Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadku

19 marca 2018

NR 5 (Wrzesień 2017)

Współwystępowanie zaburzeń psychicznych w zespole Aspergera

0 375

Zdiagnozowanie zespołu Aspergera nadal napotyka na duże trudności, mimo ustanowienia kryteriów jego rozpoznania znanych od 20 lat. Z badań wynika, że mimo stosunkowo szybko zgłaszanych przez rodziców niepokojących zachowań u dzieci, właściwa diagnoza ma miejsce średnio około 12. r.ż dziecka. Wynika z tego, że dzieci z ZA przez wiele lat nie otrzymują właściwych form wsparcia i terapii, podczas gdy wczesne podjęcie terapii związane jest z lepszym rokowaniem co do późniejszego funkcjonowania.

Badania dotyczące tego zaburzenia wskazują, że rodzice dzieci z ZA są dość wcześnie zaniepokojeni ich nietypowym rozwojem (średnio, kiedy dziecko ma 3 lata) i dość szybko (po około 1 roku) poszukują pomocy u profesjonalistów. Prawidłowe rozpoznanie zostaje jednak postawione z dużym opóźnieniem – najczęściej pomiędzy 10. a 13. r.ż. Profesjonaliści zbyt często uspokajają rodziców lub opiekunów, uznając, że wszystko jest w porządku lub że prezentowane problemy są wariantem rozwojowym, który ustąpi wraz z wiekiem dziecka.

W badaniu przeprowadzonym w Klinice Psychiatrii Wieku Rozwojowego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego wykazano, że rodzice dzieci, które później otrzymały diagnozę ZA, najczęściej zgłaszali się do specjalistów z dziećmi wieku 4–7 lat, jednak rozpoznanie postawiono średnio w wieku około 12 lat. 
Zatem dzieci z ZA przez wiele lat nie otrzymują właściwych form wsparcia i terapii.

Trudności diagnostyczne – niewłaściwa lub niepełna diagnoza

Przyczyną trudności diagnostycznych jest fakt, że we wczesnym okresie życia objawy mogą być dyskretne lub niecharakterystyczne, a bardziej widoczne stają się wraz z wiekiem dziecka, kiedy to wzrastają wymagania co do umiejętności społecznych. Zdarza się też, że objawy są bardzo typowe, ale ulegają przeoczeniu, gdy podczas stawiania diagnozy nie bierze się pod uwagę całościowych zaburzeń rozwoju (spektrum autyzmu) i odpowiednio nie ukierunkujemy wywiadu i obserwacji dziecka. Mogą być także rozpoznane jedynie zaburzenia współwystępujące (np. zaburzenie opozycyjno-buntownicze, ADHD, fobia społeczna, zaburzenia tikowe) lub postawione błędne rozpoznanie (np. ADHD, zaburzenia zachowania, zaburzenia zachowania i emocji, schizotypowy rozwój osobowości), gdy nie zostanie uwzględnione podłoże problemów behawioralnych występujących u dziecka. Tak więc dziecko może otrzymać niepełną lub błędną diagnozę, co pociąga za sobą zalecenia terapeutyczne nie w pełni dostosowane do potrzeb dziecka.

Wielokrotne zmiany placówek oświatowych (przedszkola, szkoły) związane z brakiem dostosowywania się dziecka do zasad, częste wybuchy złości i agresja, brak przyjaciół, odrzucenie przez środowisko rówieśnicze, przy wywiadzie wskazującym na dobrą sytuację środowiskową (prawidłowe umiejętności wychowawcze rodziców, akceptujący, związani z dzieckiem rodzice) mogą ukierunkować proces diagnostyczny w kierunku ZA.

Zachowania ukierunkowujące proces diagnostyczny ZA

We wczesnym okresie rozwoju dziecka rodziców najczęściej niepokoi:

  • jego nadmierna ruchliwość,
  • problemy w koncentracji uwagi,
  • większe skupienie na przedmiotach niż ludziach,
  • trudności w skupieniu uwagi dziecka na tym, co chcą mu pokazać opiekunowie,
  • nietypowe zabawy,
  • duże trudności adaptacyjne w momencie pójścia do przedszkola lub szkoły,
  • trudności w nawiązywaniu i podtrzymywaniu relacji z rówieśnikami,
  • izolowanie się od rówieśników lub nieadekwatne próby kontaktów z nimi,
  • brak zabaw z rówieśnikami lub domaganie się zabaw według jego zasad,
  • stereotypowe, specyficzne zainteresowania i przywiązanie do rytuałów stwarzające problemy w życiu codziennym,
  • natręctwa,
  • brak reakcji na polecenia i prośby,
  • wcześnie pojawiające się zachowania opozycyjno-buntownicze,
  • zachowania niszczycielskie,
  • wybuchy złości, nieustępliwość i problemy z empatią.

 

Zaburzenia neurorozwojowe 

W psychiatrii dzieci i młodzieży częstym zjawiskiem jest współwystępowanie różnych zaburzeń u jednego pacjenta. Istnieją dane wskazujące, że nawet 100% dzieci z ZA ma przynajmniej jedno rozpoznanie dodatkowe. 

Są to zaburzenia należące tak jak ZA do zaburzeń neurorozwojowych lub zaburzenia, które mogą być wynikiem trudności adaptacyjnych związanych z objawami ZA bądź będące wynikiem niekorzystnych zdarzeń życiowych i większego narażenia dziecka na stres niż w grupie zdrowych rówieśników.

Badanie przeprowadzone przez Levy’ego i wsp. wskazuje, że co najmniej jedno zaburzenie neurorozwojowe (ADHD, specyficzne zaburzenia umiejętności szkolnych, tiki, niezgrabność ruchowa, zaburzenia językowe i komunikacyjne) dotyczy około 80% ośmiolatków ze spektrum autystycznym (do którego zalicza się ZA). Prawie dwukrotnie częściej niż w populacji dzieci zdrowych stwierdza się u nich padaczkę. Niepełna diagnoza pozbawia dziecko kompleksowej, dostosowanej do jego deficytów i problemów pomocy. Dlatego szczególnie ważna jest bardzo wnikliwa ocena co do możliwości współwystępowania innych zaburzeń (w tym również zaburzeń neurorozwojowych) u dzieci z ZA. 

Duże znaczenie ma również rozważenie, czy u dziecka z innymi zaburzeniami neurorozwojowymi lub zaburzeniami psychicznymi nie współistnieją objawy ZA lub innych całościowych zaburzeń rozwoju.

W badaniu dzieci z rozpoznaniem zaburzeń opozycyjno-buntowniczych lub ze skrajnie nasilonym buntem okresu wczesnego dzieciństwa warto również zastanowić się, jakie przyczyny leżą u podłoża odmowy wykonywania poleceń. Brak dostosowania do zasad i niesubordynacja dotyczy prawie 70% dzieci z ZA.

W przypadku dzieci z ZA u podłoża leżą zaburzenia teorii umysłu lub skrajne zaabsorbowanie stereotypowymi zainteresowaniami.

„Ślepota społeczna” dzieci z ZESPOŁEM ASPERGERA i jej konsekwencje

W związku z brakiem rozumienia niepisanych zasad współżycia dzieci z ZA na co dzień borykają się z trudnościami w relacjach społecznych. Ten deficyt, polegający na braku intuicji dotyczącej wymagań społecznych i umiejętności automatycznego dostosowania do zmieniających się sytuacji, nazywany jest przez niektórych „ślepotą społeczną”.
Osoby cierpiące na ZA:

  • nie rozumieją, że inni ludzie mogą mieć odmienną od nich wiedzę, uczucia i dążenia,
  • świat społeczny jest odbierany przez nie jako nieprzewidywalny, pozbawiony logiki (związków przyczynowo-skutkowych pomiędzy sytuacjami a działaniami innych ludzi),
  • dzieci i młodzież z ZA mogą psuć swoje relacje i popadać w kłopoty w związku z patologiczną potrzebą, żeby zawsze mówić prawdę oraz bezwzględnie przestrzegać regulaminów. Bardziej udane kontakty mają zazwyczaj z dorosłymi lub młodszymi od siebie dziećmi.

W związku z tym, że do momentu postawienia rozpoznania dzieci z ZA traktowane są jak dzieci zdrowe, ale „dziwaczne” lub „źle wychowane”, narażone są na ciągłe uwagi krytyczne oraz odrzucenie (w tym odrzucenie przez środowisko rówieśnicze). Bez zrozumienia podłoża problemów ich zachowania traktowane są jako wynik złego wychowania lub celowe łamanie norm. W wyniku czego dzieci z ZA karane są za objawy, a podłoże trudnych zachowań nie zostaje zmienione poprzez zastosowanie odpowiedniej terapii i właściwie ukierunkowanych metod wychowawczych. Często stają się ofiarami przemocy ze strony otoczenia, w tym środowiska rówieśniczego.

Dzieci z  ZESPOŁEM ASPERGERA wobec problemów z agresją

Badania wskazują np., że dzieci i młodzież z ZA w porównaniu z grupą rówieśniczą co najmniej czterokrotnie częściej stają się ofiarami przemocy rówieśniczej. Ponieważ mają trudności w rozumieniu intencji innych osób, nie potrafią się obronić przed przemocą emocjonalną lub mogą stać się ofiarami manipulacji ze strony rówieśników.

...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy