Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dieta a zdrowie psychiczne współczesnego człowieka

Artykuły z czasopisma | 13 marca 2018 | NR 6
52

Jak powszechnie wiadomo, prawidłowy sposób żywienia oddziałuje na nasze ciało. Pomaga zachować młody wygląd, zapobiega wystąpieniu wielu chorób oraz wspomaga leczenie już tych występujących, ale czy ma również wpływ na zdrowie psychiczne? Coraz więcej pacjentów trafiających do gabinetu dietetycznego jako jedną z chorób wymienia depresję lub też skarży się na obniżony nastój czy złe samopoczucie.

Współczesna dieta jest uboga w witaminy, minerały i wielonienasycone kwasy tłuszczowe z grupy Omega 3. W nadmiarze natomiast spożywane są węglowodany proste, kwasy tłuszczowe typu trans i Omega 6. Taki sposób żywienia sprzyja zachorowaniu na depresję [2]. Pacjenci odwiedzający gabinet dietetyczny najczęściej borykają się z problemem nadwagi i otyłości. W tej grupie pacjentów odnotowuje się największy odsetek osób jednocześnie leczących się na depresję. Wiele badań wskazuje, że otyłość (BMI ≥ 30) zwiększa ryzyko występowania depresji o 50–150% [3]. W związku z takimi obserwacjami kolejnym krokiem jest szczegółowe przeanalizowanie składników diety pacjenta i wskazanie niedoborów pokarmowych, które mogą mieć wpływ na zdrowie psychiczne. Jak wiemy, depresja dotyka około 10% społeczeństwa, jest ona klasyfikowana przez WHO na czwartym miejscu wśród problemów zdrowotnych na świecie [1]. Według najnowszych doniesień naukowych poza leczeniem w gabinecie psychiatrycznym i psychologicznym warto przyglądać się nawykom żywieniowym pacjenta w sposób kompleksowy.

Witamina B6 (pirydoksyna)

Bierze udział w ponad 100 reakcjach enzymatycznych. Jest niezbędna w metabolizmie węglowodanów i tłuszczów. Niezastąpiona jest do syntezy neurotransmiterów, m.in. serotoniny z tryptofanu, dopaminy i noradrenaliny.

Serotonina jest hormonem tkankowym, wpływa na regulację snu, apetytu, temperatury ciała oraz ciśnienia krwi. Niski jej poziom może powodować agresywność, zmęczenie, zwiększoną wrażliwość na ból i zaburzenia depresyjne.

Witamina B6 występuje w takich produktach spożywczych jak: mięso wołowe i wieprzowe, ryby, orzechy włoskie, ziemniaki, ryż, drożdże piekarskie, marchew, kapusta oraz kalafior.

Najczęstszymi objawami niedoboru pirydoksyny są: problemy dermatologiczne (zapalenie skóry, wysypka, swędzenie, jak również zapalenie błony śluzowej jamy ustnej) oraz choroby układu nerwowego (depresja, uczucie dezorientacji).

Niedobór witaminy B6 nie jest dość częsty, może on się pojawić u osób prowadzących mało urozmaicony sposób odżywiania. Większe prawdopodobieństwo występowania niedoboru tej witaminy występuje u pacjentów z następującymi schorzeniami: choroby nerek, choroby autoimmunologiczne (szczególnie celiakia, choroba Leśniewskiego-Crohna, reumatoidalne zapalenie stawów), uzależnienie od alkoholu. Pacjenci z wymienionymi schorzeniami zawsze wymagają dokładnej analizy stanu odżywienia i rozważenia ewentualnej suplementacji witaminą B6 [4].

 

Witamina B9 (kwas foliowy)

Kwas foliowy bierze udział w syntezie zasad purynowych, kwasów nukleinowych i wielu aminokwasów. Jest on niezbędny do funkcjonowania układu krwiotwórczego, nerwowego oraz do rozwoju komórek ustrojowych. Źródłem witaminy B9 
są głównie zielone warzywa liściaste, w mniejszych ilościach występuje w pomidorach, soczewicy, burakach, orzechach, słoneczniku, pełnych ziarnach zbóż, drożdżach, kiełkach zbóż, owocach cytrusowych, żółtkach jaj i wątrobie. Kwas foliowy jest syntetyzowany w niewielkiej ilości przez bakterie jelitowe.

Witamina ta jest bardzo wrażliwa na działanie promieni słonecznych, wysokiej temperatury i pH poniżej 7. Duże straty kwasu foliowego (50–90%) powstają w czasie przechowywania, przetwarzania i gotowania żywności [5]. W Polsce całodzienna racja pokarmowa zawiera od 162 do 680 μg folianów. Najwięcej kwasu foliowego w diecie Polaków 
(40% dziennego spożycia) pochodzi z pełnoziarnistych produktów zbożowych.

Z pożywienia w przewodzie pokarmowym wchłania się 50–90% folianów, natomiast 100% przyswajalności ma syntetyczny kwas foliowy stosowany do suplementacji i wzbogacania żywności [6]. Niedobór kwasu foliowego może wynikać ze zbyt małego dostarczenia tego składnika w pokarmach, zaburzeń wchłaniania w jelitach, nadużywania alkoholu, palenia papierosów oraz z powodu interakcji z niektórymi lekami (aspiryna, ibuprofen, leki przeciwpadaczkowe, kortyzon, sulfamidy, antybiotyki, doustne leki antykoncepcyjne oraz antagoniści kwasu foliowego: metotreksat, trimetopin). Niedobór witaminy B12, C oraz żelaza i cynku może również wpłynąć na niedobór folianów w organizmie [7].
Coraz więcej doniesień naukowych wskazuje na duży wpływ kwasu foliowego na układ nerwowy. Kwas foliowy jest niezbędny do syntezy dopaminy, noradrenaliny i adrenaliny. Przy występowaniu niedoborów witaminy B9 wzrasta prawdopodobieństwo takich chorób neuropsychiatrycznych jak: depresja, psychoza, demencja i padaczka [8]. U pacjentów ze zdiagnozowaną depresją ustalono dzienną dawkę kwasu foliowego w ilości 0,8 mg. Taka ilość powinna wpływać na złagodzenie objawów depresji [3]. Bardzo trudno taką ilość kwasu foliowego uzyskać w codziennej diecie, dlatego konieczne jest zastosowanie suplementacji u wszystkich pacjentów z objawami depresji.

 

Witamina B12 (kobalamina)

Uczestniczy w tworzeniu komórek krwi w układzie krwiotwórczym. Odgrywa również istotną rolę w metabolizmie tłuszczów i węglowodanów. W układzie nerwowym człowieka bierze udział w budowie otoczek mielinowych i przekaźników nerwowych. Dobrymi źródłami witaminy B12 są: mięso, ryby, podroby, skorupiaki, mleko, sery, jaja. Na niedobór tej witaminy szczególnie narażeni są weganie. W produktach pochodzenia roślinnego nie znajdziemy tej witaminy, wyjątkami są warzywa fermentowane, np. ziarna soi poddane fermentacji tzw. miso.

Poziom tej witaminy bardzo często jest obniżony u pacjentów chorych na depresję. W wielu przeprowadzanych badaniach stwierdza się znaczną poprawę leczenia farmakologicznego po wprowadzeniu dodatkowej suplementacji witaminą B12. W tym kierunku przeprowadzane są jeszcze kolejne badania. Z aktualnych doniesień naukowych wynika, iż warto sprawdzić poziom witaminy B12 we krwi pacjenta i rozszerzyć dotychczasowe leczenie odpowiednią suplementacją kobalaminy. Szczególnie jest to istotne u pacjentów z lekooporną depresją [9].

 

Witamina D3 (cholekalcyferol)

Najbardziej znaną funkcją tej witaminy jest udział w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej.
Badania prowadzone w ostatnich latach wykazały następujące działania:

  • bierze udział w proliferacji, różnicowaniu się komórek i apoptozie, co wiąże się  z obniżeniem ryzyka zachorowania na nowotwory: sutka, jelita grubego i prostaty,
  • wykazuje działanie immunomodulujące, hamując nadmierną produkcję cytokin prozapalnych,
  • wpływa na prawidłowe funkcjonowanie komórek β wysp trzustkowych, zapobiegając wystąpieniu cukrzycy [10].
  • ...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy