Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

22 marca 2018

NR 8 (Marzec 2018)

Starość czy późna dorosłość?
Wyzwania terapeutyczne osób w podeszłym wieku

0 72

Starość uznaje się w psychologii rozwoju za kolejny okres rozwojowy człowieka. W innym ujęciu – nazywana bywa późną dorosłością. Czas ten skłania do podsumowania poprzednich faz rozwojowych w cyklu życia danej osoby, ale też jej rodziny. Często dokonuje się wówczas swoistego bilansu tego, w jaki sposób wykorzystany został czas, jaki człowiek otrzymał i możliwości, jakie się przed nim otwierały w kontekście zarówno jego własnych predyspozycji, jak i szeroko rozumianych warunków rodzinnych i społecznych. Wyłania się zatem indywidualny bilans zysków i poniesionych strat. Wpływają one w istotny sposób na samopoczucie i funkcjonowanie danej osoby, nakładają się na doświadczane zmiany rozwojowe, obejmujące sferę psychiczną, biologiczną i społeczną, które w sposób naturalny towarzyszą starości.

Konsekwencjami późnej dorosłości jest utrata lub zmiana dotychczasowych ról społecznych, często pogorszenie stanu somatycznego i psychicznego, obniżenie sprawności ruchowej. Wszystkie te czynniki wpływają na zmianę obrazu własnej osoby, sprawiają, że obniża się jakość życia człowieka w okresie starości. Rozumienie tych procesów prowadzi do wniosku, 
że rehabilitacja osoby w podeszłym wieku powinna być wieloaspektowa [1].

Najczęstsze choroby wieku podeszłego

Do najczęściej występujących chorób somatycznych w okresie starości należą choroby układu sercowo-naczyniowego, oddechowego i pokarmowego, choroby narządu ruchu, choroby infekcyjne związane z obniżeniem odporności organizmu, nadwaga lub otyłość oraz dysfunkcje układu endokrynnego, w tym – cukrzyca. Osoby starsze często skarżą się na zaburzenia snu, kłopoty z koncentracją uwagi, zapamiętywaniem (zwłaszcza nowych informacji) oraz trudności w angażowaniu się w kilku obszarach aktywności jednocześnie. Obiektywnie obserwuje się w tym okresie życia wydłużenie czasu reakcji oraz spowolnienie w szybkości ruchów dowolnych. Ponadto występuje szereg innych zmian, do których zalicza się m.in. pogorszenie wzroku czy upośledzenie słuchu [2]. Często w podeszłym wieku stwierdzamy współwystępowanie chorób somatycznych, połączone z towarzyszeniem rozmaitych zespołów psychopatologicznych. Najczęściej obserwowane zaburzenia psychiczne u starszych osób – wiążące się w sposób naturalny zarówno z wiekiem metrykalnym, ale także będące następstwem pogarszającego się stanu zdrowia somatycznego – dotyczą sfery poznawczej, osobowościowej i afektywnej. Dodatkowo wystąpić mogą zaburzenia o charakterze psychotycznym. W organicznych zaburzeniach psychicznych konieczna jest staranna diagnostyka i różnicowanie. Błędem jest łączenie obserwowanych zmian wyłącznie z podeszłym wiekiem danego człowieka. Podstawową zasadą powinno być leczenie przyczynowe, jeśli jest tylko możliwe. Często wyrównanie zaburzeń elektrolitowych, hormonalnych, uzupełnienie stanów niedoborowych, wyrównanie stanu somatycznego, modyfikacja leczenia choroby podstawowej poprzez – na przykład – wyeliminowanie leków potencjalnie wpływających na stan psychiczny, okazują się wystarczające do uzyskania poprawy stanu psychicznego. W pozostałych przypadkach konieczne jest włączenie leków psychotropowych zgodnie z symptomatyką kliniczną oraz oddziaływań psychoedukacyjnych i terapeutycznych, skierowanych zarówno do osoby starszej, jak i do jej otoczenia.

Funkcje poznawcze

W przypadku osób w podeszłym wieku możemy obserwować pojawiające się różnorodne deficyty dotyczące funkcji poznawczych, wynikające z samego procesu fizjologicznego, jak również w przebiegu procesu chorobowego czy urazów. Funkcje poznawcze pozwalają na sprawne orientowanie się w środowisku 
i są odpowiedzialne za analizę, kodowanie, przetwarzanie i magazynowanie różnorodnych informacji [3]. W praktyce neuropsychologicznej najczęściej wyróżnia się i bada spostrzeganie, uwagę, funkcje wykonawcze, pamięć (dzieli się ją najczęściej na krótkotrwałą i długotrwałą semantyczną oraz epizodyczną), pamięć operacyjną, funkcjonowanie językowe oraz funkcje wzrokowo-przestrzenne [4]. Diagnoza obejmująca wszystkie powyższe procesy daje psychologowi obraz funkcjonowania umysłowego pacjenta, wiedzę o sposobach przetwarzania informacji, a także pozwala określić profil występujących zaburzeń, który określa się, mając na uwadze wcześniejszy, przedchorobowy poziom funkcjonowania pacjenta. W procesie starzenia się następuje powolna deterioracja funkcji poznawczych, która mieści się w obrębie wartości subklinicznych i nie stanowi podstawy do diagnozy łagodnych zaburzeń poznawczych. Takie obniżenie funkcjonowania wraz z biegiem czasu u osób starszych określa się mianem skojarzonego z wiekiem osłabienia funkcjonowania poznawczego (ang. age-associated memory impairment, AAMI) i jest to zjawisko naturalnie występujące. Jest ono związane ze zmniejszającą się ilością neuronów, na co szczególnie narażone są okolice czołowe i skroniowe. I tak profil zaburzeń w AAMI obejmuje subkliniczne obniżenie funkcjonowania wykonawczego, które można zaobserwować jako niewielkie trudności z generowaniem słów, spowolnione przetwarzanie informacji, problemy z koncentracją uwagi, a także subtelne obniżenie funkcjonowania pamięci [5–6].
Należy jednak pamiętać, że nie tylko procesy starzenia się organizmu, ale także choroby neurodegeneracyjne czy urazy wpływają na zaburzenia funkcji poznawczych, a co się z tym również wiąże – na obniżenie jakości życia chorego. Również zaburzenia nastroju, np. depresja, ma związek z obniżeniem procesów poznawczych, głównie pamięci oraz koncentracji uwagi [7].

Organiczne zaburzenia osobowości

Zmiana prezentowanych do tej pory cech osobowości, zwłaszcza gdy osoba choruje somatycznie, moż...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy