Dołącz do czytelników
Brak wyników

Podejście poznawczo-behawioralne w pracy z pacjentami z zaburzeniami odżywiania

Artykuły z czasopisma | 13 marca 2018 | NR 6
391

Terapia poznawczo-behawioralna dotyczy identyfikowania negatywnych przekonań i zastępowania ich racjonalnymi i realistycznymi. Modyfikacja sposobu myślenia pociąga za sobą zmianę w sferze emocji i co za tym idzie również zmianę zachowania. Również zmiana zachowania może sprzyjać modyfikacji funkcji poznawczych.

Celem artykułu jest przedstawienie założeń terapii poznawczo-behawioralnej oraz możliwości wykorzystania jej metod w pracy z osobami z zaburzeniami odżywiania.

Różne modele teoretyczne dotyczące etiologii zaburzeń odżywiania znajdują swoje praktyczne odniesienie. Psychoanalityczny model zaburzeń odżywiania pokazuje jak można rozumieć doświadczenia pacjenta. Dużą wagę przywiązuje do dwóch aspektów: (a) znaczenia przypisywanego objawom pacjenta, a także tego, jaką funkcję one pełnią oraz (b) roli okresu niemowlęctwa i późniejszych doświadczeń w kształtowaniu osobowości (Ogden, 2011). Ów model jest podstawą terapii psychoanalitycznej. Systemowy model zaburzeń odżywiania podkreśla, że zaburzenia odżywiania osadzone są w rodzinie, tzn. rozwijają się w wyniku relacji rodzinnych, ale także stają się elementem tych relacji. Ten model wykorzystywany jest w terapii rodzinnej (systemowej). Wyniki badań wskazują, że w przypadku leczenia jadłowstrętu psychicznego terapia rodzinna jest najbardziej skuteczną formą pomocy. Celem terapii jest zmiana systemu, jego struktury: sposobu komunikowania się, wzajemnych stosunków, relacji i granic między poszczególnymi członkami rodziny.

Poznawczo-behawioralny model zaburzeń odżywiania odwołuje się do błędnych przekonań i myśli (a co za tym idzie postaw/zachowań i emocji) pacjenta na temat jedzenia, masy ciała oraz własnego wyglądu oraz pozytywnych i negatywnych wzmocnień zachowań charakterystycznych dla tych zaburzeń. Prezentowany model stanowi podstawę terapii poznawczo-behawioralnej, uważanej za najbardziej efektywną w leczeniu bulimii psychicznej oraz zespołu z napadami objadania się (binge eating disorder). Biorąc pod uwagę specyfikę objawów zaburzeń odżywiania, można wskazywać, że terapia poznawczo-behawioralna jest podejściem adekwatnym. Nieadaptacyjne schematy dotyczące własnej osoby oraz towarzyszące im nadmierne zaabsorbowanie i przeszacowywanie własnej sylwetki to problemy natury poznawczej (Fairburn, 2013; Murphy i wsp., 2012). Natomiast podejmowane zachowania kompensacyjne w postaci nadmiernej aktywności fizycznej, restrykcyjnej diety, przeczyszczania się i wymiotów wskazują na aspekt behawioralny.

 

Terapia poznawczo-behawioralna dotyczy identyfikowania negatywnych przekonań i zastępowania ich racjonalnymi i realistycznymi. Modyfikacja sposobu myślenia pociąga za sobą zmianę w sferze emocji i co za tym idzie również zmianę zachowania. Również zmiana zachowania może sprzyjać modyfikacji elementów poznawczych.Jak podkreślają Waller i wsp. (2011) terapia poznawczo-behawioralna jest skoncentrowana na zmianie „teraz”, nie zaś w bliżej nieokreślonej przyszłości. Dlatego też istnieją pewne zalecenia dotyczące liczby sesji terapeutycznych. Uważa się, że 20 sesji jest wystarczające w pracy z pacjentami z bulimią lub atypową bulimią. Zaś w przypadku jadłowstrętu psychicznego, praca wymaga większego nakładu czasu – obejmuje 40 sesji w przypadku osiągania prawidłowej masy ciała. Należy jednak pamiętać, że w sytuacji stanu zagrożenia życia (wskaźnik masy ciała poniżej 15 kg/m2) terapia nie jest wskazana, a pacjent powinien być hospitalizowany.

Rycina 1. Sformułowanie rozwoju i podtrzymywania zaburzenia u pacjentki z jadłowstrętem psychicznym – przykład

Konceptualizacja przypadku

Niezwykle ważną rolę odgrywa w terapii poznawczo-behawioralnej sformułowanie (konceptualizacja) przypadku. Pomaga terapeucie zrozumieć trudności pacjenta, przygotować plan leczenia, a także wybrać odpowiednie techniki i metody pracy terapeutycznej. Z kolei pacjentowi pozwala zdystansować się wobec zaburzenia i zrozumieć czynniki je podtrzymujące (rycina 1).

 

Podstawowymi metodami pracy z osobami z zaburzeniami odżywiania są:
(a) dialog sokratejski – bada zniekształcone treści poznawcze (negatywne myśli automatyczne, np. „jestem gruba”, kluczowe przekonania, np. „jestem beznadziejna”) i pozwala rozważyć alternatywną perspektywę. Pytania (otwarte) jakie zadaje terapeuta ukierunkowane są na konkretny cel (np. ocena myśli, uczuć, zachowań związanych z konkretną sytuacją, pomoc w rozważeniu alternatywnej perspektywy), np. „Co sobie wtedy pani pomyślała”? W celu uzyskania bardziej precyzyjnej/szczegółowej informacji terapeuta stosuje pytania sondujące – często dotyczą one najgorszych możliwych konsekwencji nieradzenia sobie z czymś, np. „Jak pani myśli, co stałoby się, gdyby nie najadła się pani wczorajszego wieczora? ” Na końcu terapeuta podsumowuje to, co powiedziała pacjentka (refleksja). To pozwala pacjentce dostrzec, że terapeuta ją słucha i rozumie.
(b) restrukturyzacja poznawcza – ułatwia modyfikację zniekształconych myśli poprzez sformułowanie myśli alternatywnych, redukuje zniekształcone przekonania i dzięki eksperymentowi behawioralnemu potwierdza je lub neguje;
(c) praca nad negatywnymi przekonaniami – umożliwia identyfikację dysfunkcyjnych przekonań oraz dowodów przeciwko nim, a także stworzenie adaptacyjnych treści poznawczych,
(d) eksperyment behawioralny – ma na celu ocenę słuszności i prawdziwości przekonań czy przewidywań osoby na temat siebie bądź innych ludzi lub nieprzyjemnego dla niej zdarzenia, sytuacji czy zagrożenia („Czy to prawda, że…? ”, „Co by się stało, gdyby…”).

Sesja Cele poszczególnych sesji
Sesja 1

Omówienie modelu rozumienia problemu pacjentki – model ABC (rycina poniżej)

​Psychoedukacja w zakresie odżywiania się – celem zrozumienia zachowań związanych z chorobą.

Sesja 2 Praca nad myślami automatycznymi (np. „nie radzę sobie”, „nie mam kontroli” i przekonaniami pośredniczącymi („Kiedy ma się problem z jedzeniem powinno się zrezygnować ze znajomości”, „Lepiej jeść w domu niż w towarzystwie innych osób, bo jeśli ktoś zobaczy, jak jem pomyśli, że się obżeram”).
Sesja 3 i 4 Praca nad zniekształceniami poznawczymi – identyfikowanie zniekształceń doty...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy