Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

3 października 2017

NR 4 (Lipiec 2017)

Gdy zmysły zawodzą i pojawia się chaos
Kilka słów o integracji sensorycznej

0 24

Wiele dzieci, pomimo ich dużych możliwości intelektualnych, nie jest w stanie samodzielnie poradzić sobie z własnym ruchem, ma problemy z ubieraniem, zapinaniem guzików, grafomotoryką. Niektóre z tych młodych osób nie potrafią nawet skoncentrować się na jednym zadaniu dłużej niż kilka minut. Jako uczniowie doświadczają wielu trudności w nauce szkolnej, co znacząco wpływa na kształtowanie ich pewności siebie, otwartości, a w konsekwencji rozwoju osobowości.

Niedawno do mojego gabinetu trafił rodzic, który poszukiwał wsparcia dla swojej córki. W trakcie rozmowy przyznał, że dobrze rozumie jej trudności i że teraz, z perspektywy czasu, szukając pomocy dla dziewczynki, jest w stanie sam siebie zdiagnozować jako osobę z podobnymi zaburzeniami. Nie ukrywam, że przykuło to moją uwagę i część naszego spotkania poświęciłam właśnie jego osobie. Zwykły wywiad dotyczący rozwoju dziecka, który miałam przeprowadzić, stał się dla mnie ciekawym doświadczeniem. To spotkanie utwierdziło mnie w przekonaniu, że osoba z zaburzeniami sensorycznymi i towarzyszącymi temu trudnościami społecznymi spotyka się z poważnymi problemami w codziennym życiu. W toku praktyki własnej dowiedziałam się, przez jakie burze emocjonalne przechodzi „pacjent sensoryczny” od wieku dziecięcego po dorosłość.

Początki integracji sensorycznej

W latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku Jean Ayres zaczęła obserwować i dogłębnie analizować zachowania podopiecznych ośrodka, w którym pracowała. Zastanawiało ją to, dlaczego istnieje rozbieżność w sposobie, szybkości i poziomie uczenia się pomiędzy dziećmi o podobnym poziomie inteligencji. W efekcie swojej pracy uznała, że istnieje pewien fundament, proces organizujący wrażenia płynące z ciała i środowiska, który jest podstawą każdej naszej reakcji i działania. Wykorzystując wiedzę z zakresu psychologii, neurologii, fizjoterapii, stworzyła teorię integracji sensorycznej.

Czym jest integracja sensoryczna?

Integracja sensoryczna to nieświadomy proces, dzięki któremu ludzie odczytują i przetwarzają informacje docierające do nich za pośrednictwem zmysłów potrzebne do celowego działania. 

Systemy sensoryczne informujące nas o otaczającym świecie to:
1)    dotyk,
2)    węch,
3)    smak,
4)    wzrok,
5)    słuch,
6)    narząd przedsionkowy odbierający ruch,
7)    propriocepcja, czyli czucie ciała.

Wszystkie doznania płynące z poszczególnych receptorów są rejestrowane i opracowywane tak, by ostatecznie stworzyć jeden bardzo złożony i stale zmieniający się obraz. Działania podstawowych zmysłów człowieka są ściśle ze sobą powiązane. W trakcie rozwoju w obrębie mózgu tworzą się pomiędzy nimi połączenia. To wzajemne oddziaływanie na siebie różnych zmysłów jest złożone i potrzebne, aby prawidłowo interpretować rzeczywistość i odpowiednio na nią reagować.

W skrócie, odbierany bodziec przechodzi analizę, integrację, a w efekcie powyższego następuje odpowiedź w postaci konkretnego ruchu czy emocji. Z kolei ruch wtórnie dostarcza wrażeń sensorycznych. Proces integracji sensorycznej zachodzi w ośrodkowym układzie nerwowym. Deficyty w każdym z systemów niosą za sobą konsekwencje w sposobie funkcjonowania dziecka lub osoby dorosłej, w postrzeganiu przez nią otoczenia, a także w reakcjach emocjonalnych.

Podstawowe systemy sensoryczne

Najwcześniej rozwijające się systemy to:
1)    zmysł dotyku,
2)    propriocepcji,
3)    układ przedsionkowy, który zaczyna funkcjonować już w życiu płodowym. 

To one dostarczają bodźców do stymulacji zmysłów „wyższego rzędu” (wzrok, słuch, węch, smak).

UKŁAD PRZEDSIONKOWY mieści się w uchu wewnętrznym. Składa się z trzech kanałów półkolistych, woreczka oraz łagiewki, które odbierają informacje z otoczenia związane z ruchem. Nie ważne, czy stoimy na nogach, leżymy na boku, czy wisimy głową w dół, to w tym miejscu zaczyna się droga odbioru doznań płynących z położenia w przestrzeni i ruchu. Stanowi ramę do stymulacji innych zmysłów, gdyż pozostałe rodzaje doznań sensorycznych są przetwarzane w odniesieniu do niego.

 

Układ przedsionkowy wpływa na:

  • bezpieczeństwo grawitacyjne,
  • równowagę,
  • koordynację,
  • planowanie motoryczne,
  • napięcie mięśniowe,
  • przetwarzanie wzrokowo-przestrzenne, np. stabilizację obrazu podczas ruchu głowy,
  • przetwarzanie słuchowo-językowe, czyli rozwój mowy,
  • autonomiczny układ nerwowy (przewód pokarmowy, odruch wymiotny).


PROPRIOCEPCJA, CZYLI CZUCIE GŁĘBOKIE – proprioreceptory to receptory czucia znajdujące się w ścięgnach, mięśniach, stawach. Dzięki nim wiemy, w jakiej pozycji znajdują się nasze ręce i nogi bez konieczności patrzenia na nie.

 

Układ proprioceptywny wpływa na:

  • planowanie motoryczne, bo dostarcza niezbędnych informacj...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy