Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

13 marca 2018

NR 6 (Listopad 2017)

Psychodrama
Jakuba Levy Moreno – kilka słów o teorii i zastosowaniu w psychoterapii

Psychodrama jest specyficzną metodą psychoterapii, ponieważ zachodzi nie tylko w sferze werbalnej. Trudności, konflikty, marzenia mogą pojawić się na scenie, są odtwarzane i przekształcane poprzez jej uczestników zgodnie z subiektywnym dążeniem danej osoby lub grupy. Czym w takim razie jest psychodramatyczna scena, gdzie powstaje rozmowa poprzez obrazy i działanie? Scena to jest – z jednej strony – realna przestrzeń w miejscu, gdzie pracujemy, wydzielona z sali, pokoju, w którym jesteśmy, a z drugiej strony jest to stworzony w tym miejscu przez pacjenta/klienta obraz jego wewnętrznego świata – subiektywna perspektywa na relacje, wydarzenia znaczące z jego punktu widzenia.

Zanim jednak powrócimy na scenę, ważne, aby wiedzieć, iż dla Jakuba Moreno – psychiatry, filozofa i wizjonera z początku dwudziestego wieku istotne były idee spotkania, kreatywności i spontaniczności, spostrzegania człowieka także jako istoty „kosmicznej”, to znaczy pozostającej w relacji z Bogiem bez względu na to, jak się tego Boga rozumie [1]. Spotkanie to nie tylko spotkanie dwojga, ale także spotkanie w grupie. Dla Moreno właśnie niezwykle istotna była grupa jako leczący kontekst społeczny, mikrokosmos, gdzie wszystkie zmiany są możliwe.

 

Spotkanie (encounter) ma szczególne miejsce w jego filozofii; spotkanie dla Moreno jest przede wszystkim centrum procesu grupowego. Jest to autentyczne spotkanie osób, gdzie dochodzi do głębokiego kontaktu emocjonalnego i intelektualnego, i pojawia się silne poczucie zrozumienia, więzi. Dlatego w języku angielskim to jest słowo encounter, a nie meeting, które jest zwykłym spotkaniem, wymianą myśli bez tego odczucia wzajemnego głębokiego zrozumienia.

Inną ważną koncepcją jest spontaniczność i kreatywność, które są ze sobą powiązane. Moreno nazywa spontanicznością stopniowy proces otwierania się na intuicję i wyobraźnie. Spontaniczność to klucz do kreatywności, ale też witalności, źródło głębokiej radości i przypomnienia o najbardziej autentycznych aspektach self. Spontaniczność jest opozycją do tendencji polegania na tym, co już istnieje, nazywanej przez Moreno „konserwą”. Odkrycie w sobie spontaniczności prowadzi nas do kreatywności, tworzenia nowego, a pełny kontakt ze swoją spontaniczną energią pozwala nam być twórczymi w wielu aspektach życia [2]. Moreno odnosił się przede wszystkim do nas samych, do naszej możliwości zmiany samych siebie.

 

Czas w psychodramie bywa zagęszczony poprzez nakładanie się przeszłości, teraźniejszości i przyszłości, czasem zatrzymuje się w miejscu lub zwalnia. Podczas psychodramy protagonista oraz osoby grające w scenie mają świadomość czasu realnego i kontekstu, w którym odgrywana jest dana scena. Wszyscy wiedzą, że pozostają w dwóch czasach – w czasie, w którym dzieje się dana scena, i czasie realnym. Bez tego ostatniego uczestnicy grupy tworzący scenę zapadliby się w nierealny świat z przeszłości lub przyszłości. Ta świadomość pozostawania w dwóch czasach równocześnie umożliwia liderowi prowadzenie psychodramy, stanowi o możliwościach przekształcania sceny. Pytania oraz sugestie lidera pochodzą z czasu „scenicznego”, ale też z realnego. Poprzez nałożenie się czasu i przestrzeni tworzy się nowa rzeczywistość – rzeczywistość sceny. Na scenie zaś wszystko dzieje się w czasie teraźniejszym, „tu i teraz”. Oznacza to, że nawet jeśli przenosimy się na scenie – na przykład do szkoły Alicji, gdy miała ona 15 lat i rozmawia tam z koleżanką – to rozmowa toczy się w czasie teraźniejszym.

 

Czas i przestrzeń w psychodramie

Moreno próbował zintegrować w metodzie psychodramy trzy wymiary czasu – przeszłość, teraźniejszość i przyszłość w celach terapeutycznych. Dlatego na scenie możemy przenosić się daleko w przeszłość, jak i w przyszłość. Osoba, która pracuje na scenie (protagonista), może być w swoim czasie teraźniejszym, sięgnąć do lat dzieciństwa, jak również zobaczyć siebie za kilka lat.

Z kolei przestrzeń można także tworzyć dowolnie, zgodnie ze światem wewnętrznym protagonisty. Może się ona bardzo poszerzać, przykładowo – scena przenosi się do krainy ulubionej przez nas baśni, na łąkę w lesie lub nad grób babci. Kiedy indziej przestrzeń może się zawężać, gdy – na przykład – poszczególne uczucia mogą się w przestrzeni sceny pojawić jako konkretne kształty i wieść spór ze sobą, np. pragnienie ze wstydem, lub blokować jakieś zachowania, np. lęk. Aby przywołać na scenę taką przestrzeń, którą chce widzieć protagonista, używa się różnych środków dostępnych w przestrzeni re...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy