Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

29 września 2017

NR 2 (Marzec 2017)

Ciało do wymiany
Psychotransplantologia jako wyzwanie dla współczesnej psychologii

0 105

Spotkanie człowieka z możliwościami technologii to jedno z bardziej fascynujących zjawisk, jakim mamy okazję jako psychoterapeuci się przyglądać. Coraz częściej efekt wzajemnie przenikających się światów manifestuje się określonymi zachowaniami i problemami trafiających do gabinetu terapeuty  pacjentów. W środowisku akademickim toczą się dyskusje na temat dążenia człowieka wprost ku światu „postbiologicznemu” bądź ewolucyjnym dążeniu do wersji człowieka 2.0.

Jesteśmy świadkami rewolucji w zakresie sztucznej inteligencji, nanotechnologii, medycyny czy farmakologii. Zewsząd docierają do nas niewiarygodne informacje, jak ta, którą ogłosili w styczniu 2017 roku badacze z Sal Institute, którzy wyhodowali embrion świni zawierający ludzkie komórki. Jesteśmy świadkami rozwoju transplantologii na niewyobrażalnie skomplikowanym poziomie, na naszych oczach rozgrywa się rewolucja technologiczna, która niesie ze sobą obietnicę na dłuższe i lepsze życie. Jednym z przykładów, który obrazował te przemiany, był udział w 2012 roku Oskara Pistoriusa w igrzyskach w Londynie. Pistorius poruszał się na dwóch protezach zamiast nóg z zauważalną łatwością, ustanawiając tym samym nową jakość postrzegania możliwości medycyny. Tak szybki rozwój technologii cyborgowej może być jednym z dowodów na to, że tym, co napędza współczesnego człowieka, jest postęp.

W powszechnym użytku są sztuczne zęby, stawy czy operacje z użyciem lasera. Sytuacja wygląda jednak bardziej zróżnicowanie w przypadku innych zabiegów z obszaru transplantologii. Zgodnie z obserwacjami psychologów pracujących z osobami po przeszczepie, pacjenci ci skupiają swoją uwagę na trywialnych rozmowach o pogodzie, jakby instynkt przetrwania wygłuszył chwilowo ich wewnętrzny dialog. Nie mam jednak wątpliwości co do tego, że rozwój nowych technologii zmusza nas do zadawania sobie odwiecznych pytań o człowieczeństwo, sens życia, nierówności społeczne, śmierć i etykę. Nie dziwią zatem wyniki badań ukazujące pozytywny wpływ wysokiego poczucia koherencji na jakość rekonwalescencji pacjentów po przeszczepie ani intensywny rozwój transhumanimu. Przyszedł czas, w którym możliwości, jakie daje transplantologia, mają bezpośredni wpływ na jakość życia naszych klientów. Szczególnie tych, których sytuacja zdrowotna implikuje poszukiwanie nowoczesnych metod leczenia. Niejednokrotnie przecież pacjenci gabinetów psychoterapeutycznych trafiają do nas nie tylko z problemami psychologicznymi, ale również w określonym stanie zdrowotnym. Często związek pomiędzy ich problemami natury psychologicznej oraz cielesnej ma charakter wzajemnego sprzężenia i praca terapeutyczna w takiej sytuacji wymaga koncentracji nad jednym i drugim.

Ciało na kozetce – cielesność w procesie terapeutycznym

W psychoterapii nie da się pominąć ciała, bowiem to właśnie holistyczne ujęcie człowieka pozwala w zindywidualizowany i skuteczny sposób nieść mu pomoc. Ciało w psychoterapii zajmuje szczególne miejsce i wymaga wyjątkowej troski wyrażającej się gotowością do zobaczenia i usłyszenia tego, co sobą wyraża. Często to właśnie cielesność terapeuty, jak i klienta stanowi pierwszą podstawową barierę komunikacyjną. Cielesność jest również pierwszą przestrzenią, w której może się zamanifestować akceptacja bądź jej brak, oczekiwania i próby ich spełnienia, gotowość do bliskości i próby jej unikania, wrażliwość na komunikaty i świat drugiego człowieka. W takim ujęciu wyzwania, jakie stawia przed nami współczesny świat medycyny, nie dotyczą tylko problemów, z jakimi borykają się klienci, ale zarówno naszych postaw jako specjalistów, które to postawy są powiązane z tym, w jaki sposób ciało drugiego człowieka postrzegamy. Czym jest dla nas jego cielesność, jak rozumiemy granice człowieczeństwa i jaki jest nasz stosunek do rozwoju medycyny w kierunku transplantologii. Czasem bowiem źródłem dalszych problemów naszych klientów może stać się brak akceptacji dla ich ciała czy wybranego modelu leczenia.
Psychologiczne uwarunkowania rozwoju transpantologii, poza względami czysto medycznymi skoncentrowanymi na ratowaniu życia bądź przywracaniu sprawności, mogą mieć swoje źródło w dążeniu współczesnego człowieka do przejęcia kontroli nad życiem poprzez ciało. Dziś można już mówić o ekspansywnym charakterze rozwoju takich dziedzin jak medycyna estetyczna czy transplantologia.

