Dołącz do czytelników
Brak wyników

Studium przypadku

19 marca 2018

NR 5 (Wrzesień 2017)

Czym jest autyzm? Jak go rozumieć?
W jaki sposób autyzm przejawia się w życiu codziennym? Co oznacza dla rodzin osób autystycznych?

0 98

Nazwa „autystyczny” i „autyzm” wywodzą się z greckiego słowa autos, które oznacza „sam”, i początkowo odnosiły się do występującego w schizofrenii zawężenia relacji z ludźmi i światem zewnętrznym. Obecnie jest to termin, który odnosi się do zaburzenia rozwojowego zwanego autyzmem. Pionierami, którzy opublikowali pierwsze opisy tego zaburzenia, byli Leo Kanner w 1942 roku i Hans Asperger w 1943 roku. Od pierwszych opisów minęło ponad 70 lat, ale obserwacje wtedy poczynione są nadal aktualne. Opisywane wówczas cechy to skłonność do izolacji, potrzeba niezmienności oraz wysypkowe zdolności.

Aktualne kryteria diagnostyczne i statystyki

Współczesne behawioralne kryteria diagnostyczne oparte są na międzynarodowej współpracy ekspertów. Kryteria te są stale aktualizowane. W Polsce do diagnozy autyzmu obowiązują kryteria klasyfikacji ICD 10, w której mamy do czynienia z podziałem na 8 całościowych zaburzeń rozwoju, czyli „rodzajów” autyzmu.
Diagnoza stawiana jest w oparciu o trzy główne kryteria, są to nieprawidłowości w:

  1. interakcjach społecznych,
  2. porozumiewaniu się
  3. stereotypowych wzorcach zachowań, zainteresowań i aktywności.

Trzeba zaznaczyć, że dobiegają końca prace nad kolejną wersją ICD i należy się spodziewać zmian w kryteriach diagnostycznych.

 

 

W Stanach Zjednoczonych najaktualniejszą wersją klasyfikacji jest DSM V, w której nastąpiło zastąpienie pojęcia całościowe zaburzenie rozwoju, pojęciem spektrum autyzmu. Nie ma już oddzielnych jednostek do diagnozowania, zamiast tego pojawiła się skala trójstopniowa ze względu 
na natężenie symptomów. Połączono również dwie grupy objawów w jedną – komunikacja społeczna i interakcje, które do tej pory funkcjonowały odrębnie.

Pomocą przy diagnozie autyzmu jest ADOS-2, czyli narzędzie do diagnozowania i oceniania objawów autyzmu. Na razie narzędziem tym posługuje się niewielka grupa specjalistów, ale z czasem będzie ich przybywać, co zdecydowanie podniesie jakość i rzetelność diagnozy.

Dane statystyczne dotyczące autyzmu różnią się w zależności od przyjętych kryteriów przez różne organizacje i kraje:

  • w Stanach Zjednoczonych Centers for Disease Control and Prevention informuje, że u jednego na 68 dzieci postawiono diagnozę spektrum autyzmu,
  • natomiast ONZ wskazuje, że w Europie jedno na 150 dzieci ma autyzm. Organizacja uznała również autyzm, obok takich chorób jak nowotwory, cukrzyca i AIDS, za jeden z najpoważniejszych cywilizacyjnych problemów zdrowotnych.

Nie ma dokładnych danych na temat występowania autyzmu w Polsce. Za reprezentatywne uznaje się dokumentacje pochodzące z innych krajów europejskich. Na dzień dzisiejszy większość ekspertów uważa, że wyższe statystyki nie odzwierciedlają rzeczywistego wzrostu występowania autyzmu. Panuje pogląd, że za wzrost danych odpowiedzialne jest rozszerzenie kryteriów diagnostycznych oraz zwiększona świadomość społeczna, która wpływa na liczbę poddawanych diagnozie przypadków. Chociaż można się spotkać również z głosami, że wyżej wymienione powody nie mogą być jedynymi odpowiedzialnymi za tak duży wzrost diagnozowanych przypadków autyzmu i powinny być prowadzone badania w tym kierunku. Diagnozę autyzmu otrzymuje się cztery razy częściej u chłopców niż dziewczynek. U około 40% dzieci z autyzmem współwystępuje niepełnosprawność intelektualna.

Reakcja na bodźce w procesie diagnostycznym autyzmu u dzieci

W przypadku autyzmu istotne dla ujrzenia pełnego obrazu tego zaburzenia jest zwrócenie uwagi na zwiększoną bądź zmniejszoną wrażliwość na bodźce płynące z otoczenia. Wiele dzieci jest nadwrażliwych na różne dźwięki, np.: dźwięk suszarki albo odkurzacza mogą wywołać dwugodzinny atak płaczu i złego nastroju. Inne dzieci zafascynowane są światłem i uwielbiają obserwować odbijające się od przedmiotów i migające światła. Obserwowana jest również szczególna wrażliwość na dotyk, wtedy np.: dzieci nie chcą być przytulane, drażnią je pewne ubrania albo z wielką przyjemnością dotykają przedmiotów o zróżnicowanych fakturach. Również zapach może być dla dziecka czymś nadmiernie frustrującym albo czymś fascynującym.

