Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadku

17 stycznia 2022

NR 31 (Styczeń 2022)

Przygotowanie rodzin do procesu adopcyjnego

0 405

W opinii większości społeczeństwa procedury adopcyjne są żmudne, trudne i ciężkie do udźwignięcia. Rodzice adopcyjni postrzegani są jako odważni, ale i w pewnym stopniu szaleni.

Studium przypadku I

Bezdzietne małżeństwo, z sześcioletnim stażem małżeńskim, pani Monika lat 33 i pan Tomasz lat 32, zgłosiło się do Ośrodka Adopcyjno-Opiekuńczego celem rozpoczęcia procedury adopcji dziecka. Podczas pierwszego spotkania pracownik ośrodka przedstawił przebieg procedur adopcyjnych, zakres niezbędnych dokumentów oraz wymagania, jakie stawia się wobec osób pragnących zaadoptować dziecko. Szczegółowo określa je Kodeks rodzinny i opiekuńczy (art. 1141 § § 1 i 2). Pracownik podkreślił, że rolą Ośrodka Adopcyjno-Opiekuńczego jest proces przygotowania pary, osoby samotnej do ostatniego etapu adopcji, jakim jest rozprawa w sądzie rodzinnym. Ośrodek rekomenduje parę, osobę wobec sądu, natomiast ostateczną decyzję o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej, jaką jest adopcja, podejmuje sąd rodzinny. Pierwsza rozprawa umożliwia przyszłym rodzicom przyjęcie dziecka do swojego domu. Po trzech miesiącach, podczas kolejnej rozprawy sąd wydaje wyrok o adopcji dziecka (dzieci).

Kolejnym etapem przygotowania było spotkanie diagnostyczne z psychologiem zatrudnionym w Ośrodku A-O. Rozmowa miała na celu poznanie historii związku, określenie trwałości więzi małżeńskiej, przebytych sposobów leczenia niepłodności oraz motywacji do podjęcia się adopcji dziecka. W trakcie rozmowy para ujawniła, że jest obecnie objęta procedurą przygotowawczą do zapłodnienia pozaustrojowego. Małżonkowie przyznali, że pragną ostatni raz podjąć leczenie niepłodności przy pomocy zapłodnienia pozaustrojowego, a w przypadku niepowodzenia są gotowi zaadoptować dziecko.

Psycholog poinformował parę, że jednym z warunków powodzenia adopcji jest właściwe przygotowanie kandydatów do procesu adopcyjnego. Wobec osób starających się o przyjęcie dziecka stawiane są wymagania formalne, takie jak posiadanie własnego mieszkania, stałość zatrudnienia, odpowiedni poziom wynagrodzenia, niekaralność, dobry stan zdrowia, jak również trwałość więzi małżeńskiej, dojrzałość współmałżonków czy też odpowiednia motywacja do adopcji dziecka. Specjalista zalecił dokończenie procedury zapłodnienia pozaustrojowego i dopiero w sytuacji jej niepowodzenia wspólne rozważenie własnych potrzeb, zawiedzionych nadziei, przepracowanie strat okołoprokreacyjnych.

POLECAMY

 

Studium przypadku II

Do Ośrodka Adopcyjno-Opiekuńczego zgłosiła się rodzina: pani Marta lat 37, pan Jarosław lat 40 wraz z ich siedmioletnim synem Jasiem. Zatrudniony przez ośrodek pracownik przeprowadził z rodzicami chłopca rozmowę, chłopiec w tym samym czasie z innym pracownikiem ośrodka spędzał czas w pokoju dostosowanym do zabaw dla dzieci. Małżonkowie przedstawili problemy, z jakimi się borykają: wyjaśnili, że Jaś został przez nich adoptowany w wieku sześciu tygodni. Procedury adopcyjne poprzedzone były cyklem szkoleń, ich zakres spełniał wymogi stawiane ośrodkom adopcyjnym, poruszone zostały wszystkie specyficzne dla adopcji kwestie, w tym omawiany był rozwój dziecka, poruszany był temat jawności adopcji. Rodzice przyznali, że do dnia dzisiejszego, mimo wcześniejszej deklaracji wyjawienia dziecku jego pochodzenia, nie podjęli próby porozmawiania z synem o adopcji. Rodziców niepokoiło również zachowanie syna. Chłopiec zakończył właśnie przygotowanie w grupie 0 w przedszkolu, za dwa miesiące miał rozpocząć naukę w szkole. Jaś w opinii rodziców jest chłopcem inteligentnym, jednak nie radzi sobie w kontaktach rówieśniczych. W czasie uczęszczania do przedszkola rodzice wielokrotnie informowani byli przez wychowawców o niewłaściwym zachowaniu chłopca, wchodzeniu w konflikty z rówieśnikami, zachowaniach agresywnych. Pracownik ośrodka, w tym przypadku był to pedagog, przedstawił parze dwa problemy, z jakimi należy się zmierzyć. Odwołał się do przekazanych w czasie szkoleń preadopcyjnych zaleceń co do jawności adopcji, przypomniał sposoby przeprowadzenia rozmów z dzieckiem uwzględniające odpowiedni przekaz, język, nazewnictwo. Pracownik zaproponował również spotkanie indywidualne z psychologiem zatrudnionym w ośrodku i wspólne przepracowanie wszelkich za i przeciw wynikających z ujawnienia faktu adopcji dziecku. Ostatecznie to rodzice podejmują decyzję, a jeżeli tak, to kiedy i w jakiej formie przekażą adoptowanemu prawdę o pochodzeniu.

Wartościowym uzupełnieniem spotkań indywidualnych pomiędzy pracownikami ośrodka a rodzicami adopcyjnymi są grupy wsparcia, które w większości posiadają w swojej ofercie ośrodki adopcyjne. W wielu z nich organizowane są okresowo spotkania dla rodziców adopcyjnych, a niekiedy spotkania całych rodzin adopcyjnych w formie warsztatów czy też spotkań wyjazdowych. W ramach spotkań rodzice adopcyjni mają możliwość wymiany swoich doświadczeń, problemów czy też wątpliwości. Dzieci uczestniczące w spotkaniach rodzin adopcyjnych, w chwili posiadania wiedzy o własnym pochodzeniu, mają możliwość budowania akceptacji wobec własnej adopcji, a spotykając inne dzieci, z podobną historią życia, otrzymują przekaz, że ich osobista sytuacja rodzinna nie jest szczególnie wyjątkowa.

Pedagog zasugerował rodzicom potrzebę przeprowadzenia pełnej diagnostyki zachowań dziecka. Zaproponował diagnostykę poza ośrodkiem adopcyjnym, m.in. w ramach Poradni Psychologiczno-Pedagogicznych, diagnostykę integracji sensorycznej czy też spotkanie z psychiatrą. Wyjaśnił, że za zachowaniem dziecka mogą się kryć inne problemy, z jakimi boryka się dziecko, które niekoniecznie są związane z faktem adopcji.

Małżonkowie zastosowali się do zaproponowanego sposobu postępowania. Odbyli indywidualne spotkanie z psychologiem w ramach Ośrodka Adopcyjno-Opiekuńczego, dołączyli do spotkań grupy wsparcia. Wspólnie przepracowali za i przeciw ujawnieniu synowi prawdy o adopcji. W trakcie wspólnej kolacji podjęli się rozmowy z synem, przekazali mu informację, że choć Jaś nie urodził się z „ich ciała, z brzuszka mamy”, to rodził się „z ich serca”. Chłopiec uczestniczył też wraz z rodzicami w warsztatach organizowanych przez ośrodek dla rodzin adopcyjnych, w czasie spotkania poznał inne dzieci „urodzone w sercach” swoich rodziców. Jaś przyjął przekazane informacje ze spokojem, rodzice mają świadomość, że całkowita akceptacja własnej sytuacji rodzinnej będzie wymagała jeszcze od chłopca czasu. Małżonkowie są przygotowani również na możliwą w przyszłości sytuację poszukiwania przez ich pełnoletniego syna rodziny biologicznej, deklarują wsparcie syna w jego działaniach.

Jednoczasowo rodzice zgłosili się z synem do niepublicznego centrum psychologicznego. Chłopiec przeszedł przez diagnostykę psychologiczno- pedagogiczną, został zdiagnozowany pod kątem zaburzeń integracji sensorycznej, odbył spotkanie z psychiatrą dziecięcym. Wstępnie rozpoznano u Jasia zaburzenia integracji sensorycznej, chłopiec rozpoczął terapię. Psychiatra zalecił dalszą obserwację z podejrzeniem ADHD.


Procedury i aspekty prawne

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej opublikowało w 2017 r. informator zatytułowany Adopcja drogą do rodzicielstwa. Czytamy w nim, że adopcja to przysposobienie dziecka niespokrewnionego jako własne: „Zarówno dziecko, jak i rodzice, mają względem siebie takie same prawa i obowiązki, jakie istnieją między potomstwem, a jego biologicznymi rodzicami”.

Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego definiują, kiedy dziecko może zostać adoptowane (art. 1191 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

Ośrodkom Adopcyjno-Opiekuńczym przyświeca zasada dobierania rodziców do dziecka. To na barkach ośrodka spoczywa obowiązek jak najlepszego poznania rodziny, rozeznania motywacji do przyjęcia dziecka, w przypadku małżonków określenia trwałości więzi małżeńskiej.

Wspomniany Kodeks rodzinny i opiekuńczy określa (art. 1141 § 1 i 2), że „przysposobić mogą tylko osoby, które:

  • Mają pełną zdolność do czynności prawnych, ponieważ umożliwia ona po adopcji sprawowanie władzy rodzicielskiej. Zdolność tę posiada każda pełnoletnia i nieubez-
  • własnowolniona osoba (ani częściowo, ani całkowicie).
  • Posiadają kwalifikacje osobiste, które pozwolą w przyszłości na wywiązywanie się z obowiązków rodzicielskich – tj. odpowiednie kwalifikacje moralne, zdrowotne i stabilną sytuację materialną.
  • Uzyskały opinię kwalifikacyjną ośrodka adopcyjnego oraz świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez ten ośrodek.

Ponadto między przysposabiającym a przysposabianym musi zachodzić odpowiednia różnica wieku. W praktyce przyjmuje się, że najwłaściwszym jest, gdy różnica ta wynosi, co najmniej 18 lat i co najwyżej 40 lat. Jest to sytuacja podobna do relacji wieku w rodzinie naturalnej. Istnieje wówczas szansa, że dziecko będzie wychowywać się w rodzinie do swojej pełnoletności”.

Przepisy prawa nie wykluczają możliwości podjęcia adopcji przez osobę samotną, jednak zwykle w takim przypadku adoptowane są starsze dzieci.

Zadania psychologa

Wśród Ośrodków Adopcyjno-Opiekuńczych działających w Polsce można wyróżnić ośrodki publiczne, katolickie, Towarzystwa Przyjaciół Dzieci czy też ośrodki powołane przez różne stowarzyszenia. Mimo różnych korzeni procedury przygotowania rodzin adopcyjnych są podobne. W każdym z ośrodków kandydaci po wstępnej rozmowie dostarczają wymagane dokumenty:

  • potwierdzenie własności lokalu/umowa wynajmu/lub inna nominacja na lokal;
  • poświadczenie zameldowania na terytorium RP;
  • zaświadczenie o zatrudnieniu;
  • zaświadczenie o zarobkach;
  • zaświadczenie z KRK – ośrodek uzyskuje je we własnym zakresie;
  • odpis zupełny aktu małżeństwa/w przypadku osób samotnych odpis zupełny aktu urodzenia.

Następnie podlegają diagnozie psychologicznej opartej o rozmowę kierowaną i testy psychologiczne. Rolą psychologa jest zbadanie motywacji do przysposobienia dziecka, trwałości i stopnia więzi małżeńskiej.

Droga do adopcji to czas, w którym drogowskazy i kierunek nakreśla Ośrodek Adopcyjno-Opiekuńczy. Kandydaci odbywają cały cykl szkoleń. W większości Ośrodków A-O omawiane są takie zagadnienia, jak: podstawy prawne adopcji, procedury przysposobienia, motywacja kandydatów i sposoby jej wzmacniania, więź małżeńska, radzenie sobie ze stratą płodności lub utratą dziecka. Najwięcej godzin szkoleń porusza aspekty rozwoju dziecka wychowywanego poza rodziną biologiczną, ze szczególnym uwzględnieniem problemów i zaburzeń rozwojowych ujawnianych przez dzieci, takich jak RAD i FASD. Rodzice preadopcyjni otrzymują niezbędną wiedzę na temat rozwoju fizjologicznego dziecka, podstaw pielęgnacji niemowląt, pierwszej pomocy przedmedycznej. Prowadzący szkolenie podejmują również tematy umiejętności wychowawczych z uwzględnieniem specyficznych potrzeb dzieci, wyjaśniają zagadnienie jawności adopcji, a na zakończenie cyklu szkoleń przedstawiają formy pomocy i wsparcia dla rodzin adopcyjnych. Kandydaci uczestniczą w wykładach, ćwiczeniach, pracach w grupach, dyskusjach.

Parę małżeńską najczęściej dotknęły już niepowodzenia okołoprokreacyjne, towarzyszyli im w tym, w sposób wypowiedziany bądź też nie, najbliżsi z rodziny, znajomi. Rozpoczynając proces adopcyjny, małżonkowie ponownie wzbudzają w sobie nadzieję, stają u progu kolejnego czasu oczekiwania na dziecko. Zadaniem specjalistów jest takie prowadzenie kandydatów, by zrozumieli, że przez przyjęcie dziecka w pieczę zastępczą (adopcję) nie wypełniają pustki po biologicznym dziecku. Proces przygotowania powinien ostatecznie być czasem wzrostu małżonków, czasem akceptacji własnej niepłodności, czasem porzucenia własnych oczekiwań, fantazji, a tym samym stworzeniem miejsca w sferze psychicznej i fizycznej na przyjęcie dziecka adoptowanego.

Warto podkreślić, że pary małżeńskie/osoby – mimo stawianych wobec nich wymogów – mają prawo do wyrażenia własnych preferencji co do płci czy wieku dziecka adoptowanego. Podane przez parę informacje będą uwzględnianie przy poszukiwaniu odpowiedniej rodziny/osoby dla dziecka.

To jeszcze nie wszystko

Nieodłącznym elementem procedury adopcyjnej jest wywiad adopcyjny, który odbywa się w miejscu zamieszkania kandydatów na rodziców adopcyjnych. Wywiad jest anonimowy, pracownicy ośrodka spotykają się z małżonkami „na ich terenie”, w ...

Kup prenumeratę Premium, aby otrzymać dostęp do dalszej części artykułu

oraz 254 pozostałych tekstów.
To tylko 39 zł miesięcznie.

Przypisy