Do gabinetu psychoterapeuty, coacha czy doradcy trafia klient w kryzysie: zmęczony, zestresowany, skłócony z zespołem, rozważający odejście z pracy i wątpiący w swoje kompetencje. W takiej sytuacji nasza uwaga naturalnie skupia się na samej jednostce – jej sposobie myślenia, historii czy relacyjnych wzorcach. Przyglądamy się indywidualnym doświadczeniom, przekonaniom i – w języku analizy transakcyjnej – decyzjom skryptowym. Perspektywę tę można jednak poszerzyć, obejmując uwagą również kontekst, w którym dana osoba funkcjonuje.
REKLAMA
Tak postawione pytania sprawiają, że organizacja przestaje być postrzegana jedynie jako tło dla indywidualnych doświadczeń. Staje się systemem społecznym współtworzącym warunki, w których człowiek odgrywa swoją rolę. To właśnie sposób, w jaki organizacja definiuje role, wyznacza granice odpowiedzialności, buduje kontrakty, kształtuje ramy relacji oraz odpowiada na potrzeby swoich członków, może sprzyjać rozwijaniu autonomii lub przeciwnie – wzmacniać ich skryptowe sposoby funkcjonowania.
Relacja pomiędzy jednostką a organizacją stanowi punkt wyjścia dla dalszych rozważań. W kolejnych częściach artykułu zostanie przedstawione, czym jest OAT i z jakich przesłanek wyrosła. Następnie autorzy pokażą, jak można rozumieć relację pomiędzy jednostką a organizacją, odwołując się do kontinuum skrypt – autonomia jako jednej z osi opisu funkcjonowania człowieka w organizacjach. Przedstawione również zostaną wybrane koncepcje analizy transakcyjnej, które pozwalają opisywać i badać uwarunkowania tej relacji oraz świadomie kształtować warunki sprzyjające autonomii.
OAT – od Berne’a do współczesności
Choć analiza transakcyjna najczęściej kojarzona jest z psychoterapią i rozwojem indywidualnym, od samego początku była również teorią relacji społecznych i funkcjonowania ludzi w grupach. Jej twórca Eric Berne podkreślał, że człowiek nie funkcjonuje w izolacji, lecz nieustannie pozostaje uczestnikiem różnych grup i organizacji. To właśnie zainteresowanie procesami zachodzącymi pomiędzy jednostką a systemem społecznym doprowadziło go do opublikowania w 1963 r. książki The Structure and Dynamics of Organizations and Groups, uznawanej za tekst założycielski organizacyjnej analizy transakcyjnej (Berne, 1963). W późniejszych opracowaniach historia tego obszaru jest wiązana właśnie z tą publikacją, która jako pierwsza przeniosła analizę transakcyjną z poziomu relacji interpersonalnych na poziom grup i organizacji (Stewart, 2013). Berne analizuje tu funkcjonowanie człowieka jako uczestnika grupy, pokazując, że zrozumienie organizacji wymaga jednoczesnego uwzględnienia procesów zachodzących na poziomie jednostki i całego systemu. Już sam układ książki dobrze oddaje tę logikę – po analizie struktury i dynamiki grup Berne przechodzi do opisu jednostki w grupie, by następnie pokazać praktyczne zastosowania swojej koncepcji w terapii grupowej i zarządzaniu organizacjami.
Od czasu publikacji Berne’a OAT rozwinęła się w samodzielną specjalizację, integrując klasyczne koncepcje analizy transakcyjnej z teorią organizacji, myśleniem systemowym i praktyką rozwoju organizacji. Dziś obejmuje szerokie spektrum zastosowań – od konsultingu organizacyjnego, przez rozwój przywództwa i zespołów, coaching zespołowy i menedżerski, po projektowanie i wspieranie procesów zmiany organizacyjnej.
Europejskie Stowarzyszenie Analizy...
Ten artykuł jest dostępny tylko dla zarejestrowanych użytkowników.
