Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nowości w psychologii

19 lutego 2018

NR 7 (Styczeń 2018)

Podejścia kontemplacyjne
w obliczu zmian i potrzeby psychoterapii

0 153

Psychoterapia się zmienia i powinna się zmieniać. Istniejące już szkoły terapii włączają nowe metody i idee do swojego repertuaru (np. w ramach tzw. trzeciej fali terapii poznawczo-behawioralnej). Ciekawą propozycją wydaje się podejście kontemplacyjne: uważność i współczucie,  zastosowane w terapiach grupowych, jak też indywidualnych.

Przede wszystkim warto wiedzieć, że terapia nie tylko może być pomocna w związku m.in. z kryzysem psychicznym, ale także może służyć wsparciu w chorobie. 

Edukacja uwagi powinna być edukacją par excellence. William James

Jest to szczególnie ważne w czasach, gdy zwiększa się liczba diagnoz psychiatrycznych i somatycznych, chorób cywilizacyjnych (w tym tych psychosomatycznych). Warto też wiedzieć o trudnościach osobistych samego terapeuty i jak to może wpływać (pozytywnie i negatywnie) na proces terapeutyczny (tę refleksję można również odnieść wobec np. trenerów). 

W związku z tym można postawić dwa ważne pytania: jak terapia może stawać się bardziej skuteczna i wspierająca (i które formy terapii są skuteczne), a także jak można zwiększyć dostępność do narzędzi terapeutycznych poza terapią, np. w formie treningu grupowego (nie tylko do samej psychoterapii)?

 

Czym jest mindfulness?

Profesor Jon Kabat-Zinn (2005) mówi, że uważność to „intencjonalne skupianie uwagi na doświadczeniu z chwili na chwilę bez bycia odciąganym przez osądy i z góry ustalone idee i oczekiwania”. Po prostu jestem i patrzę, co z chwili na chwilę się otwiera. W tej bieżącej chwili jest zupełnie nowa jakość. Przed nami nie znajduje się kolejna, podobna diagnoza, ale zupełnie nieznany nam człowiek (choć może są jakieś skojarzania, podobieństwa z kimś innym).

Współczucie zaś to wrażliwość na cierpienie tego człowieka (i własne) z jednoczesnym głębokim zaangażowaniem w celu niwelowania i zapobiegania temu cierpieniu.

 

Refleksje praktyka:

1) W ramach modelu terapii poznawczo-behawioralnego uważność przenosi zainteresowanie terapeutyczne z treści poznawczych na procesy poznawcze: nie jest ważne jakie mamy myśli i to, że je rozumiemy, ale jak wobec tych myśli podchodzimy. Zmienia też podejście wobec symptomów na mniej antagonistyczny, a bardziej akceptujący to, co się pojawia, tym samym życzliwie oswajając się ze wszelkimi treściami, które się pojawiają. Często bowiem jesteśmy w stanie zauważyć nasze irracjonalne przekonania, np. że jestem głupi. Jednak dalej czujemy, że tacy właśnie jesteśmy, a zatem zauważenie tych schematów nie będzie wystarczające.  

2) W ramach psychoterapii humanistycznych uważność uczy terapeutę, jak być naprawdę obecnym (Rogers, 1951; Yalom, 1980). Wspiera też wrodzoną możliwość ludzi do bycia zdrowym, "całym”; skupia się na doświadczeniu, tym, co odczuwane, doświadczane (ang. felt sense, Gendlin, 1996), a nie jedynie wyobrażone. 

3) Natomiast uważność w psychoterapii psychodynamicznej wspiera mentalizację (Fonagy, 2000), czyli umiejętność myślenia w stanach mentalnych (swoich własnych i innych osób). Pomaga też zaznaczyć, co dzieje się w relacji terapeutycznej (Stern, 2004). Epstein (1999) uważa wręcz, że sama jakość uwagi (generowana przez podejścia kontemplacyjne) jest już sama w sobie lecząca, jako że terapeuta w inny sposób zaczyna zauważać swoich pacjentów.

Na jakość terapii może wpływać też empatia terapeuty, czyli umiejętność odczuwania (empatia emocjonalna) czy też rozumienia tego, co dzieje się w drugim człowieku (empatia poznawcza, blisko związana z mentalizacją). I tu również okazuje się, że podejścia kontemplacyjne są pomocne. Wiele się bowiem mówi o potrzebie empatii (o jej zagrożeniach też warto wspomnieć) i współczucia, ale niestety rzadko uczy się, jak te aspekty można u siebie rozwijać za sprawą konkretnych narzędzi. Morgan i Morgan (2005) twierdzą, że uważna obecność dzięki temu, że zwiększa zauważanie naszych własnych, wewnętrznych trudności, schematów mentalnych i emocjonalnych, tym samym uczy też widzieć te trudności u innych. Stauffer (2007) uważa, że uważność pozwala terapeucie być bardziej w trybie empatycznym, m.in. ze względu na fakt, iż zmniejsza skupienie jedynie na sobie i związane z tym zachowania. Dodatkowo uważność wspiera tzw. przymierze terapeutyczne (ang. therapeutic alliance): dane pokazują, że aspekt relacji związany z „tu i teraz” jest ważniejszy niż skupianie się na przeszłości, odnosząc się do obecnych kryzysów (Horvath, 2000). Lewis (2006) wręcz twierdzi, że uważność jest tym czynnikiem leczącym, który łączy wszystkie szkoły psychoterapii (wzmacniając przymierze terapeutyczne i umiejętność mentalizacji).

Podejścia kontemplacyjne w ramach terapii

Pewną odpowiedzią na współczesne wyzwania cywilizacyjne mogą być podejścia kontemplacyjne, czyli przede wszystkim uważność (ang. mindfulness) i współczucie (ang. compassion). Po pierwsze te elementy mogą być (i często już są) włączane do istniejących form terapii i wzmacniać pewne aspekty, które przekładają się na skuteczność terapii. Świadomie włączając te elementy do terapii, możemy zwiększać efektywność interwencji terapeutycznych i zmniejszyć liczbę przypadków wypalenia zawodowego samych terapeutów. 

Warto tu tym samym zaznaczyć, że to psychoterapeuta powinien zacząć od siebie samego i swojej własnej uważności, zwłaszcza zanim cokolwiek będzie proponować pacjentowi. To bowiem zdrowie emocjonalne psychoterapeuty jest podstawowym czynnikiem jego profesjonalnej efektywności (May i O’Donovan, 2007). Zdrowie, jak pisze Daniel Siegel, to „kąpanie się w szeroko otwartym basenie możliwości, natomiast niezdrowie to różne chaotyczne lub sztywne sposoby nieumiejętności bycia z tą możliwością wolności”. Niestety często ta sztywność odnosi się też do pewnych konstruktów (koncepcji) terapeutycznych i związanych z nimi zachowań. 

Wiele się też mówi o tym, jak terapeuci mogą dbać o siebie, np. poprzez osobistą terapię, udział w grupach wsparcia, superwizję (g...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy