Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp

25 maja 2021

Układ współczulny i jego funkcje w organizmie ludzkim

0 349

W skład układu nerwowego człowieka wchodzi układ somatyczny i autonomiczny. Omawiany układ współczulny, nazywany również układem sympatycznym lub pobudzającym, jest jedną z dwóch części autonomicznego układu nerwowego. Jego najważniejsze ośrodki zlokalizowane są w rdzeniu kręgowym. Układ współczulny odpowiedzialny jest za pełnienie wielu funkcji w organizmie człowieka i co istotne, wiele z tych funkcji działa na poziomie nieświadomym, których nie kontrolujemy. To właśnie pod jego działaniem jednostka jest zdolna do podjęcia ucieczki lub reakcji w wyniku niebezpieczeństwa. Nie bez powodu więc naukowcy porównują czynność układu współczulnego do walki o przetrwanie w prehistorycznych dziejach. Współcześnie, gdy w większości krajów ucieczka, walka o istnienie i terytorium nie stanowią codzienności, układ współczulny aktywuje się głównie w czasie wykonywania dużego (nadmiernego) wysiłku fizycznego lub w sytuacjach stresowych.

POLECAMY

Struktura i schemat działania układu współczulnego

Układ współczulny obejmuje między innymi takie nerwy jak: piersiowe, sercowe, krzyżowe i lędźwiowe. Dodatkowo do układu współczulnego wchodzi splot sercowy, trzewny, przełykowy, tętniczo - szyjny i podbrzuszny (dolny i górny). Do systemu układu współczulnego wlicza się również sieć nerwów trzewnych i rdzeń nadnerczy. Neurony układu współczulnego umiejscowione są między odcinkiem szyjnym kręgosłupa a lędźwiowym. Zdecydowanie najważniejszą częścią tego układu jest pień współczulny złożony ze zwojów współczulnych złączonych z gałęziami nerwowymi, które przebiegają pomiędzy układem. Pień współczulny znajduje się po obu stronach kręgosłupa. Wspomniane wyżej zwoje pnia współczulnego nie są jednakowe u wszystkich organizmów ludzkich. Różnią się nie tylko kształtem i rozmiarem, ale również liczbą (przeciętnie 21 – 25).

Najważniejsze funkcje i reakcje wywołane poprzez działanie układu współczulnego

Mobilizacja organizmu do natychmiastowej reakcji i działania. Tak najogólniej możemy podsumować jedną z najważniejszych funkcji układu współczulnego w organizmie ludzkim. Jest on więc odpowiedzialny za pobudzenie i podjęcie aktywności najczęściej w sytuacjach stresowych, jako odpowiedź na bodźce z otoczenia.

Czynności występujące na skutek działania układu współczulnego:

  • rozszerzone lub zwężone źrenice,
  • przyśpieszenie akcji serca,
  • potliwość,
  • wzrost poziomu glukozy we krwi,
  • rozkurczanie lub zwężanie oskrzeli,
  • przyspieszenie oddechu (oddech niemiarowy),
  • wzrost kurczliwości serca,
  • zwężenie naczyń krwionośnych (wzrost ciśnienia tętniczego krwi) lub rozszerzenie naczyń krwionośnych (spadek ciśnienia tętniczego we krwi),
  • nadmiar lub niedobór śliny w ustach,
  • rozszerzanie lub kurczenie się mięśni pęcherza moczowego i dróg moczowych,
  • hamowanie wydzielania przez trzustkę insuliny,
  • zwiększenie rozkładu glikogenu do glukozy,
  • wzrost wydzielania hormonów,
  • wzmożony rozkład tłuszczu w organizmie,
  • blokowanie prawidłowego dopływu krwi do jelit.
     

Możliwe dolegliwości w wyniku nadmiernego, długotrwałego pobudzania układu współczulnego:

  • zaburzenia czynności seksualnych (impotencja),
  • insulinooporność,
  • zaburzenia psychiczne (nerwica, ataki paniki),
  • nadmierne oddychanie, duszności, przewlekłe bóle w klatce piersiowej,
  • hipotensja ortostatyczna,
  • zaburzenia wydzielania potu,
  • problemy z załatwianiem potrzeb fizjologicznych (nietrzymanie moczu, zahamowanie wydalania moczu, zaparcia),
  • suchość w ustach,
  • osłabnięcia i omdlenia,
  • senność, zmęczenie,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • arytmia serca,
  • wrzody żołądka,
  • choroba wieńcowa,
  • choroby autoimmunologiczne (łysienie, wysypka, rumień).

Układ współczulny a stres

Automatyczna reakcja układu współczulnego na niebezpieczeństwo i atak wroga (np. dzikie zwierzęta) współcześnie została zastąpiona stresującym spotkaniem z szefem, trudnym egzaminem, rozmową o pracę, wystąpieniami publicznymi, zwolnieniem z pracy, czy też jazdą na zakorkowanych ulicach w godzinach szczytu. Jakie są więc różnice między reakcją wywoływaną w organizmie osobnika żyjącego w dawnych dziejach, a współczesnego człowieka?

Moment zagrożenia – stres – reakcje fizyczne (przyśpieszenie tętna, zwiększenie objętości oddechowej, rozszerzenie źrenic, zwiększenie krzepliwości krwi) – powrót do normy.

Tak wyglądała ,,reakcja walki’ lub ,,reakcja na ostry stres’’, powstająca na skutek pobudzenia współczulnego układu nerwowego u człowieka prehistorycznego. Obecnie społeczeństwo i funkcjonowanie w środowisku zmieniają się w niewyobrażalnym tempie, co często przewyższa możliwości adaptacyjne jednostki. Oczywiście odpowiedź układu współczulnego na stres jest taka sama, jak tysiące lat temu, ale istnieją zauważalne różnice w tej kwestii:

  1. Brak rozładowania fizycznego w wyniku zagrożenia lub sytuacji stresowej.
  2. Długotrwałe odczuwanie napięcia i stresu (stres chroniczny).
  3. Nadmierne stymulowanie układu współczulnego (pobudzającego) i jego dominacja nad układem przywspółczulnym (hamującym).

Zrównoważenie i prawidłowe współdziałanie między układem współczulnym a przeciwstawnym mu układem przywspółczulnym to podstawa prawidłowego funkcjonowania i dobrego samopoczucia. Właściwa praca obu tych układów pozwala na szybką regenerację organizmu na skutek przeżytej sytuacji stresowej lub zagrożenia. Z kolei zaburzenie tej równowagi na skutek długotrwałego stresu prowadzi do znacznego pogorszenia się stanu psychofizycznego człowieka (upośledzenia codziennego funkcjonowania), a także możliwości wystąpienia wymienionych wyżej poważnych problemów zdrowotnych.

Czy zatem istnieje niezawodny sposób na utrzymanie wewnętrznej harmonii i prawidłowe funkcjonowanie całego autonomicznego układu nerwowego? Odcięcie się od bodźców stresowych to oczywiście najlepsze rozwiązanie. Jednak sytuacje życiowe i codzienne wyzwania, przed którymi stają ludzie często uniemożliwiają uniknięcie stresu. Warto więc zwrócić uwagę na inną zależność. Układ współczulny to ulubieniec dnia, a układ przywspółczulny, to nocny marek. Zadbanie o ,,zdrowy sen’’, a więc odpowiednią jego ilość i jakość to właściwy kierunek i dopuszczenie do działania układu przywspółczulnego (hamującego). Dodatkowo zmiana nawyków żywieniowych, zbilansowana dieta, aktywność fizyczna (umiarkowana, skupiona na rozciąganiu), a także relaksacja (np. joga) wprowadzona do codziennych rytuałów zminimalizują negatywne skutki działania stresu i umożliwią powrót do normalnego funkcjonowania organizmu.    

Przypisy