Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadku

2 października 2018

NR 11 (Wrzesień 2018)

Rozhamowanie seksualne u osób z uszkodzeniami płatów czołowych

0 46

„Kiedyś było inaczej, bo to nie jest ta sama osoba”, „ (…) to nie jest mój tata, on nigdy się tak nie zachowywał”. Tak o rozhamowanych seksualnie pacjentach mówią ich bliscy i rodzina, bezradnie rozkładając ręce. Artykuł porusza kwestie związane głównie z uszkodzeniem płatów czołowych i dalszymi tego konsekwencjami, koncentrując się na aspektach seksualnych. Kiedy najczęściej dochodzi do rozhamowania seksualnego, uszkodzenie jakich obszarów mózgu może przyczynić się do tego typu zaburzeń, jak diagnozować oraz jaką terapię wdrożyć, żeby pomóc zarówno osobom chorym, ale i bliskim, personelowi, by łatwiej im było zmagać się z doświadczaną sytuacją, która może stanowić duże obciążenie psychiczne i nierzadko zagrożenie sfery intymnej.

„Wszystkie drogi prowadzą do płatów czołowych”

Z punktu widzenia filogenetycznego i ontogenetycznego płaty czołowe uchodzą za najmłodszą część mózgu człowieka. Zajmują około jednej trzeciej masy półkul mózgowych i to one zajmują się tzw. centrum zarządzania, bo aktywowane są przy niemalże każdej funkcji poznawczej i są niezbędne przy regulowaniu czynności o złożonym charakterze. Ponadto są odpowiedzialne za nasze funkcjonowanie emocjonalne oraz behawioralne. Kora nowa, czyli właśnie ta zawierająca w sobie płaty czołowe oraz struktury związane z wyższymi funkcjami poznawczymi, jest tym, co odróżnia człowieka od zwierzęcia. U ludzi jest znacznie grubsza oraz bardziej pomarszczona. Różnica występuje również w zakresie wielkości oraz doskonałości płatów czołowych, dzięki czemu nasza pamięć operacyjna jest w stanie funkcjonować w znacznie lepszym stopniu, a to ona jest jednym z tych czynników, które niewątpliwie wpływają na inteligencję oraz umiejętności poznawcze. Zniszczenie naszych płatów czołowych może cofnąć nas do funkcjonowania na poziomie zwierzęcym. Podczas gdy u zwierząt występuje myślenie obrazowe, u nas – inteligencja ogólna sprawia, że często zamiast działać włączamy myślenie o potencjalnych konsekwencjach, zarówno tych pozytywnych, jak i negatywnych, szeroko obowiązujących normach, wszechobecnych zasadach. To ostatecznie może się przyczynić do tego, że natychmiast nie podejmiemy się wymyślonego przez nas działania. Natomiast bez tego będziemy działać od razu bez zbędnego zagłębiania się, co może z tego wyniknąć.
Płaty czołowe są związane z wyższymi czynnościami psychicznymi, takimi jak: planowanie, myślenie, dokonywanie oceny sytuacji oraz emocji, umiejętności przewidywania konsekwencji podejmowanych przez nas działań, zachowaniami społecznymi, procesami pamięciowymi i uwagi.
I to właśnie im zawdzięczamy możliwość wyznaczania sobie celu oraz podążania przed siebie drogą umożliwiającą nam zrealizowanie wymarzonego zamierzenia. A na tej drodze to właśnie ta najmłodsza część naszego mózgu umożliwia nam aktywowanie i hamowanie podejmowanych przez nas działań. Główną rolę przy kontroli naszych emocji odgrywa rejon przedczołowy, to on jest odpowiedzialny za nawet najbardziej złożone zachowania.
Gdy dochodzi do uszkodzenia płatów czołowych, również nasze życie seksualne może legnąć w gruzach. Możemy się np. stać rozhamowanymi seksualnie drapieżnikami, którzy nie zwracają uwagi na otoczenie i uczucia innych osób.

Opis przypadku 1.

Pan Tomasz przed udarem był osobą o łagodnym usposobieniu, lubianym przez otoczenie. Jemu samemu bardzo zawsze zależało na aprobacie innych osób, w związku z czym był skłonny do pewnych uległych zachowań wobec innych, jak np. pożyczanie pieniędzy, co doprowadziło do tego, że przez lata otaczało go dużo pseudoprzyjaciół, czyhających na moment, kiedy będą mogli wyłudzić jak największe sumy pieniędzy dla siebie. Jednakże pan Tomasz wykazywał się wobec nich dużą wyrozumiałością, cieszył się ich obecnością. Praca na kierowniczym stanowisku wymagała od niego pełnej koncentracji i wysokiego funkcjonowania w zakresie planowania, automotywacji. Posiadanie tych cech sprawiło, że pan Tomasz osiągnął duży sukces w sferze zawodowej. Wskutek rozległego udaru mózgu doszło do pogorszenia funkcji poznawczych, związanych głównie z gorszym funkcjonowaniem płatów czołowych. Trudności dotyczyły procesów uwagowych, funkcji wykonawczych, jak również zachowania. Do tego doszło znaczne spowolnienie psychoruchowe.
Podczas wykonywanych zadań pan Tomasz zawieszał się, miał duże trudności w skupieniu uwagi, cały czas tłumaczył się, że problemy te istnieją od zawsze, a nie od momentu udaru.
Pewnego dnia podczas zajęć terapeutycznych pan Tomasz miał za zadanie wymyślić jak najwięcej słów z podanych liter. Pacjent tworzył tylko słowa o zabarwieniu erotycznym, mające wulgarny wydźwięk.
Żona pana Tomasza była bardzo niespokojna. Jej mąż coraz częściej odpychał ją przy inicjowanych przez nią próbach współżycia seksualnego i sygnalizował, że jego jedyną skuteczną terapią będzie „seks z inną kobietą”. Początkowo jego małżonka była skrępowana mówieniem o ich wspólnych problemach, jednakże potem zaczęła poruszać te kwestie przy styczności niemalże z każdym spotykanym przez nich specjalistą. Niestety, nawet najbardziej uznani lekarze załamywali ręce. Pan Tomasz wykazywał się również coraz większą hojnością wobec swoich dawnych „znajomych” i proponował im coraz większe sumy, chociaż podświadomie czuł, że nigdy nie otrzyma ich z powrotem…

Obszary w mózgu związane ze sferą seksualną

Od około 2000 r. przeprowadzanie badań dających nam odpowiedź na nurtujące pytanie, jakie rejony mózgu są związane z pobudzeniem seksualnym, stało się łatwiejsze dzięki metodom neuroobrazowym.
Wydaje się, że w wywołanie pobudzenia seksualnego zaangażowane są cztery obszary mózgu i każdy z nich w różny sposób przyczynia się do zachowań seksualnych, są to:

  1. system czołowy – w związku z uszkodzeniem obwodów czołowo-podkorowych może dojść do odhamowania, co uniemożliwi nam zahamowanie naszej potrzeby seksualnej;
  2. obszar skroniowo-limbiczny – w zakresie uszkodzeń skroniowo-limbicznych mogą pojawić się zachowania hiperseksualne;
  3. prążkowie;
  4. podwzgórze.

Uszkodzenie prążkowia oraz podwzgórza może doprowadzić do występowania zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych związanych z seksem oraz może dojść do wzmożonego popędu seksualnego. Oczywiście poza wymienionymi obszarami mózgu w regulacji funkcji seksualnych uczestniczy wiele hormonów i neurotransmiterów.

Co może sprawić, że dojdzie do uszkodzenia płatów czołowych?

Do uszkodzeń powyższych obszarów mózgu, zaburzeń regulacji hormonów, neurotransmiterów mogą przyczynić się choroby ośrodkowego układu nerwowego o różnej etiologii, doprowadzając do wystąpienia każdego rodzaju zaburzenia seksualnego.

Choroby zwyrodnieniowe i otępienne
Występowanie otępienia (ale i łagodnych zaburzeń funkcji poznawczych (mild cognitive impairment, MCI) może prowadzić do zmian w zakresie rozhamowania seksualnego, jednakże najczęściej spotykanym otępieniem prowadzącym do powstawania dysfunkcji wykonawczych, a co za tym idzie również tych związanych ze sferą seksualną, jest uznawane za trzecie co do częstości występowania – otępienie czołowo-skroniowe o wariancie behawioralnym (bvFTD). Bliscy chorego mogą zauważyć zmiany w zakr...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy