Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nowości w psychologii

3 października 2017

NR 4 (Lipiec 2017)

Kwasy tłuszczowe a funkcjonowanie poznawcze i emocjonalne człowieka

426

Charakterystyczną cechą współczesnych społeczeństw jest rozprzestrzenianie się depresji, innych zaburzeń psychicznych oraz chorób mózgowych na dużo większą skalę niż to miało miejsce przed dziesiątkami lat. WHO opublikowała prognozy na kolejne 10 lat, według których choroby psychiczne oraz choroby mózgowo-naczyniowe będą dominować. Psychologia i psychiatria, wychodząc naprzeciw tym zagrożeniom pracuje nad wdrażaniem programów profilaktycznych – jednym z nich są badania w kierunku wpływu diety na współczesne schorzenia, m.in.: depresję, chorobę Alzheimera, zespół Aspergera.

Światowa Organizacja Zdrowia na obradach na Global Forum for Health w Genewie w 2010 roku opublikowała prognozy na kolejną dekadę, według których choroby psychiczne oraz choroby mózgowo-naczyniowe zajmować będą dwa pierwsze miejsca (!) na liście najczęstszych (wraz z chorobami wieńcowymi serca) zachorowań, skutkujących ograniczeniem możliwości wykonywania pracy lub całkowitą do niej niezdolnością.

W odpowiedzi na pesymistyczne prognozy psychologowie i psychiatrzy zajmują się nie tylko diagnozowaniem, opiniowaniem, świadczeniem usług terapeutycznych i porad psychologicznych na coraz większą skalę, ale także opracowaniem i wdrażaniem programów profilaktycznych (jednym z takich jest np. Heroic Imagianation Project mający za zadanie zapobiegać krzywdzącym zachowaniom będącym konsekwencją np. zjawisk dynamiki grupowej: www.hip.org.pl).

Interdyscyplinarne podejście w profilaktyce zaburzeń psychicznych

Od pewnego czasu coraz większą rolę w zapobieganiu zaburzeniom psychicznym upatruje się w prowadzeniu badań interdyscyplinarnych, z pogranicza medycyny, neurochemii, fizyki itp. Jednak wysoki koszt tego typu badań wynikający z używania specjalistycznych urządzeń sprawia, że na ich prowadzenie stać jedynie najbogatsze międzynarodowe instytuty i uniwersytety.

Badaniem związków pomiędzy jakością psychicznego i społecznego funkcjonowania człowieka a biochemicznymi i fizjologicznymi aspektami zajmuję się od 2008 roku. Zapoczątkowana została wówczas współpraca z lekarzami, fizjologami i biochemikami z instytutów badawczych z różnych stron świata, która zaowocowała rozpoczęciem cyklu międzynarodowych projektów interdyscyplinarnych, których częściowym efektem są wyniki przytoczonych poniżej analiz.

Znaczenie diety w profilaktyce zaburzeń psychicznych

Niewłaściwa dieta okazuje się bowiem być jednym z zasadniczych czynników podwyższonego ryzyka rozwoju współczesnych schorzeń. W nauce mamy do czynienia z nieugruntowanymi wciąż wyjaśnieniami przyczyn powstawania pewnych zaburzeń, które mają tendencję wzrostową. W oparciu o pracę z młodzieżą szkolną oraz pracę w poradniach zauważamy wzrost liczby rozpoznawanych zaburzeń, takich jak między innymi:

  • dysleksja
  • autyzm,
  • zespół Aspergera,
  • zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi.

Wciąż także brak jednoznacznej etiologii depresji, a także pewnych schorzeń zwyrodnieniowych mózgu, do których należy na przykład choroba Alzheimera.

Rola kwasów tłuszczowych w leczeniu chorób degeneracyjnych

Współczesne choroby cywilizacyjne lub degeneracyjne (wśród których dominują choroby układu sercowego) stanowią rosnące zagrożenie dla zdrowia człowieka (WHO, czyli Światowa Organizacja Zdrowia podaje, że aż 85% zgonów w Europie jest spowodowanych chorobami degeneracyjnymi (//www.who.int/nmh//Actionplan-PC-NCD-2008.pdf).

Koszty związane z leczeniem schorzeń mózgowych i zaburzeń psychicznych każdego dnia rosną, przekraczając znacznie koszty leczenia innych chorób. Wyniki badania Michaela Crawforda i współpracowników przeprowadzone w Wielkiej Brytanii pokazały, że wydatki te wynoszą około 77 bilionów funtów rocznie, podobna sytuacja dotyczy również 25 państw członkowskich UE.

Wskaźnik DALY (z ang. disability adjusted life-years) używany przez WHO pozwala na oszacowanie lat życia obarczonych niepełnosprawnością lub/i uszczerbkiem na zdrowiu wynikającym z chorób, a wykluczającym jednostki z partycypacji zawodowej i społecznej. Badacze konstatują, że codzienny stres oraz brak aktywności fizycznej i nieodpowiednie odżywianie w połączeniu z genetyczną predyspozycją osób są powszechnym pierwszorzędowym ryzykiem powstawania powyższych problemów.

W obszarze odżywiania zwracamy uwagę na różne składniki mające kluczowe znaczenie dla zdrowia. 
Na użytek niniejszego artykułu zostanie poddany analizie związek poznawczego i emocjonalnego funkcjonowania człowieka z proporcją spożywanych kwasów tłuszczowych, na podstawie przeglądu badań ostatnich lat.

Wpływ diety na zachowanie – w świetle badań

Badanie wpływu witamin, minerałów, a także kwasów omega-3 na funkcjonowanie człowieka prowadzono w ostatnich dwóch dekadach w grupach młodocianych więźniów. Profesor Bernard Gesch z Uniwersytetu w Oxfordzie próbuje za pomocą diety redukować u więźniów skłonności przestępcze. Badacz przeprowadził badania w grupie 231 pensjonariuszy z Aylesbury (młodociani skłonni do przemocy) w ten sposób, że połowie z badanych radykalnie zmienił dietę i urozmaicił posiłki, natomiast dietę pozostałych więźniów pozostawił bez zmian. Wybranym losowo więźniom z grupy eksperymentalnej podawano suplementy diety z witaminami, solami mineralnymi i niezbędnymi nienasyconymi kwasami tłuszczowymi. Pozostałym osobom badanym nie zmieniono diety i podawano placebo. Badania wskazały, że w grupie badawczej młodych pensjonariuszy, którym podano suplementy, nastąpiło istotne obniżenie poziomu agresji. Liczba brutalnych aktów w tej grupie spadła średnio o 37%, podczas gdy poziom agresji więźniów z grupy kontrolnej nie zmienił się.

Zebrane przez Josepha Hibblena dane także potwierdzają znaczenie pewnych składników diety dla zrównoważonego funkcjonowania psychospołecznego człowieka i wskazują, że osoby, które w dzieciństwie jadły dużo ryb, są mniej agresywne, i o 64% rzadziej figurują w policyjnych kartotekach, a ponadto 35% rzadziej dopuszczają się przestępstw.

Kwasy tłuszczowe – budulec układu nerwowego

Kwasy tłuszczowe wielonienasycone stanowią składnik wszystkich błon komórkowych organizmu, ale także podstawowy budulec układu nerwowego. Wyniki badań naukowych ostatnich dwóch dekad wskazują, że dieta wzbogacana kwasami tłuszczowymi omega-3 może wpływać na poprawę funkcji poznawczych u człowieka oraz zmniejszać symptomy demencji, choroby Alzheimera, a także depresji. Badacze podają, że kwasy tłuszczowe omega-3, takie jak kwas eikozapentaenowy (EPA) i dokozaheksaenowy (DHA), mogą usprawniać procesy poznawcze oraz wpływać na regulację nastroju u każdego człowieka.

 

Niezbędne dla naszego organizmu są także kwasy tłuszczowe omega-6, m.in. dla:

  • prawidłowego rozwoju układu nerwowego,
  • pełnią ważną rolę w procesach odpornościowych i ochraniają organizm przed rozwojem stanów zapalnych,
  • przekształcane do lipoksyn wykazują właściwości przeciwzapalne i immunomodulujące.


Niezwykle istotna jest proporcja kwasów tłuszczowych omega-3 do kwasów tłuszczowych omega-6 w organizmie człowieka, a zatem Status Omega-6, który jest wyznacznikiem prawidłowego funkcjonowania organizmu.
W konkluzji do większości wyników podkreśla się, że uzyskane dotąd dane na temat wpływu kwasów tłuszczowych na funkcjonowanie psychiczne człowieka są wciąż jeszcze niewystarczające i wymagają większej liczby badań potwierdzających.

Dieta ewolucyjna i dieta współczesna

Dr Fabien De Meester wskazuje, że nasi przodkowie, którzy byli łowcami i myśliwymi posiadali zupełnie inną niż człowiek współczesny zawartość określonych składników w tkankach swojego ciała. Ma to znaczenie w tym kontekście, że nie chorowali na choroby degeneracyjne, w tym choroby krążenia, mózgowe i zaburzenia psychiczne, a przynajmniej nie na tak ogromną skalę, jaka dotyczy nas w obecnych czasach.

 

Dieta ewolucyjna naszych przodków różniła się od współczesnej tym, że zachowane w niej były proporcje pomiędzy kwasami wielonienasyconymi i nasyconymi, a także równowaga pomiędzy kwasami wielonienasyconymi omega-6/omega-3. W diecie współczesnej zauważa się zakłócenie równowagi między kwasami nasyconymi i wielonienasyconymi.

 

Struktura i funkcja kwasów tłuszczowych – ich wpływ na zdolności poznawcze i odbiór bodźców

W obrębie kwasów tłuszczowych obecnych w organizmie człowieka występują tłuszcze nasycone i nienasycone, w tym jednonienasycone i wielonienasycone.

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe zbudowane są z łańcucha węglowodorowego o różnej długości z kilkoma wiązaniami podwójnymi. Wiązania oddzielone są pojedynczymi grupami metylowymi, a wyznaczenie konkretnej rodziny kwasów tłuszczowych zależy od położenia pierwszego podwójnego wiązania, począwszy od grupy metylowej.

Centralny i obwodowy układ nerwowy jest wysycony kwasami tłuszczowymi w wysokim stężeniu (około 60%). Aksony komórki nerwowej otoczone są osłonką mielinową, od jakości której zależy przewodnictwo neuronalne, a także szybkość transmisji impulsów. Badania pokazały, że osłonka zbyt cienka lub uszkodzona spowalnia (nawet do 50 razy) przekaz impulsów lub uniemożliwia komunikację pomiędzy neuronami.

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe stanowią około 20% suchej masy mózgu, a także ponad 30% wszystkich kwasów tłuszczowych w układzie nerwowym. Wiele wyników badań podkreśla znaczenie kwasów tłuszczowych (omega-3, szczególnie DHA) w syntezie neuroprzekaźników, w ich degradacji i procesach wychwytu zwrotnego. Spożywanie kwasów tłuszczowych omega-3 przez matkę w okresie ciąży i laktacji pozytywnie wpływa na rozwój psychiczny dziecka.

Zmniejszenie zawartości DHA...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy