Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nowości w psychologii

29 maja 2018

NR 9 (Maj 2018)

O możliwościach wyboru i poszukiwaniu własnej drogi po skończeniu studiów psychologicznych, czyli co absolwent szkoły średniej i student pierwszego roku psychologii powinien wiedzieć?

544

Studia psychologiczne dają wiele perspektyw zawodowych. Wybór jest bardzo wszechstronny i w zależności od osobistych preferencji czy zainteresowań warto rozważyć różne możliwości. Zaczynając od klasycznej pracy diagnostycznej, poprzez specjalizację naukowo-badawczą, aż do dalszego kształcenia w zawodzie psychoterapeuty w jednym z wybranych paradygmatów.

Studia i co dalej?

Psychologia to jeden z najpopularniejszych kierunków humanistycznych, więc kandydatów na przyszłych ekspertów od zakamarków umysłu ludzkiego nadal nie brakuje. Psychologia jest dziedziną wiedzy, która bada prawa i mechanizmy rządzące psychiką i zachowaniem człowieka w relacji z otoczeniem, również wynikami biologicznych uwarunkowań i czynnikami środowiskowymi wpływającymi na zachowanie. Zainteresowanie psychologią wynika również z faktu, że ujmuje ona życie w perspektywie jego sensu i bada najbardziej fascynujące aspekty rzeczywistości ludzkiej: miłość, cierpienie, nienawiść, agresję, uprzedzenia, sposoby zachowania, czynniki determinujące wybory. Lista jest długa, ponieważ to, co dotyczy psyche i jej możliwości, w zasadzie nie zna ograniczeń. Psycholodzy chcą wiedzieć jak najwięcej o sobie, o innych ludziach oraz celowości i przyczynach ich zachowania. Zaryzykuję twierdzenie, że ciekawość i wnikliwość, to towarzyszki psychologii. Studiując, uczymy się, później – dzięki wyborom specjalizacji i określonej drogi zawodowej – możemy wiedzę oddawać innym, poprzez tworzenie środowisk wsparcia czy badania naukowe. Studia psychologiczne wzbudzają niemalejącą ciekawość, a wykształcenie psychologiczne nadal jest świetną bazą do wykonywania wolnych zawodów, takich jak trener osobisty czy szkoleniowiec. Uważam za szczególnie istotne poszukiwanie własnej, zindywidualizowanej, unikatowej, rozwojowej i twórczej drogi – takiej, która stworzy możliwość realizowania talentu i potencjału z użyciem kwalifikacji zdobytych podczas stażu czy praktyki oraz wiedzy teoretycznej, która była szlifowana przez okres studiów. Zdolność naukowego myślenia i biegłość w przełożeniu jej na aspekty praktyczne to użyteczna umiejętność, którą można wykorzystać przy wyborze pracy. Wrócimy do tego za kilka chwil. 

Psychologia – zawód przyszłości. Psychologia – zawód z przyszłością

Weźmy na początek pod uwagę istotny czynnik. W coraz bardziej zindustrializowanym, rozwijającym się technologicznie świecie ludzie przeżywają coraz więcej cierpienia psychicznego, poczucia braku i osamotnienia. Proporcjonalnie do tego zwiększa się społeczna świadomość dotycząca zaburzeń psychicznych, trudności natury emocjonalnej, aspektów wychowawczych i rosnące zapotrzebowanie na specjalistów w zakresie psychologii dziecięcej. W ciągu ostatnich lat zmieniły się stereotypy dotyczące zawodu psychologa, a kwestia ochrony i profilaktyki zdrowia psychicznego stała się zjawiskiem ważnym, dotyczącym zdecydowanej większości społeczeństwa. Popularność kampanii profilaktycznych dotyczących depresji czy przemocy w rodzinie oraz angażowanie w te inicjatywy osób publicznych zmniejsza stygmatyzację wobec potrzebujących wsparcia psychicznego, a wizyta u psychologa przestaje zawstydzać i stanowić tabu.
Psycholog może poszukiwać pracy w placówkach badawczych, w edukacji, w marketingu, reklamie, polityce, mediach, w obszarze badań opinii publicznej, zajmować się PR-em, dziennikarstwem, rozważyć możliwość pracy w wojsku lub policji i oczywiście we własnym gabinecie. Absolwenci studiów psychologicznych mają szerokie pole manewru w poszukiwaniu pracy, jednak większe możliwości satysfakcjonującego zatrudnienia znajdzie ten, kto ma w dorobku staże odbyte podczas studiów, dodatkowe kompetencje i umiejętności, studia podyplomowe lub jest w trakcie kursu psychoterapii. W zależności od zainteresowań czy predyspozycji można rozważyć możliwość zatrudniania w wielu bardzo różnych obszarach. Nie każdy psycholog będzie miał gotowość do pracy w szpitalu czy hospicjum, część osób zdecydowanie wybierze obszar coachingu, a jeszcze inni zdecydują się na pracę badawczo-naukową. Analizy rynku zatrudnienia nie napawają szczególnie dużym entuzjazmem, należy jednak pamiętać, że stosunek do zawodu psychologa zmienił się i konieczność współpracy ze specjalistą dostrzega coraz więcej nowych branż zatrudnienia. Wątpliwości co do wyboru? Oczywiście pojawią się, to naturalne, gdy podejmujemy ważne decyzje. Mimo to nie warto od razu rezygnować czy przekwalifikowywać się, raczej zaryzykować i poszukać swojego miejsca w tej dziedzinie nauki, wykorzystując wiedzę zdobywaną podczas studiów. 

Krótko o dylematach

Dobrze mieć poczucie, że wykonywana praca daje satysfakcję, komfort psychiczny, odpowiednie wynagrodzenie i pozwala na stały rozwój osobisty, co w zawodzie psychologa jest kwestią istotną. Warto dostrzec szczególnie ważne momenty w kształceniu i zawodowym rozwoju, dbając o wrażliwość, świadomość, dystans, niezbędną dawkę pokory wobec swoich możliwości i umiejętności. Przy wyborze pracy należy rozważyć kwestie etyczne i dylemat uznany przez większość psychologów, a wynikający z konfliktu dwóch wartości. Badania naukowe, dociekliwość, chęć poszerzania i rozwijania wiedzy, a intymność i prawo do zachowania anonimowości tych, z którymi się współpracuje. Kwestie etyczne będą pojawiały się zawsze, gdy robimy coś, co ma wpływ na życie innych ludzi, szczególnie gdy dotyczy to spraw zawodowych. Sednem postępowania etycznego w pracy psychologa, niezależnie od rodzaju wykonywanej pracy, jest odpowiedzialność w przestrzeganiu kulturowo akceptowalnych norm traktowania osób badanych, ale także pacjentów i współpracowników. Wyraźne określenie kryteriów etycznych przy postępowaniu w sprawach zawodowych jest koniecznością. Definiuje to Kodeks Etyczno-Zawodowy Psychologa zatwierdzony przez Walne Zgromadzenie Delegatów Polskiego Towarzystwa Psychologicznego w 1991 roku. W kodeksie można znaleźć szczegółowe zapisy dotyczące psychologów praktyków, badaczy, zawodu psychologa jako nauczyciela i popularyzatora wiedzy. Kodeks etyczny jest również dokumentem mającym chronić psychologów przed wieloma naruszeniami. Warto pamiętać, że w razie potrzeby można się na niego powołać. 

Statystyki

Sposobów szukania pracy jest wiele i każdy wybierze najbardziej dogodny dla siebie. Poczta pantoflowa, rozsyłanie CV, osobiste rozwożenie dokumentów czy korzystanie z aplikacji internetowych. Warto zarejestrować się w kilku portalach z ofertami pracy, dzięki temu można nabrać orientacji w aktualnym zapotrzebowaniu rynku, zarobkach i wymaganiach. W ciągu tygodnia sprawdziłam pojawiające się oferty pracy dla zapytania PSYCHOLOG. Te powtarzające się dotyczyły psychologów-szkoleniowców do prowadzenia szkoleń z zakresu kompetencji miękkich (umowy-zlecenia), oferty pracy w szkole lub przedszkolu (w większości na część etatu), dwie fundacje poszukiwały psychologów do współpracy (również umowa-zlecenie), etat dla psychologa policyjnego, ponadto psycholog do pracy przy realizowaniu projektów unijnych. Jedna z najpopularniejszych wyszukiwarek dla hasła: praca psycholog, proponuje 122 aktualne oferty. Gazeta prawna.pl z lipca 2017 roku podaje statystyki dotyczące miejsca psychologów w edukacji i zmian dotyczących konieczności zatrudnienia specjalisty w każdej placówce oświatowej. Warto wiedzieć, że na jednego psychologa przypada około 1,7 tys. uczniów i zapotrzebowanie rośnie. Próbowałam również doszukać się ogólnych statystyk dotyczących zatrudnienia psychologów w Polsce, ale okazało się to trudne. Główny Urząd Statystyczny czy Narodowy Fundusz Zdrowia nie posiadają takich statystyk, inne serwisy również. Raport Ochrony Zdrowia Psychicznego z 2014 roku podaje, że poradnie zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży (było ich 175) w 2011 roku obejmowały opieką ponad 100 tys. osób, udzielając blisko pół miliona porad (468,2 tys.). Poradnie psychologiczne udzieliły w 2011 roku ćwierć miliona wskazań dla prawie 50 tys. osób. Warto wiedzieć, że 8 mln Polaków cierpi na różnego rodzaju problemy i zaburzenia psychiczne. To aż jedna czwarta populacji! U 23% Polaków można rozpoznać przynajmniej jedno zaburzenie psychiczne w ciągu życia, u około 20–30% osób w wieku 18–64 lat odnotowuje się obniżenie nastroju i spadek aktywności życiowej, drażliwość i przewlekły lęk, 7% cierpi na bezsenność. Według Zespołu ds. Walki z Depresją, działającego przy Ministerstwie Zdrowia, depresja dotyczy co dziesiątego dorosłego Polaka.

Obszary pracy psychologa i branże zatrudnienia. Praca z dziećmi i młodzieżą 

Dla lubiących dzieci i młodzież ciekawą możliwością będzie praca w szkole, przedszkolu, placówkach opiekuńczo-wychowawczych, żłobkach, świetlicach środowiskowych i terapeutycznych, a także w szpitalnych oddziałach pediatrycznych, hospicjach dziecięcych, ośrodkach adopcyjnych, poradniach psychologiczno-pedagogicznych czy domach dziecka. Praca psychologa to również możliwość zatrudnienia w fundacjach i stowarzyszeniach zajmujących się opieką nad dziećmi chorymi i pokrzywdzonymi, także praca z „dziećmi ulicy” – tzw. streetworking. Zakres pracy psychologa dziecięcego będzie bardzo szeroki, począwszy od diagnozy, poprzez pracę z rodziną, współpracę z sądem, pracę środowiskową – zwykle we współpracy z pracownikiem socjalnym aż po prowadzenie terapii. Przykładowo psycholog szkolny zajmuje się nie tylko diagnozą małych pacjentów, ale również wspomaga wychowawców i rodziców, prowadzi warsztaty i wykłady. Zwykle pracodawca określa ściśle zakres obowiązków,  jednak przy staraniu o zatrudnienie warto pochwalić się pomysłowością. W końcu kreatywność w pracy z dziećmi jest niezbędna. W obszarze psychologii dziecka nie maleje zapotrzebowanie na specjalistów do pracy z dziećmi autystycznymi. Studia uzupełniające i specjalizacje: Psychologia wychowawcza stosowana czy studia z zakresu diagnozy i terapii psycho-pedagogicznej.

Biznes i organizacje

Większość korporacji i dużych firm najpewniej zatrudni psychologa, doradcę zawodowego czy coacha, by zwiększyć motywację zespołu, podnieść wyniki, zintegrować pracowników. Popularnym zjawiskiem jest tworzenie zespołów Human Resources, składających się z psychologów i socjologów. Ich głównym celem jest wspieranie działalności firmy, rozwój kompetencji miękkich czy skutecznej komunikacji. Duże firmy i korporacje stawiają przed pracownikami szereg dość restrykcyjnych wymagań, a od psychologów oczekują szczególnego podejścia w wykorzystaniu wiedzy psychologicznej wobec pracowników. Szukają osób z wysoką odpornością na stres, mobilnych, energicznych. Sądzę, że refleksyjny melancholik czy indywidualista prawdopodobnie poczuje się lepiej, pracując w zaciszu gabinetu bądź z małą grupą osób. Warto wziąć pod uwagę powyższe elementy, szukając pracy w tego rodzaju firmach, zadając sobie pytanie: „Czy to rzeczywiście dla mnie”? W branży biznesu zatrudnienie znajdzie psycholog ze specjalizacją psychologia pracy i organizacji, biznesu, ekonomiczna, transportu, specjalista przeprowadzający testy dla kierowców czy wydający pozwolenia na korzystanie z broni i przydatności do pracy. 

Służby mundurowe i więziennictwo

Od 2009 r. w policji obowiązują trzy specjalizacje: opieka psychologiczna i psychoedukacja, psychologia stosowana oraz zarządzania zasobami ludzkimi. Obowiązki psychologa zależą do tego, w której dziedzinie się specjalizuje. Praca jest wymagająca i między innymi dotyczy współtworzenia profili i typowania sprawców, taktyki przeprowadzania przesłuchań oraz pomocy psychologicznej dla policjantów i ofiar. W wojsku praca psychologa dotyczy badań oraz psychologicznego wsparcia żołnierzy, weteranów i ich rodzin, tworzenia nowych regulacji prawnych odnośnie do funkcjonowania psychologii w resorcie obrony narodowej. W obu jednostkach do zadań psychologa należy przygotowywanie szkoleń dla funkcjonariuszy wszystkich stopni w zakresie komunikacji, profilaktyki, badania kompetencji, stresu i funkcjonowania w sytuacji izolacji, podnoszenia wydajności i potencjału. W obszarze pracy psychologicznej w służbach mundurowych użyteczna będzie specjalizacja sądowa oraz kliniczna, ułatwiająca współpracę z sądem, np. w zakresie orzecznictwa. Psycholog znajdzie również zatrudnienie w służbie więziennej, penitencjarnej oraz ośrodkach wychowawczych i resocjalizacyjnych. Tego typu praca wymaga sporej odporności na stres i gotowości do współpracy z osobami skazanymi.

Poradnie

Ośrodki interwencji kryzysowej, miejskie ośrodki pomocy rodzinie, ośrodki pomocy społecznej, poradnie zdrowia psychicznego, ośrodki interwencji kryzysowej i punkty pomocy rodzinie – każda z tych placówek ma określone wymagania w zakresie zatrudniania psychologa. Poradnie i ośrodki z reguły nastawione są na współpracę ze sobą, z policją, szkołą i rodzinami. Psycholodzy pracują samodzielnie i w zespołach interdyscyplinarnych zajmujących się między innymi wsparciem, profilaktyką, diagnozą i interwencją.

Służba zdrowia i opieka

Szpitalne oddziały geriatryczne, kardiologiczne, onkologiczne, hospicja, szkoły przyszpitalne czy wszelkiego rodzaju domy opieki społecznej to bardzo specyficzne miejsca pracy psychologów, wymagające zarówno dużej w...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy