Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Narzędziownia

17 maja 2021

NR 27 (Maj 2021)

Psychoterapia poznawczo-behawioralna zaburzeń lękowych i ich tła związanego z pozabezpiecznymi stylami przywiązania w dzieciństwie

321

Jednymi z najczęściej występujących zaburzeń psychicznych są zaburzenia lękowe, dla których interwencją obok farmakoterapii jest psychoterapia. W niniejszym artykule poświęcono uwagę psychoterapii poznawczo-behawioralnej w oparciu o uwarunkowania powstawania tej grupy zaburzeń, jakimi są m.in. pozabezpieczne style przywiązania oraz wynikające z nich negatywne i wywołujące lęk schematy w obszarze własnej osoby, przekonań o świecie społecznym, jak również relacji z nim.

Terapia konsekwencji pozabezpiecznych stylów przywiązania, do jakich należą m.in. zaburzenia lękowe, powinna korespondować z trudnościami, jakich jednostka doświadczyła w kontakcie z opiekunem na początkowych etapach rozwoju osobniczego i na podstawie których stworzyła ona negatywny schemat własnego funkcjonowania w relacjach. W przypadku zaburzeń więzi lęk ma uspołeczniony charakter i dotyczy bezpośrednio relacji ze światem społecznym. Zatem podstawowymi obszarami budowania poczucia bezpieczeństwa u klienta będą:

POLECAMY

  • posiadane przez niego przekonania na temat bliskości, zaufania, akceptacji, a także schematy w obszarze własnej osoby, świata społecznego oraz relacji z nim;
  • rozwijanie oraz podtrzymywanie poczucia bezpieczeństwa: praca z niekorzystnymi dla jednostki skojarzeniami, interpretacjami i schematami klienta; 
  • trening wyłapywania myśli katastroficznych oraz zniekształceń poznawczych wraz ze sposobami ich podważania i redukcji;
  • kształtowanie bezpiecznej, stabilnej i pozytywnej samooceny klienta, jego obrazu własnej osoby oraz wykorzystywania własnych mocnych stron, zasobów osobistych oraz zewnętrznych, np. okazji do nawiązywania, podtrzymywania i wzmacniania relacji interpersonalnych.

Propozycje oddziaływań terapeutycznych stosowanych w terapii zaburzeń lękowych w nurcie poznawczo-behawioralnym:

  • racjonalno-emotywna terapia A. Ellisa,
  • poznawcza terapia A. Becka,
  • metoda autoinstrukcji D. Meichenbauma,
  • koncepcja D.M. Clarka,
  • systematyczna desensytyzacja i technika implozywna.

Praca nad relacją i motywacją w terapii

Sesja zaczyna się od pytań ogólnych, niezagrażających (zainteresowania, samopoczucie, przebieg dnia bieżącego, zachęcanie do zadawania pytań terapeucie). W dalszym etapie udziela się wzmocnień dla tego, co w relacji działa, udziela się wsparcia staraniom klienta, które są przede wszystkim zauważane, akceptowane, podkreślane i doceniane przez terapeutę wraz z informacją o potencjalnych profitach dla klienta, które może przynieść jego postępowanie w określony sposób w przyszłości.

Przykładowy plan terapii poznawczo-behawioralnej zaburzeń lękowych (Leahy, 2018):

  1. Budowanie relacji terapeutycznej i motywacja klienta do współpracy z terapeutą na rzecz oczekiwanych przez klienta zmian dotyczących jego funkcjonowania.
  2. Wprowadzenie podstawowych założeń i terminów – psychoedukacja: przedstawienie klientowi związku między myśleniem, reakcjami emocjonalnymi i fizjologicznymi, a także jego zachowaniem, omówienie roli klienta w terapii.
  3. Psychoedukacja klienta w obszarze jego emocji; jej celem jest rozróżnienie lęku klienta od innych odczuwanych przez niego emocji.
  4. Omówienie reakcji fizjologicznych w procesie przeżywania lęku w celu zapanowania nad nimi oraz identyfikowania przez klienta objawów zwiastujących przeżywanie przez niego lęku.
  5. Trening skalowania napięcia i sposobów jego rozładowywania.
  6. Praca nad redukcją napięcia w ciele (medytacja, techniki relaksacyjne i wizualizacja, wysiłek fizyczny).
  7. Praca w obszarze poznawczym nad zmianą kierunku i treści myślenia klienta.
  8. Praca nad zmianą zachowania klienta i unikania przez niego sytuacji wywołujących napięcie i lęk w celu zdobywania doświadczenia i kontaktu z zasobami własnymi i środowiskowymi.
  9. Trening samonagradzania i utrwalania podejmowanych przez klienta wysiłków, dokonywanych zmian w jego funkcjonowaniu (na wcześniejszym etapie zostaje przygotowana przez klienta lista nagród dla niego atrakcyjnych).
  10. Ekspozycja (wyobrażeniowa, sytuacyjna w gabinecie, sytuacyjna poza gabinetem).
  11. Podsumowanie zasobów, dotychczasowych sposobów radzenia sobie przez klienta ze zmianą jego funkcjonowania.
  12. Nagrodzenie wysiłków klienta i praca nad utrwaleniem efektów dokonywanych przez niego zmian.

Przegląd wybranych narzędzi pracy wykorzystywanych w terapii poznawczo-behawioralnej

Technika pracy z nadmiernym zamartwianiem się – technika dystrakcji (Leahy, 2018)
Jest to technika uważności polegająca na skupianiu się tu i teraz, na doświadczeniach zmysłowych, pracy z własnym oddechem jako czynnikami zakotwiczenia uwagi klienta na takich elementach samego siebie, które może kontrolować. Podczas pracy tą metodą ustala się treść i znaczenie uporczywej dla klienta myśli, a następnie zachęca się klienta do wypowiedzenia jej na głos lub odśpiewania. Istotna jest tutaj zabawa głosem jako czynnikiem modelującym znaczenie tej treści myślowej. Podczas sesji ma miejsce również rozmowa na temat tego, co działa, co przynosi klientowi satysfakcję i ulgę, omawiane są tematy niezwiązane z uporczywą myślą. Czynnikiem redukującym napięcie emocjonalne klienta jest przykładowa jego aktywność fizyczna (Leahy, 2018).

Eksperyment behawioralny i jego struktura:

  • określenie sytuacji stanowiącej dla klienta problem, w której odczuwa on lęk,
  • określenie występujących w tej sytuacji myśli automatycznych oraz objawów somatycznych,
  • zastosowanie myślenia zrównoważonego (wskazanie treści obaw klienta, ale również potencjalnych korzyści z podjęcia zmiany zachowania i/lub sytuacji),
  • wsparcie klienta w zaplanowaniu sposobu radzenia sobie podczas wystąpienia sytuacji wywołującej w nim lęk,
  • zastosowanie przez klienta zaplanowanego sposobu zachowania,
  • analiza obserwacji i wniosków klienta z podjętych przez niego działań,
  • ustalenie rezultatu i nagrody dla klienta.

Wczesna pamięć schematów
Stosowanie narzędzia rekomenduje się w celu poznania wczesnych wspomnień klienta związanych z przekazywanymi mu schematami, jak również poznaniu tych, utworzonych w procesie rozwojowym przez samego klienta w celu poddania ich krytycznej analizie.

List do nadawcy schematów
Technika adresowania osobistego przekazu do osób związanych z powstaniem schematu klienta służy budowaniu asertywności, stawianiu granic i rozwijaniu przez klienta poczucia posiadania wpływu na zaistniałe trudności i sposoby ich rozwiązania. Klient przekazuje, że czuje się gotowy do zmiany tego, co było dla niego problematyczne, oraz wyjaśnia, dlaczego osoby przekazujące mu ów schemat myliły się. Pod napisanym przez siebie listem klient opisuje uczucia i myśli, których doświadczył, tworząc jego treść. Istotne jest omówienie z klientem na końcu ćwiczenia informacji, że w jego dzieciństwie być może nadawcami tych schematów byli rodzice/opiekunowie, jednak aktualnie nadawcą jest sam klient. Oznacza to, że wniesione przez klienta do treści listu informacje i apel o zmianę powinien on adresować także do samego siebie. W ten sposób ma on szansę odczuć wpływ na własne życie, swoją gotowość do zmiany oraz odpowiedzialność za nią.

Kwestionowanie przez klienta osobistych schematów lękowych
Celem tego typu oddziaływań jest ujawnienie przez klienta przekonań i uczuć na swój temat oraz na temat innych ludzi. W ćwiczeniu klient odpowiada na przykładowe pytania:

  • Jaki schemat osobisty rozpoznaje Pan(-i) w swoim myśleniu w sytuacji przeżywania lęku? (np. Jestem za słaby(-a), żeby to zmienić; Jak zawsze stanie się coś złego)
  • Czy Pana(-i) zdaniem to przekonanie jest prawdziwe? (np. Czy rzeczywiście jestem słabą osobą? Czy zawsze nią jestem?)
  • Proszę zapisać, jakie emocje w Panu(-i) wywołuje myślenie według tego schematu (np. Co czuję, myśląc, że jestem słaby(-a)?
  • Jaki schemat osobisty lub jego elementy jest Pan(-i) w stanie zaakceptować? (Co w swoich emocjach i myślach o sobie w sytuacji przeżywania stresu jestem w stanie zaakceptować?)
  • Jakie są Pana(-i) zdaniem słabe i mocne strony tego schematu (Co mi daje, a co odbiera myślenie o sobie według posiadanego przekonania i przyzwyczajenia do niego?)
  • Czy może Pan(-i) podać argumenty za i przeciwko schematowi? (przykładowe pytanie pomocnicze: W jakich okolicznościach i czy aby na pewno nie poradziłem(-am) sobie? Ile razy nie udało mi się osiągnąć żadnego celu pomimo mojego wysiłku? Co potwierdza, że sobie nie radzę, a co wskazuje, że daję radę i rozwiązuję problem?)
  • Czy tak samo oceniam radzenie sobie innych ludzi w podobnych sytuacjach? Jeśli nie, to na czym polega różnica między mną a nimi? (technika podwójnych standardów)
  • Dlaczego moje negatywne myśli na mój temat mogą nie być prawdziwe?
  • Jak oceniam siebie w skali od 0 do 100%? 
  • Gdybym miał doradzić przyjacielowi zgłaszającemu mi takie same trudności, przeżycia w tej samej sytuacji, w której jestem, co bym doradził(-a)? 
  • W jaki sposób mogę podważyć prawdziwość negatywnego schematu, któ...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników w ramach Otwartego Dostępu.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz bezpłatne konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałów pokazowych.
Załóż bezpłatne konto Zaloguj się

Przypisy