Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadku

11 lipca 2019

NR 16 (Lipiec 2019)

Funkcjonowanie dzieci poza rodzinami biologicznymi w kontekście zaburzeń więzi

0 41

Bardzo ważne w kontekście rozwoju młodego człowieka jest wychowanie w bezpiecznym domu wraz z wrażliwymi na jego potrzeby opiekunami. Niestety, nie każde dziecko ma taką szansę, co jest przyczyną ingerencji sądu we władzę rodzicielską. Główną przesłanką do podjęcia takich działań jest zagrożenie życia i dobra dziecka, a więc jego bezpieczeństwa, prawidłowego rozwoju i zdrowia. Najczęściej dzieje się tak na skutek uzależnień rodziców lub ich nieudolności wychowawczej. Odebrane dzieci trafiają następnie do pieczy zastępczej, której system tworzony jest przez instytucjonalne i rodzinne formy opieki.

W niniejszym artykule chciałabym zwrócić uwagę na korelację między stylem przywiązania w okresie wczesnodziecięcym a późniejszym funkcjonowaniem dziecka, które będzie przez ten styl determinowane. Rodzice, którzy decydują się na przysposobienie dziecka z rodziny dysfunkcyjnej, często doświadczają trudu wychowania młodego człowieka z tak bolesnymi doświadczeniami. Zrozumienie roli więzi oraz sposobu, w jaki została ona ukształtowana, jest pomocne w poznaniu schematu, według którego dziecko funkcjonuje, nawiązuje relacje czy reaguje na rozmaite sytuacje. Dzięki temu opiekunowie łatwiej będą mogli się przygotować i zaplanować swoje działania związane z procesem zdrowienia oraz odbudowania u dzieci poczucia bezpieczeństwa i pewności siebie.


Przywiązanie i jego wzorce


Przywiązanie definiujemy jako wzorzec zorganizowanych zachowań w relacji. Dzięki przywiązaniu dziecko może czuć się bezpiecznie w nieznanym otoczeniu, oddalić się od opiekuna – zarówno w sensie fizycznym, jak i emocjonalnym – oraz eksplorować przestrzeń wokół siebie. Rola przywiązania jest niezwykle istotna, ponieważ staje się ona matrycą wszystkich późniejszych relacji i podstawowych przekonań dziecka. Niemowlę dąży do bycia blisko z figurą przywiązania (najczęściej matką), ponieważ owa bliskość jest dla niego źródłem pociechy i bezpieczeństwa. Brak fizycznej bliskości może wywołać u niego niepokój i lęk separacyjny. Zachowania przywiązaniowe są więc jawnymi sposobami komunikowania zagrożenia i bezpieczeństwa, które mogą zostać wyrażone 

Przypadek 1, Michał 14 lat

Rodzice Michała są osobami uzależnionymi od narkotyków. Chłopiec od początku był zaniedbywany. W domu obecny był alkohol, narkotyki, pojawiała się także przemoc zarówno w stosunku do niego, jak i między rodzicami. Ojciec chłopca dopuszczał się kradzieży, na skutek czego trafił do więzienia. Matka nie była w stanie właściwie zaopiekować się chłopcem. Przez pewien czas to on pełnił rolę opiekuna, pomagając jej w codziennych sytuacjach. Decyzją sądu w wieku siedmiu lat Michał trafił do domu dziecka, a po kilku latach do rodziny adopcyjnej. Pomimo usilnych starań rodziców nawiązanie bliskiej relacji z chłopcem było bardzo trudne. Chłopiec był bardzo zamknięty, wolał samotnie spędzać czas w swoim pokoju. Michał miał też trudności w opanowaniu szkolnego materiału, jednak to jego zachowanie budziło największy niepokój. Chłopiec albo był milczący, stojący gdzieś z boku, albo zaczepiał innych uczniów, popychał, odnosił się do nich wulgarnie, zdarzało się, że wszczynał bójki. Był to jedyny sposób wchodzenia w interakcje z rówieśnikami. U Michała zaobserwowano także ślady świadczące o samookaleczaniu. Zaniepokojeni rodzice zgłosili się do psychiatry, który zdiagnozował u chłopca depresję. Ze względu na coraz poważniejsze zaburzenia zachowania Michał został skierowany na dzienny oddział psychiatryczny, a później na oddział zamknięty. Pomimo tego że chłopiec spędził w szpitalu kilka tygodni, jego stan nie poprawił się w oczekiwany sposób. Zazwyczaj odmawiał współpracy z psychologiem, milczał też na grupowych sesjach terapeutycznych. Trochę lepsze rezultaty pojawiły się w relacji z rodzicami adopcyjnymi: Michał spędzał z nimi więcej czasu, częściej też opowiadał o swojej biologicznej rodzinie. Obecnie chłopiec ma możliwość sporadycznych spotkań z mamą. Są dla niego ważne, ale też bardzo trudne. Adopcyjni rodzice sygnalizowali problem po takich spotkaniach, który objawia się u Michała kłopotami ze snem.

Przypadek 2, Paweł 10 lat

Ojciec Pawła nadużywał alkoholu i niedługo po urodzeniu się chłopca opuścił swoją rodzinę. Do tej pory nie ma z nią kontaktu. Matka chłopca jest osobą bezrobotną i niezaradną, choruje na schizofrenię. Na swój sposób kocha chłopca, ale nie była w stanie zapewnić mu należytej opieki. Przez jakiś czas Paweł i jego mama mieszkali u rodziny, ale w wyniku eskalujących konfliktów po śmierci jednego z ich członków musieli opuścić ich dom. Sypiali w różnych miejscach: u znajomych, po noclegowniach i domkach działkowych. Ostatecznie chłopiec trafił do domu dziecka, a pół roku później – jako ośmiolatek – do rodzinnej pieczy zastępczej, którą stanowiło bezdzietne małżeństwo. Najtrudniejszy był moment przejścia do nowego domu. Początkowo chłopiec był wycofany, unikał kontaktu wzrokowego, był dosyć bierny zarówno w domu, jak i w szkole, nie podejmował nowych aktywności, bojąc się, że źle wypadnie. Paweł był bardzo wyczulony na wszelkiego rodzaju negatywne komentarze na swój temat, potrzebował także informacji zwrotnej, często pytając, czy dobrze wykonał swoje zadanie. Chłopiec był też zaborczy i kontrolujący. Nie chciał, żeby rodzice wychodzili bez niego, sprawdzał, kto do nich dzwoni. Po kilkunastu tygodniach nastąpiła zmiana, Paweł wyraźnie się otworzył, zaczął łaknąć bliskości i przytulania, znacznie chętniej spędza również czas z rówieśnikami.

 Źródło: www.circleofsecurityinternational.com

 

przez płacz, uśmiech, gaworzenie, ale też kurczowe trzymanie się opiekuna czy szukanie z nim bliskiego kontaktu. Ważne w rozwoju bezpiecznego przywiązania jest responsywność w odniesieniu do myśli i uczuć niemowlaka, zabawa czy poświęcony mu czas. Innymi doświadczeniami, które wspomagają ten proces, będzie: karmienie, kontakt fizyczny, przynoszenie ukojenia w okresach cierpienia, zabawa twarzą w twarz, wspólne przeżywanie emocji, zrozumienie, dbałość o potrzeby fizyczne oraz zapewnienie bezpieczeństwa.

Wyróżnia się cztery style przywiązania: bezpieczny (ufny), lękowo-unikający, lękowo-ambiwalentny oraz zdezorganizowany. W stylu ufnym obserwujemy następujący cykl: dostrojenie -> rozstrojenie (niedostrojenie) -> dostrojenie. Dostrojenie jest to naturalny stan figury przywiązania i niemowlęcia polegający na dopasowaniu emocji przez zabawę, akceptację, ciekawość i empatię. Wido...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy