Z jednej strony AT to rozbudowana teoria osobowości, relacji interpersonalnych i zmiany, z bogatą tradycją kliniczną oraz licznymi studiami przypadków. Z drugiej, w historii badań nad skutecznością, podobnie jak w wielu innych podejściach terapeutycznych, jest więcej badań porównawczych nad efektami osiąganymi przez osoby o różnych problemach psychicznych niż na grupach randomizowanych, tj. z losowym przydziałem uczestników do grup badawczych i kontrolnych (Vos, van Rijn, 2021b, 2022). Sytuacja ta wyraźnie się zmienia dzięki międzynarodowym stowarzyszeniom, tj. EATA1 i ITAA2, które coraz mocniej wspierają i promują badania nad skutecznością psychoterapii w nurcie analizy transakcyjnej. Metaanalizy (Vos, van Rijn, 2022), badania dotyczące leczenia uzależnień (Williams, Glarino, 2023), badania dotyczące depresji (van Rijn, Wild, 2016; Vos, van Rijn, 2024, 2025; Widdowson, 2015) i zaburzeń osobowości (Cornell i wsp., 2018; Horn i wsp., 2015; Thunnissen, 2016) oraz prace nad empirycznym modelem AT (Vos, van Rijn, 2025; Vos, van Rijn, 2021b, 2022) pozwalają dziś odpowiedzieć na tytułowe pytanie bardziej precyzyjnie. Odpowiedź brzmi: analiza transakcyjna jest skuteczną metodą psychoterapii stosowaną w pracy z osobami doświadczającymi różnych zaburzeń psychicznych, chociaż wymaga dalszej weryfikacji empirycznej na grupach randomizowanych.
Co oznacza skuteczna psychoterapia?
Pytanie o skuteczność psychoterapii wydaje się proste, dopóki nie spróbujemy ustalić, co miałoby być jej wynikiem. Czy powodzeniem jest zmniejszenie nasilenia objawów, np. depresyjnych czy lękowych? Poprawa jakości relacji interpersonalnych? Większa zdolność do samoregulacji? Powrót do pracy? A może trwała zmiana sposobu przeżywania siebie i innych? W badaniach nad psychoterapią wszystkie te odpowiedzi mogą być prawidłowe, ale odnoszą się do innych poziomów zmiany (Jańczak i in., 2026).
Współczesna praktyka oparta na dowodach nie polega na mechanicznym stosowaniu procedur, które uzyskały najwyższe miejsce w hierarchii badań. Oznacza integrowanie najlepszych dostępnych danych naukowych z kompetencjami klinicznymi terapeuty oraz wartościami, preferencjami i sytuacją konkretnego pacjenta (APA, 2006; Cook i wsp., 2017). Monika Jańczak, Lidia Cierpiałkowska i Dominika Górska (2026) podkreślają przy tym, że terapeuta powinien rozróżniać istotność statystyczną od znacze...
Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.
Dołącz do grona specjalistów, którzy stale pogłębiają swoją wiedzę
Co dwa miesiące otrzymuj sprawdzone narzędzia i artykuły tworzone przez ekspertów-praktyków. Pogłębiaj wiedzę, pracuj sprawniej, pewniej i bądź przygotowany na najbardziej skomplikowane przypadki.