Według Zygmunta Baumana (2004): „(…) ciało to najlepiej okopana reduta prywatności i nasze najbardziej wiarygodne schronienie”. Nie bez wpływu pozostaje tu znaczenie kontroli: „W sytuacji, gdy człowiek nie jest w stanie panować nad swoim środowiskiem zewnętrznym, a w świecie panuje chaos znaczeń, «wycofanie się w ciało» stanowi jedną z możliwych racjonalnych odpowiedzi. Kontrolowanie własnego ciała (…) daje poczucie kontroli nad życiem, jakkolwiek nieprzemieszczona byłaby to kontrola” (Melosik 2002: 23). 
Wraz z rozwojem cywilizacji poszerzeniu uległo prawo do decydowania o własnym ciele i to prawo uruchomiło lawinę kolejnych przemian związanych z postrzeganiem własnej cielesności. Anthony Giddens (2002) w sformułowaniu „Kult Ciała” upatrywał się podstawowych konsekwencji współczesnego podejścia do cielesności i stylu życia. Koncentracja na ciele rozumiana jako konsekwencja doświadczania lęku może stać się niekiedy źródłem kulturowej presji do ciągłej pracy nad jego kształtem. Tendencja do modyfikacji ciała może mieć również swoje źródło w przekonaniu, „(…) że osoby bardziej atrakcyjne odnoszą więcej sukcesów, są bardziej inteligentne, bardziej interesujące niż osoby mniej atrakcyjne” (Jakubowska 2009: 197). „Ciało ułomne jest natomiast nieestetyczne, obsceniczne, wzbudzające wstręt, przez co zostaje wykluczone” (Lubiak, Skalska 2001).

Transhumanizm – futurystyczna koncepcja człowieka

Ruch intelektualny, jakim jest transhumanizm, postuluje potrzeby wykorzystywania nauki i techniki do przekraczania ludzkich ograniczeń i poprawy jakości życia. Transhumanistom towarzyszą hasła głoszące wyższość nauki, potrzebę postępu i dążenia do szczęścia w celu wyeliminowania biedy, chorób, niepełnosprawności, głodu. Prekurosorem tego nurtu był Mikołaj Fiodorow, rosyjski myśliciel, historyk i teolog, który promował wykorzystanie naukowych osiągnięć w celu dążenia do nieśmiertelności. Jednym z głównych myślicieli transhumanizmu jest naukowiec i dyrektor do spraw inżynierii Google, który osobiście korzysta z dorobku współczesnej medycyny, testując jej efekty na sobie. To właśnie on stworzył koncepcję Singularity (Osobliwość), która odnosi się do momentu w dziejach cywilizacji, w którym sztuczna inteligencja przewyższy ludzką. Naukowiec podaje nawet datę tego wydarzenia, które zgodnie z jego kalkulacją powinno mieć miejsce w 2045 roku. Mimo intensywnej pracy członków Humanity+, jednej z głównych organizacji ruchu transhumanistycznego, przeciwnicy zarzucają mu wiele wątpliwości moralnych. W tym nasilanie rozwarstwienia społecznego i nadmierną koncentrację na rozwiązaniach technologicznych z pominięciem tych natury społecznej i etycznej. Przykładem wiary w przekroczenie granicy śmierci jest współczesna możliwość poddania się krioprezerwacji, czyli procesowi, w którym komórki lub tkanki przechowywane są w ujemnej temperaturze. Futurystyczna koncepcja świata transhumanistów dąży do wizji, w której nauka może zastąpić procesy naturalnej selekcji pracą nanotechnologii, genetyki i cybernetyki. Poczynania pierwszego w historii „bionicznego człowieka” można prześledzić w filmie dokumentalnym kanału Smithsonian – Incredible Bionic Man. Humanoid powstał w 2013 roku, stworzony przez dr Bertolda Meyera z Zurichu, psychologa, który sam z powodzeniem posługuje się ręką bioniczną.

Radykalne idee transhumanizmu obnażają odwieczne marzenie człowieka o przekroczeniu granicy śmierci. Współcześnie jednak naukowcy w swojej pracy skupiają się na poszukiwaniu rozwiązań, które nie koncentrują się na poszerzaniu ludzkich możliwości, a na pomocy ofiarom wypadków czy redukowaniu konsekwencji chorób. Badania nad bionicznym człowiekiem...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy