniem z danego środka transportu, unikanie go, a także może spowodować inne objawy typowe dla PTSD.

Fobia społeczna a zespół stresu pourazowego

Fobia społeczna bardzo często współwystępuje z zespołem stresu pourazowego. Istnieje wiele powodów, dla których to zaburzenie o wiele częściej dotyka także osoby cierpiące na PTSD niż zdrowe osoby.

Fobia społeczna to zaburzenie lękowe, które charakteryzuje się występowaniem lęku przy specyficznych lub czasem przy wszystkich sytuacjach społecznych. Dyskomfort towarzyszy sytuacji, kiedy istnieje możliwość bycia wyśmianym, zawstydzonym, poniżonym lub odrzuconym. Osoby cierpiące na to zaburzenie zwykle starają się unikać wszelkich stresujących sytuacji lub podchodzą do nich z wielkim lękiem. Poczucie lęku może nasilać się nawet na samą myśl o wszelkich kontaktach międzyludzkich. Fobia społeczna często objawia się także fizycznymi reakcjami. Fizyczne symptomy, takie jak np. czerwienienie się na twarzy lub nadmierna potliwość dodatkowo wzmagają strach przed kompromitacją w oczach innych. Lęk ten zaburza umiejętność funkcjonowania w codziennym środowisku. By móc zdiagnozować fobię społeczną, objawy powinny utrzymywać się powyżej 6 miesięcy. Główne objawy fobii społecznej są następujące:

  • brak pewności siebie i poczucie wstydu oraz onieśmielenia w sytuacjach związanych z kontaktami z innymi,
  • obawa przed byciem obserwowanym i ocenianym przez innych,
  • nadmierna nieśmiałość w codziennych sytuacjach,
  • fizyczne symptomy: poczucie omdlenia, wymiotów, problemy żołądkowe, nadmierna potliwość, rumieńce na twarzy i dekolcie.

Osoba cierpiąca na ten rodzaj zaburzenia zdaje sobie sprawę z nieadekwatności poziomu swojego lęku do...

Kup prenumeratę Premium, aby otrzymać dostęp do dalszej części artykułu

oraz 254 pozostałych tekstów.
To tylko 39 zł miesięcznie.

Przypisy