Ze względu na duże zróżnicowanie w poziomie funkcjonowania i nasilenia objawów wśród dzieci z autyzmem w różnym wieku dochodzi do postawienia diagnozy.
Jednak coraz szersza wiedza na temat autyzmu wśród specjalistów i rodziców powoduje, że wiek do diagnozy cały czas się obniża.

Z WŁASNEGO DOŚWIADCZENIA –TRUDNOŚCI DIAGNOSTYCZNE AUTYZMU

Do mojego gabinetu trafiają dzieci już półtoraroczne, których rodzice są zaniepokojeni rozwojem swojej pociechy, podejrzewając Zespół Aspergera lub autyzm, lub po prostu nie wiedzą, jak sobie poradzić z własnym dzieckiem.

Trafiają również dzieci w wieku 10 lat, którym nigdy wcześniej nikt nie postawił diagnozy, a rodzice zgłosili się ze względu na narastające trudności dziecka w szkole bądź w domu.

Bywa tak, że rodzice małego dziecka w wieku 2 lat przez rok zgłaszają swojemu pediatrze niepokojące ich objawy, w zamian otrzymując informację, że np.: „chłopcy wolniej się rozwijają”. Są również sytuacje, że to pediatra albo opiekunka w przedszkolu informują całkowicie zaskoczonego rodzica o konieczności sprawdzenia, czy rozwój dziecka przebiega prawidłowo. A zdarza się również tak, że ani rodzice, ani nauczyciele nie podejrzewają, że dziecko ma trudności rozwojowe, a problemem dla nich jest to, że „jest taki niegrzeczny, nikogo nie słucha, same z nim kłopoty”.

Życie dziecka z autyzmem i jego rodziny po postawieniu diagnozy

Ile jest dzieci i rodzin, tyle odpowiedzi na pytanie: „Jak żyć po diagnozie? ”. Zdarzają się sytuacje, że po postawieniu diagnozy paradoksalnie rodzina odczuwa ulgę. Okazuje się, że trudna prawda dobrze wyjaśnia to wszystko, co działo się dotąd z dzieckiem w domu i szkole, a rodzice dowiadują się, że ich dziecko nie jest „złośliwe i niegrzeczne”, tylko potrzebuje pomocy i terapii. Zwykle dotyczy to rodzin, których dzieci poznawczo nie odbiegają od swoich rówieśników, a trudności obserwowane są najsilniej w sferze relacji społecznych. W takich rodzinach zdarza się, że rodzice w jakimś stopniu lubią i cenią wyjątkowy sposób patrzenia na świat swojego dziecka. Są też rodziny, dla których diagnoza jest wyrokiem oznaczającym ciężką niepełnosprawność i konieczność opieki nad chorym dzieckiem przez całą dobę.

W przypadku rozpoznania autyzmu bardzo ważne jest podjęcie intensywnej terapii. A czym dziecko młodsze, tym jest to ważniejsze dla jego rozwoju i można liczyć na większe efekty.

Oczywiście, nawet gdy okazuje się, że diagnozę otrzymuje już osoba dorosła, jak zdarza się w przypadku Zespołu Aspergera, podjęcie odpowiedniej terapii jest w stanie znacząco poprawić jej jakość życia.

Na pewno nie należy ignorować wczesnych symptomów, które nierozpoznane mogą opóźniać diagnozę, terapię, a tym samym szansę dziecka na rozwój.

Rodzice po otrzymaniu diagnozy są zwykle w trudnej sytuacji, ze względu na niespójne informacje na temat konieczności podjęcia przez dziecko terapii. Zdarzają się sytuacje, że rodzice u jednego specjalisty dowiadują się o konieczności podjęcia pewnego rodzaj terapii, a idąc do drugiego, otrzymują informację, że zdecydowanie ta terapia jest szkodliwa dla dziecka. Dlatego tak ważne jest weryfikowanie swojej wiedzy o dane naukowe na temat skuteczności różnych rodzajów terapii, które podaje National Autism Center w USA. Z badań wynika, że udowodnioną efektywność ma tylko 30% terapii – te oparte na psychologii behawioralnej. Dlatego najbardziej zalecaną formą terapii jest stosowana analiza zachowania, czyli terapia behawioralna albo jej pochodne.

W Polsce dla dzieci najmłodszych przygot...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy