Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ortoreksja
zdrowe odżywianie czy nowe wyzwanie diagnostyczne i terapeutyczne?

Artykuły z czasopisma | 13 marca 2018 | NR 6
89

Dyskusja dotycząca masy ciała jest od lat szeroko prowadzona zarówno w mediach, jak i w specjalistycznych pismach medycznych czy psychologicznych. Obserwując życie społeczne ostatniej dekady, trudno nie zauważyć powiązania pomiędzy propagowaniem szczupłej sylwetki a narastającym odsetkiem osób z zaburzeniami odżywiania. W związku z tym pojawia się pytanie: czy jest to tylko problem naszych czasów, aktualnych trendów i panującej mody?

Z przekazów historycznych wynika, że zaburzenia odżywiania obserwowano i opisywano już w czasach starożytnych. Grecki lekarz Gallen opisywał przypadek „buli-mos” – chorego z napadami objadania się oraz prowokującego wymioty [1]. Z drugiej strony wywoływanie wymiotów podczas obfitych uczt w czasach cesarstwa rzymskiego stanowiło element normatywnego zachowania zaproszonych gości. W średniowieczu rygorystyczne diety, odmawianie przyjmowania pokarmów i płynów wpisane było w ideał ascetycznego stylu życia. Katarzyna Sienejska, mistyczka i jedna z najbardziej znaczących kobiet swoich czasów, zmarła w nimbie świętości w 1380 roku z powodu stosowania restrykcyjnej diety [2]. Wydaje się zatem, że zachowania związane z odżywianiem mogą mieć różne znaczenie w zależności od kontekstu wieku, kultury, społeczności, ale są nieodłącznie wpisane w historię ludzkości.

Kult ciała

Zaburzenia odżywiania z jednej strony dotyczą somy – ciała człowieka, z drugiej – jego psychiki. To, jak wyglądamy, jest wyrazem naszej biologicznej konstytucji, ale i m.in. autoprezentacji wynikającej z samooceny zbudowanej w znacznej mierze na bazie oceny innych, ważnych dla nas osób. Komunikat, jaki wysyłamy poprzez nasz wizerunek, ma ogromny wpływ na postrzeganie naszej osoby przez otoczenie, zwrotnie – wpływa to na obraz samego siebie.

Proponowany przez środki masowego przekazu kult szczupłych, wysportowanych osób, będący symbolem sukcesu życiowego i bogactwa, może być powodem frustracji osób, które do tego ideału nie pasują. Z drugiej strony może powodować fantazje, że osiągnięcie „idealnej” sylwetki automatycznie doprowadzi do rozwiązania wszelkich trudności i osiągnięcia powodzenia we wszystkich sferach życia. W konsekwencji natłok informacji dotyczących różnego rodzaju diet, zdrowych produktów żywieniowych, suplementów, odżywek, programów propagujących kolejny model „zdrowego stylu życia” prowadzący do szczęścia, może stać się – obok innych czynników – swoistym induktorem problemów psychicznych. Osoby z niską samo-oceną, nieprawidłowymi relacjami interpersonalnymi, 
po traumatycznych doświadczeniach, próbując uzyskać poczucie kontroli nad swoim życiem, mogą rozwinąć zaburzenia odżywiania, które prowadzą do ciężkich powikłań somatycznych oraz współwystępują z innymi zespołami psychopatologicznymi i problemami psychicznymi [11].

Obowiązująca w Europie Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD 10 oraz Klasyfikacja Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM 5 [3, 4] w obrębie zaburzeń odżywiania wyróżnia m.in.: jadłowstręt psychiczny (anorexsia nervosa), żarłoczność psychiczną (bulimia nervosa) oraz zaburzenia odżywiania, gdzie indziej niesklasyfikowane. W praktyce klinicznej ostatnich lat obserwuje się coraz więcej pacjentów skrajnie skupionych na „zdrowym odżywianiu”, nazwanym przez badacza tego zjawiska – Stevena Bratmana – ortoreksją. Żadna z dotychczas obowiązujących klasyfikacji diagnostycznych nie ujmuje tego zaburzenia.

Najczęściej obserwowane są zaburzenia depresyjne, lękowe, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, problemy z nadużywaniem substancji psychoaktywnych i nieprawidłowe cechy osobowości. Wielu pacjentów z zaburzeniami odżywiania wykazuje pozytywną odpowiedź na leczenie przeciwdepresyjne, w związku z tym badacze uważają, że zaburzenia odżywiania mają związek z dysregulacją systemu serotoninergicznego

Wyzwania diagnostyczne

Steven Bratman, amerykański lekarz, prowadził przez pewien okres swego życia ścisłą kontrolę diety. Doświadczenia te opisał w książce W szponach zdrowej żywności. Obserwacje doprowadziły go do przekonania, że nadmierne myślenie o jedzeniu wpływa negatywnie na wiele sfer życia, w tym zwłaszcza na...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy