Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadku

26 lipca 2018

NR 10 (Lipiec 2018)

Jakość relacji partnerów w systemie rodzinnym

0 158

Możliwość wchodzenia w intymne relacje stanowi oznakę rozwoju społecznego i emocjonalnego. Jednocześnie pozwala na zaspokojenie potrzeby bliskości i emocjonalnego wsparcia. W konsekwencji daje przestrzeń do rozwoju osobowego. Najczęstszą postacią intymnej relacji, w jaką wchodzą młodzi dorośli, jest małżeństwo. Stanowi ono wspólnotę dwóch różnych indywidualności. Obok realizacji zadań indywidualnych, tworzenia podstaw ekonomicznych rodziny oraz zaspokajania potrzeb uczuciowych, psychicznych, seksualnych czy społecznych jednym z najważniejszych zadań małżeństwa jest posiadanie i wychowanie potomstwa. Rodzina jest jedyną grupą społeczną, która poszerza się dzięki procesom biologicznym (Boyd, Bee, 2008; Harwas-Napierała, Trempała, 2014; Strelau, 2000; Trempała, 2011; Ziemska, 1975).

Biologiczne podstawy małżeństwa

Biologiczne podłoże jest integralną częścią natury ludzkiej oraz stanowi istotny czynnik w odniesieniu do tworzenia się, trwałości czy jakości funkcjonowania bliskich związków, szczególnie takich jak małżeństwo i rodzina. Wyniki badań pokazują, że partnerzy dobranych, szczęśliwych oraz harmonijnych związków małżeńskich łączą się na zasadzie podobieństwa genetycznego. Równie istotnym elementem prawidłowego funkcjonowania związku jest genetyczne podobieństwo podstawowych emocji, takich jak: miłość, radość, smutek, strach, zaskoczenie, gniew, obrzydzenie. U podstaw kształtowania się struktury związku małżeńskiego leżą takie potrzeby genetyczne, jak potrzeba doświadczenia, przejawiania miłości, potrzeba posiadania potomstwa w celu przekazywania genów następnym pokoleniom. W ramach podejścia genetycznego ważnym dla małżeństwa i innych bliskich związków jest tematyka przywiązania. Pełni ono rolę warunkującą przeżycie, prawidłowy rozwój, nawiązywanie i utrzymywanie kontaktów społecznych, w końcu wyboru partnera i utworzenia z nim związku małżeńskiego oraz posiadania i wychowywania potomstwa. Dla przywiązania interpersonalnego, a nawet romantycznego, jakim jest małżeństwo, istotną rolę odgrywają struktury neuronalne i neurohormonalne (Rostowski, 2010; Rostowski, Rostowska, 2014).

Czy przywiązanie do matki może być prototypem relacji małżeńskiej?

Przywiązanie kształtujące się od najwcześniejszego dzieciństwa może być prototypem relacji społecznych w okresie dorosłości. Więź między partnerami to proces przywiązaniowy, w którym pojawiają się podobne rodzaje indywidualnych zróżnicowań, jak w przypadku przywiązania między niemowlęciem i opiekunem podstawowym. Partnerzy w związkach romantycznych im bardziej bezpiecznie są do siebie przywiązani, tym bardziej pozytywne są ich relacje. Okazuje się, że czym bardziej styl przywiązania w związku jest zbliżony do bezpiecznego, tym większa jest intymność, namiętność, zaangażowanie oraz satysfakcja z bycia w danym związku. Tacy partnerzy lepiej radzą sobie również w sferze komunikacji oraz przejawiają mniej zachowań konfliktowych. Wyniki badań pokazały, że najbardziej pozytywne relacje tworzą osoby o ukształtowanym bezpiecznym stylu. Natomiast mniej korzystne związki tworzą osoby, które prezentują pozabezpieczne style przywiązania. Najgorzej układają się relacje osób o stylu unikowym (Hazan, Shaver, 1994; Liberska, Suwalska, 2011).

Jakość związku partnerów a Analiza Transakcyjna

Wśród czynników mających związek z jakością małżeństwa wymienia się między innymi cechy osobowości partnerów. Jedną z teorii osobowości jest Analiza Transakcyjna opracowana przez Erica Berne’a (1961). Podstawą tej koncepcji jest zaobserwowany związek pomiędzy zjawiskiem deprywacji emocjonalnej, społecznej i sensorycznej, zmianami organicznymi mózgu oraz zaburzeniami psychicznymi (Berne, 2015).
Głównym pojęciem w Analizie Transakcyjnej jest stan ego, którym określa się zmiany i różnice obserwowane w spontanicznej aktywności społecznej jednostki przejawiające się w zmianach miejsca przez konkretną osobę, w pozycji jej ciała, brzmieniu głosu czy sposobie wysławiania oraz towarzyszącym jej emocjom. Dane wzorce zachowań jednostki odpowiadają określonym stanom psychiki, które najczęściej porządkuje się według kategorii: Rodzic, Dorosły i Dziecko. Analiza Transakcyjna oparta jest na założeniu, że osobowość człowieka składa się właśnie z tych trzech stanów ego. Nie są one jedynie konstruktami teoretycznymi, natomiast stanowią fenomenologiczne fakty dostępne w bezpośredniej obserwacji (Berne, 2015; Prochaska, Norcross, 2006). Poniższy diagram przedstawia schemat pełnej osobowości każdego człowieka.

Określenie, że osoba znajduje się w stanie ego Rodzica oznacza, że w danych warunkach pobudzony został zestaw stanów, które przypominają stany rodziców lub opiekunów diagnozowanej osoby, w takiej postaci, w jakiej on je postrzegał. W uproszczonym rozumieniu każda osoba nosi w sobie swoich rodziców. Główne cechy stanu Rodzica to kontrolowanie, automatyzm, wyznaczanie granic czy tworzenie sztywnych reguł. Z innej strony jednak jest on opiekuńczy i okazujący troskę. Rodzicielski stan ego jest również odpowiedzialny za wychowanie, przekazywanie tradycji i wartości. Występowanie tego stanu ego jest konieczne dla przetrwania kultury i cywilizacji (Berne, 2015; Harris, 2016; Prochaska, Norcross, 2006; Rogoll, 1989).
Natomiast gdy pobudzony zostanie stan ego Dorosły, osoba zdolna jest do obiektywnego przetwarzania danych, dokonywania autonomicznej i obiektywnej oceny sytuacji oraz wyrażania procesów myślowych, problemów lub wniosków w sposób bezstronny. Jest to część osobowości pozbawiona uczuć, która zbiera i przetwarza informacje w celu przewidywania i podejmowania decyzji. Dorosły opiera swoje działanie na logice i rozumowaniu. Najlepiej ocenia rzeczywistość, ponieważ emocje nie zniekształcają mu osądu (Berne, 2015; Harris, 2016; Prochaska, Norcross, 2006; Rogoll, 1989).
Stan ego Dziecka ujawnia się poprzez sposób i intencje reakcji takie same, jak te w dzieciństwie diagnozowanej osoby. Każdy człowiek ma w sobie przeżytki samego siebie z dawnych lat, które mogą być pobudzane w pewnych warunkach. Znajdują się w nim wszystkie życzenia, pragnienia i uczucia. Wyraża się poprzez spontaniczną ekspresję, której przykładem może być bunt lub twórczość. Charakteryzuje się najbardziej emocjonalną, spontaniczną i jaskrawą formą ekspresji (Berne, 2015; Harris, 2016; Prochaska, Norcross, 2006; Rogoll, 1989).
Stany ego są normalnymi zjawiskami fizjologicznymi, zorganizowanymi i przechowywanymi wytworami ludzkiego mózgu. Każdy rodzaj stanu ego ma swoją własną życiową wartość dla ludzkiego organizmu oraz każdy pełni swoją funkcję adaptacyjną. Wszystkie trzy stany mają charakter przystosowawczy, o ile przejawiają się w odpowiednich sytuacjach. Dobrze przystosowana osobowość przemieszcza się pomiędzy stanami w zależności od wymogów aktualnej sytuacji. Proces swobodnego oraz świadomego przejścia z jednego stanu na drugi jest oznaką zdrowej oraz stabilnej osobowości (Berne, 2015; Harris, 2016; Prochaska, Norcross, 2006; Rogoll, 1989).
Każda osoba w danej społeczności i w dowolnym momencie przejawia jeden z trzech wymienionych wyżej stanów ego przy jednoczesnej zdolności do zmiany jednego stanu na inny. Różnice pomiędzy ludźmi związane są z treściami zawartymi w Rodzicu i Dziecku, które są dla każdego człowieka niepowtarzalne i jedyne.
Teoria stosunków międzyludzkich Erica Berne’a (1961) w swojej nazwie zawiera termin transakcja, który oznacza tu jednostkę stosunków społecznych. Jest to dowolna wymiana werbalna i niewerbalna pomiędzy dwiema osobami. Można wyróżnić trzy rodzaje transakcji:

  • prosta (równoległa, nieskrzyżowana, komplementa...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy