Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

30 września 2017

NR 2 (Marzec 2017)

Wypalenie zawodowe
Zagrożenie czy szansa?

0 41

W krajach Europy Zachodniej choroby zawodowe występują bardzo często. Niedawne badanie belgijskie1 wykazało 18% wzrost poziomu stresu w porównaniu do tych samych danych z 2010 roku. Nadmierny stres prowadzi do zaburzeń zdrowotnych wśród 27% pracowników (bóle głowy, bezsenność, kołatanie serca, depresja, nerwowość, trudności z koncentracją), a 10,4% pracowników cierpi na wypalenie zawodowe, w wyniku którego nie chodzi do pracy. Średnia długość absencji w pracy wynosi pięć miesięcy. Niniejszy artykuł dotyczy zespołu wypalenia zawodowego oraz jego typowych skutków fizycznych dla organizmu. Celem zilustrowania tematu omówię studium przypadku dotyczące pielęgniarki cierpiącej na ostre wypalenie zawodowe.

Czym jest wypalenie zawodowe?

Opracowanie koncepcji wypalenia zawodowego zawdzięczamy lekarzowi psychiatrze Herbertowi J. Freudenbergerowi. Wypalenie oznacza dosłownie „zaprzestanie wytwarzania płomienia”. Freudenberger stwierdził co następuje2: „Jako psychoanalityk i praktyk zdałem sobie sprawę z tego, że ludzie są czasem ofiarami pożaru, tak jak budynki. Pod presją wytworzoną przez nasze życie w naszym złożonym świecie, ich wewnętrzne zasoby w końcu się wyczerpują. Skutkiem tego zjawiska jest poczucie ogromnej pustki w środku, podczas gdy zewnętrzna powłoka pozostaje mniej lub bardziej nienaruszona”. Jakie są objawy wypalenia?

Objawy wypalenia zawodowego

Wypalenie to okres wyczerpania umysłowego, emocjonalnego, intelektualnego i nerwowego mającego wpływ na organizm człowieka. Jest to również stan postępującego odczłowieczenia przy wysokim poziomie nerwowości, cynizmu i fatalizmu.

Pierwszą oznaką jest ogromne zmęczenie fizyczne i psychiczne. Osoby cierpiące na wypalenie zawodowe potrzebują snu w ciągu dnia. Gdy się budzą, zmęczenie jest odczuwane jako ogromy ciężar do udźwignięcia. Jednakże zmęczenie w ramach wypalenia jest dość osobliwego rodzaju: jest ono nie tylko fizyczne, ale również psychiczne. Oznacza to, że mimo wielogodzinnego snu, nadal jesteśmy zmęczeni po przebudzeniu. Zmęczenie psychiczne zawiera w sobie również problemy z pamięcią i trudności z koncentracją, np.: musisz przeczytać to samo zdanie wiele razy, zapominasz o umówionych spotkaniach, wchodzisz do pomieszczenia i natychmiast zapominasz, po co wszedłeś, nie jesteś w stanie śledzić rozmowy.

Co więcej, wyczerpanie wpływa na Twoją możliwość realizacji projektów, ponieważ nie starcza Ci już na to energii.

Istnieją też inne objawy fizyczne: zaburzenia snu, bóle głowy, schorzenia przewodu pokarmowego, problemy z ciśnieniem krwi, uporczywe przeziębienia oraz uczucie „pieczenia”.

Metoda badawcza

Odpowiednia metoda służąca do przebadania wypalenia zawodowego obejmuje różnorodne podejścia, mianowicie – socjologię kliniczną, podejście psychoanalityczne i psychodynamiczne oraz terapię egzystencjalną.

 

Cztery typy transformacji społecznych:

  • Transformacja społeczna – od paru dekad jesteśmy świadkami poszerzenia i tertiaryzacji gospodarki w krajach uprzemysłowionych. Jednakże pracownicy sektora usług są pierwszymi ofiarami wypalenia zawodowego8.
  • Transformacja ideologiczna – hipernowoczesne społeczeństwa charakteryzują się ideologią perfekcjonizmu9.
  • Transformacja technologiczna – jesteśmy obecnie świadkami upadku autorytetów moralnych, takich jak Kościół czy armia… Nasza obecna kultura tworzy narcystycznych, skupionych na sobie mężczyzn i kobiety.
  • Transformacja gospodarcza – zależność pomiędzy gospodarką a człowiekiem została odwrócona. Dzisiaj to nie gospodarka służy człowiekowi, lecz człowiek służy gospodarce.

 

Podejście wielodyscyplinarne umożliwia wzniesienie się ponad tradycyjne podziały. Na przykład, czy wypalenie u danej osoby wynika z jej wrażliwości czy też jest konsekwencją dysfunkcji istniejących w firmie? Jaki jest wpływ społeczeństwa neoliberalnego na wypalenie zawodowe? Jak twierdzi Enriquez: „jednostka nie istnieje poza polem społecznym”. Dowodzi to, że istotnym jest, aby nie analizować tego złożonego objawu jedynie z psychoanalitycznego punktu widzenia. Dodatkowo, nie powinniśmy ograniczać rzeczywistości historycznych do fantazji i popędów.

Jednakże, jeżeli daną osobę trzeba zobaczyć w jej kontekście historycznym i społecznym, buduje ona własne „ja” wraz ze swoimi pierwszymi powiązaniami i sentymentami. W odniesieniu do tego interesujące jest podejście psychoanalityczne. Dialog pomiędzy socjologią i psychoanalizą musi być konstruktywny.

Kontekst społeczno--historyczny

„Sans le travail, la vie se gate” – mówił Albert Camus. „Mais quand le travail est source d’une trop grande frustration, la vie s’étouffe et se meurt” [tłum. Bez pracy życie idzie na marne, lecz gdy praca jest źródłem zbyt wielkiej frustracji, życie gaśnie i umiera].

Jak twierdzi Christophe Dejours: „Jeżeli praca może wydobyć to, co najlepsze, może też wydobyć to, co najgorsze”.

Praca rzeczywiście może być postrzegana jako obosieczny miecz w takim sensie, że może mieć skutki zarówno pozytywne, jak i negatywne. Vincent de Gaulejac, powołując się na Bourdieu, doprecyzowuje, że praca jest nie tylko źródłem kapitału gospodarczego, ale również wartości społecznych i symbolicznych. Thomas Perilleux wymienia zalety pracy: „Uczenie się solidarności, budowania wspólnych wartości, sprawdzanie swojej sprawności, wykorzystywanie własnych wewnętrznych zasobów i zasobów innych ludzi, osiągnięcia projektowe, i tak dalej…”. Praca jest dobra dla osobistego rozwoju oraz dla rozwijania kreatywności. Jednakże, skoro praca daje nam możliwości osiągania doskonałości, może również mieć konsekwencje negatywne. Mówiąc słowami Marie Pezé: „Praca może nas zbawić, ale może też nas zabić”.

W wyniku próżni pozostawionej przez rozpad więzów społecznych, różne organizacje oferują swoje usługi i są postrzegane jako nowe punkty odniesienia, jako nowi dostawcy sensu.

 

Jaka jest etiologia wypalenia zawodowego? Czy jest to efekt wpływu społeczeństwa neoliberalnego, czy wynik działania dysfunkcyjnej organizacji, a może konsekwencja zaburzeń osobowości? Wielu...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy