Dołącz do czytelników
Brak wyników

Diagnoza psychologiczna zaburzeń obrazu ciała w anoreksji i bulimii psychicznej

Artykuły z czasopisma | 30 września 2017 | NR 2
67

Diagnoza psychologiczna zaburzeń obrazu ciała stanowi ważny element kompleksowej diagnozy medycznej anoreksji i bulimii psychicznej. Prawidłowe rozpoznanie zniekształceń obrazu ciała w zaburzeniach odżywiania stanowi istotny element wspierający proces leczenia od samego początku jego trwania. Celem artykułu jest wskazanie na podstawowe psychologiczne kryteria rozpoznania specyfiki zniekształceń obrazu ciała w przebiegu anoreksji i bulimii psychicznej.

Kryteria przyjęte do rozpoznania specyfiki zniekształceń obrazu ciała sporządzono i zaproponowano (jako istotne w diagnozie psychologicznej osób z zaburzeniami odżywiania) na podstawie źródeł literatury oraz wyników badań empirycznych u wielu autorów zajmujących się pomiarem cech psychologicznych osób chorujących na anoreksję i bulimię psychiczną.

Materiał źródłowy przedstawiający badania ostatnich kilkunastu lat dotyczący psychologicznych cech i osobowości osób chorujących na anoreksję i bulimię psychiczną pozwala na wyodrębnienie pewnych specyficznych cech osobowościowych oraz zniekształceń obrazu ciała, które tworzą dominujący profil psychologiczny funkcjonowania omawianej grupy chorych. Współczesna psychiatryczno-psychologiczna literatura potwierdza różnorodność i wielość czynników w genezie zaburzeń odżywiania oraz konieczność wieloaspektowego podejścia do leczenia tej grupy chorych. Natomiast poszukiwanie psychologicznych mechanizmów tkwiących u podłoża rozwoju zaburzeń obrazu ciała można rozpatrywać z perspektywy wielu teorii psychologicznych, m.in. współczesnych teorii psychoanalitycznych, podejścia psychodynamicznego oraz socjokulturowych. Wpływ socjokulturowy mass mediów rozumiem jako uznanie znaczącej roli zinternalizowanych wzorców rodzinnych w kształtowaniu wizerunku cielesności osoby chorującej na anoreksję lub bulimię psychiczną.

Badania ostatnich lat wskazują na zasadność odchodzenia od terapeutycznych modeli skoncentrowanych w leczeniu na konkretnym typie choroby na rzecz modelu transdiagnostycznego, w którym kierunek leczenia dostosowany jest nie tylko do nozologicznej diagnozy, ale także do profilu cech psychologicznych i nasilenia zniekształceń obrazu ciała.

Diagnoza psychologiczna służy właśnie takiemu podejściu do leczenia i tym samym stanowi istotne uzupełnienie diagnozy medycznej konkretnego typu zburzenia odżywiania według ICD10. Diagnoza psychologiczna zniekształceń obrazu ciała to podstawowy element pozwalający nakreślić kierunek leczenia w zaburzeniach odżywiania.

Kryteria stosowane w diagnozie psychologicznej

W diagnozie psychologicznej obrazu ciała, a tak naprawdę specyfiki doświadczania własnej cielesności w zaburzeniach odżywiania, warto uwzględnić dwie grupy kryteriów.

Pierwsza grupa powinna obejmować kryteria pozwalające rozpoznać ogólny poziom zaburzeń w funkcjonowaniu psychicznym osoby z zaburzeniami odżywiania, tj.:

  • diagnozę psychologiczną struktury osobowości osoby chorej na anoreksję, bulimię psychiczną czy zespół kompulsywnego objadania się (diagnoza dotyczy tego, czy jest to poziom: neurotyczny, borderline czy psychotyczny),
  • diagnozę poziomu nasilenia cech psychologicznych typowych dla chorujących na zaburzenia odżywiania, a szczególnie: perfekcjonizmu, świadomości interoceptywnej, kompulsywności (impulsywności), fobii tłuszczu, lęku przed własnym dojrzewaniem, poczucia niskiej wartości, nieufności i niepewności w budowaniu emocjonalnych i interpersonalnych relacji.

Druga grupa kryteriów powinna odwoływać się bezpośrednio do psychologicznej (psychometrycznej i klinicznej) oceny występujących u osoby zniekształceń w zakresie obrazu ciała. Należy zaznaczyć, że definiując kryteria obrazu ciała w tym artykule, uwzględnia się nie tylko kryteria ustosunkowania się osoby do jej wyglądu zewnętrznego i wizerunku ciała, ale też (a może przede wszystkim) uwzględnia się kryteria pozwalające opisać specyfikę emocjonalnego i poznawczego doświadczania własnej cielesności (odczuwanych emocji i myśli w relacji do własnego ciała, postrzegania ciała jako obiektu służącego do kontaktu z innymi ludźmi i rozwijającego pod wpływem doświadczeń autobiograficznych). Diagnoza psychologiczna winna obejmować poza oceną ogólnej akceptacji/nieakceptacji wizerunku ciała (zadowolenia/niezadowolenia z ciała), także inne elementy, tj. zaburzenia w zakresie schematu ciała oraz opis dominujących emocji oraz myśli, jakie osoba chorująca na zaburzenia odżywiania (np. anoreksję czy bulimię psychiczną) ujawnia w relacji do własnego ciała.

Reasumując, w diagnozie zniekształceń w doświadczaniu własnej cielesności warto uwzględnić kryteria podstawowe opisujące tzw. globalny poziom zniekształceń obrazu własnego ciała w zakresie schematu ciała, związanych z odczuwaniem ciała emocji i myśli oraz antyzdrowotnych (restrykcyjnych i impulsywnych) zachowań wobec ciała (wobec jedzenia oraz aktywności fizycznej).

Dokonując podsumowania podstawowych kryteriów niezbędnych do psychologicznej diagnozy obrazu ciała osób z zaburzeniami odżywiania, uwzględniamy dwa poziomy tejże oceny:

  • diagnozę psychologiczną obrazu ciała,
  • diagnozę sylwetki cech psychologicznych i struktury osobowości.

Przedstawmy krótki zarys kryteriów jednego i drugiego poziomu przeprowadzania diagnozy w omawianych typach zaburzeń.

Cechy psychologiczne, których nasilenie warto sprawdzić celem doprecyzowania siły ich korelacji ze zniekształceniami obrazu ciała

poziom perfekcjonizmu – cecha psychologiczna charakteryzująca poziom nasilenia dążenia do stawiania na najwyższym miejscu osiąganie wysokich celów i najwyższych możliwych standardów dla osobistych osiągnięć oraz nasilenie potrzeby spełniania wysokich norm związanych z oczekiwaniami otoczenia społecznego;
poziom świadomości interoceptywnej – cecha opisująca poziom nasilenia kontroli osoby nad płynącymi z jej ciała bodźcami i emocjami oraz opisująca poziom dezorientacji w obszarze rozpoznawania przez jednostkę jej własnych stanów wewnętrznych i płynących z ciała bodźców. Poziom deficytów w zakresie świadomości interoceptywnej pozostaje w związku z kontrolą impulsów osoby z zaburzeniami odżywiania;
poziom poczucia bezwartościowości – podmiotowa tendencja opisująca poziom nasilenia u osoby jej poczucia niekompetencji, nieskuteczności i niskiej własnej wartości;
poziom nieufności i niepewności w budowaniu relacji interpersonalnych – poziom ujawnianych trudności w wyrażaniu osobistych myśli oraz uczuć w obliczu osób trzecich, a także trudności w budowaniu z innymi emocjonalnej więzi;...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy