Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

19 lutego 2018

NR 7 (Styczeń 2018)

Zaburzenia pamięci
Diagnostyka

687

Średnia długość życia w Polsce według  danych GUS na rok 2016 wynosi około  77 lat. Kobiety przeciętnie żyją 81,9 lat,  natomiast mężczyźni 73,9 lat. W wyniku procesu fizjologicznego starzenia się, osoby w wieku powyżej 60. roku życia mogą odczuwać problemy związane z funkcjonowaniem   poznawczym. Ma to związek ze stopniowym zanikiem połączeń nerwowych w procesie starzenia się  mózgu. Objawy, które najczęściej obserwujemy, to obniżenie w zakresie funkcjonowania wykonawczego, uwagi i pamięci – problemy z koncentracją, brak motywacji, spowolnienie psychoruchowe. 

Objawy kliniczne w chorobie Alzheimera

Jeśli chodzi o chorobę Alzheimera jest to pierwotna choroba zwyrodnieniowa mózgu, rozwijająca się powoli, lecz w stałym tempie. Proces patologiczny zaczynający się przed 65. r.ż., szybko postępujący, klasyfikuje się jako otępienie o wczesnym początku. Wariant choroby o późnym początku postępuje wolniej, a swoje źródło ma po 65–70 r.ż. Pośród objawów klinicznych na początku obserwuje się kłopoty z funkcjonowaniem pamięci krótkotrwałej, dysfunkcje wykonawcze oraz problemy dotyczące pamięci operacyjnej. Pacjenci skarżą się na zapominanie o umówionych spotkaniach, mają także problemy z organizowaniem codziennej aktywności, realizowaniem planów, co zauważają osoby z najbliższego otoczenia. Czynności wyuczone, pamięć długotrwała oraz autobiograficzna pozostają długo niezaburzone. Ze względu na postępującą dezorientację, bierność, poczucie zagubienia pacjent staje się mniej aktywny i wycofuje się z życia społecznego. Na kolejnym etapie, obok występujących już i pogłębiających się problemów amnestycznych, pojawiają się deficyty w funkcjonowaniu uwagi, trudności z jej skupieniem i utrzymaniem. W związku z coraz większymi brakami pamięci, mogą pojawiać się konfabulacje, np. pacjent mający trudności z odtworzeniem ostatnio wykonywanych czynności może oskarżać swoich bliskich o używanie, przenoszenie jego rzeczy czy chowanie ich. Obserwuje się także zaburzenia funkcji językowych, zaburzenia nazywania, wypowiedzi stają się chaotyczne.

POLECAMY

 

Klasyfikacja zaburzeń pamięci

Jeśli stwierdzamy u pacjenta odbiegające od normy problemy w zakresie pamięci, przy prawidłowym funkcjonowaniu w pozostałych obszarach poznawczych i prawidłowym funkcjonowaniu chorego w życiu codziennym, a obrazu klinicznego zaburzeń nie da się sklasyfikować jako otępienie, możemy mówić o łagodnych zaburzeniach poznawczych (ang. mild cognitive impairment; MCI). Łagodne zaburzenie poznawcze to termin opisujący deficyty poznawcze występujące w niewielkim stopniu, które najczęściej poprzedzają pojawienie się zaburzeń spełniających kryteria otępienia. Często sam pacjent lub jego najbliższe otoczenie zgłaszają subiektywne obniżenie poziomu funkcjonowania w wielu obszarach, podczas gdy obiektywne badania mogą pozostawać w normie.

W przypadku zespołów otępiennych dochodzi do zaburzenia wyższych funkcji korowych, a profil zaburzeń pozwala określić typ otępienia. Otępienie diagnozujemy m.in. w przebiegu choroby Alzheimera, chorób naczyniowych, choroby Parkinsona.

 

Diagnostyka zaburzeń pamięci

Ze względu na różny obraz choroby w zależności od typu oraz stopnia zaawansowania schorzenia, niezmiernie ważne jest, aby diagnoza neuropsychologiczna była całościowa. W badaniu chorych należy uwzględnić problem kliniczny, który w zależności od czasu przechowywania materiału w pamięci może ujawniać deficyty pamięci krótkotrwałej, która 
odpowiada za przechowywanie świeżego śladu pamięciowego bezpośrednio prezentowanych bodźców. Uwzględniamy badanie pamięci trwałej, gdzie biorąc pod uwagę formy przechowywania i mechanizm odtwarzania, deficyty mogą wystąpić w zakresie pamięci deklaratywnej, która dotyczy informacji dostępnych świadomości oraz możliwych do zwerbalizowania. Badamy także pamięć niedeklaratywną, gdzie przechowywana wiedza jest nieuświadamiana, zawiera wzorce umiejętności percepcyjnych. Natomiast uwzględniając format przechowywania informacji, problemy mogą dotyczyć pamięci semantycznej, która odnosi się do wiedzy ogólnej zdobywanej w toku nauczania oraz pamięci epizodycznej, gdzie zapamiętywanie zdarzeń związane jest ze źródłem doznań zmysłowych, organizacji czasowej i odniesienia do Ja. Ważne, aby podczas analizy wyników badań uwzględniać normę wiekową, ale także poziom wykształcenia, wykonywany zawód oraz aktywność przedchorobową pacjenta. Należy zastosować standaryzowane narzędzia diagnostyczne, w celu określenia profilu i charakterystyki funkcjonowania poznawczego chorego oraz głębokości zaburzeń. Ocenie podlegać powinna także możliwość samodzielnego funkcjonowania w zakresie czynności dnia codziennego.

Do oceny ogólnego funkcjonowania poznawczego najczęściej stosuje się MMSE lub ACE-III. Funkcjonowanie pamięci ocenia się na podstawie wyników CVLT lub AVLT, prób powtarzania cyfr, reprodukcji Figury Złożonej Reya-Osterrietha, BVRT lub Testem Znanych Twarzy. Pamięć operacyjną, funkcje wykonawcze i uwagę można badać próbami powtarzania cyfr, Testem Łączenia Punktów CTT, próbami fluencji słownej, Testem Interferencji Nazw i Kolorów, Testem Wisconsin, testem Ruffa. Funkcje językowe najczęściej ocenia się na podstawie Bostońskiego Testu Nazywania. Zdolność do abstrahowania, rozumienie pojęć i kategoryzowanie można zbadać za pomocą podtestów ze skali WAIS-R.

Ważne, aby podczas analizy wyników badań uwzględniać normę wiekową, ale także poziom wykształcenia, wykonywany zawód oraz aktywność przedchorobową pacjenta. Należy zastosować standaryzowane narzędzia diagnostyczne w celu określenia profilu i charakterystyki funkcjonowania poznawczego chorego oraz głębokości zaburzeń. Ocenie podlegać powinna także możliwość samodzielnego

W przypadku gdy po analizie wyników stwierdza się odchylenie w obszarze pamięci epizodycznej, zaburzony jest proces uczenia się, ślad pamięciowy konsolidowany jest w niewielkim stopniu, poniżej normy wieku i wykształcenia, deficyty dotyczą zarówno pamięci słuchowo-werbalnej, jak i pamięci wzrokowej, pamięci semantycznej i funkcji językowych, problemy występują w zakresie słów o niskiej frekwencji użycia, występują zaburzenia funkcjonowania wykonawczego w zakresie planowania, kontroli i korygowania błędów, możemy stwierdzić, że taki profil funkcjonowania wskazuje na rozpoczynający się proces otępienny w przebiegu choroby Alzheimera.

Terapia zaburzeń pamięci

Działania terapeutyczne w przypadku rozpoznania choroby Alzheimera powinny być dostosowane do indywidualnej diagnozy. Mogą skupiać się na organizacji aktywności codziennej, tak aby wypracowywać nawyki kompensacyjne. [7] Aby zapobiegać skutkom dezorientacji w czasie, proponuje się założenie kalendarza, w którym pacjent zapisuje wszystkie ważne informacje i którym posługuje się codziennie. Opiekun może pomóc w zaplanowaniu i sprawdzeniu czynności, jednak nie należy wyręczać pacjentów w wykonywaniu zadań.

 

Do oceny ogólnego funkcjonowania poznawczego najczęściej stosuje się MMSE lub ACE-III.  Funkcjonowanie pamięci ocenia się na podstawie wyników CVLT lub AVLT, prób powtarzania cyfr, reprodukcji Figury Złożonej Reya-Osterrietha, BVRT lub Testem Znanych Twarzy. Pamięć operacyjną, funkcje wykonawcze i uwagę można badać próbami powtarzania cyfr, Testem Łączenia Punktów CTT, próbami fluencji słownej, Testem Interferencji Nazw i Kolorów, Testem Wisconsin, testem Ruffa. Funkcje językowe najczęściej ocenia się na podstawie Bostońskiego Testu Nazywania. Zdolność do abstrahowania, rozumienie pojęć i kategoryzowanie można zbadać za pomocą podtestów ze skali WAIS-R.

 

Nadrzędnym celem wszelkich działań terapeutycznych u chorych z zaburzeniami pamięci jest systematyczny trening w zakresie funkcjonowania poznawczego oraz codziennej aktywności, który przedłuży okres samodzielnego funkcjonowania pacjentowi cierpiącemu na chorobę otępienną.

Przemyślan...