Słowo „diagnoza” pochodzi od greckich wyrazów dia, co znaczy „przez”, oraz gnosis, co znaczy „wiedzieć”. Diagnoza znaczy więc tyle co poznanie czegoś „poprzez”, na podstawie czegoś. Zgodnie z definicją Paluchowskiego (2007), diagnoza to „rozpoznanie istoty i uwarunkowań złożonego stanu rzeczy na podstawie obserwacji jego cech (objawów) oraz znajomości ogólnych prawidłowości panujących w danej dziedzinie”. Analiza transakcyjna jest teorią osobowości (Stewart i Joines, 2021), to znaczy, że dostarcza pojęć, które pozwalają nadać sens serii obserwacji (objawów), które bez teorii trudno byłoby ze sobą połączyć. Takim pojęciem jest stan Ja, który Eric Berne definiował jako: „spójny wzorzec uczuć i myśli związany z odpowiednim konsekwentnym wzorcem zachowań” (Berne, 1961, za: Stewart i Joines, 2021). Definicja wskazuje trzy obszary zjawisk, na temat których psychoterapeuta będzie musiał zdobyć informacje, by dokonać diagnozy stanów Ja: uczucia, myśli i zachowania.
W analizie transakcyjnej dysponujemy również kilkoma kwestionariuszami, z których pomocy może skorzystać osoba diagnozująca. W tym artykule przedstawimy logikę diagnozy stanów Ja w analizie transakcyjnej, rozpoczynając od czterech metod diagnozy, przechodząc kolejno do leżących u ich podstaw ram teoretycznych w postaci modelu funkcjonalnego i strukturalnego stanów Ja.
REKLAMA
Metody diagnozy stanów Ja
W analizie transakcyjnej wykorzystywane są cztery metody diagnozy, które można zastosować do diagnozy stanów Ja (Berne, 1961; Stewart i Joines, 2021; Widdowson, 2009):
- diagnoza behawioralna,
- diagnoza społeczna,
- diagnoza historyczna,
- diagnoza fenomenologiczna.
- Diagnoza behawioralna – dotyczy obserwowalnego zachowania „tu i teraz”, a wskaźnikami, które bierze się pod uwagę, są: treść wypowiedzi, ton głosu, postawa ciała, mimika, gestykulacja, kontakt wzrokowy i wszelkie zachowania niewerbalne. Dostarcza licznych informacji na temat aktualnego sposobu funkcjonowania.
- Diagnoza społeczna – jest analizą sposobu, w jaki pacjent wchodzi w interakcje ze swoim otoczeniem. Obserwacji podlegają transakcje klienta z innymi. Sprawdzane jest, z którego stanu Ja zwykle komunikuje się pacjent i jak odpowiadają mu inni. Ważnym źródłem jest oczywiście relacja pacjent –
- – terapeuta, w której ujawniają się przecież schematy najczęściej używanych rodzajów transakcji pacjenta. Diagnoza społeczna pozwala na zidentyfikowanie powtarzalnych wzorców transakcji.
- Diagnoza historyczna – opiera się na analizie historii życia klienta, zwłaszcza relacji z rodzicami czy innymi ważnymi dorosłymi. Informacje mogą pochodzić zarówno bezpośrednio od pacjenta lub z wywiadu środowiskowego czy historii choroby itd. Diagnoza historyczna to...
Ten artykuł jest dostępny tylko dla zarejestrowanych użytkowników.
