Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

13 marca 2018

NR 6 (Listopad 2017)

Zjeść czy nie zjeść
Czy i jak regulacja impulsów sprzyja poczuciu dobrostanu

0 113

Kontrolowanie lub regulacja własnych emocji, impulsów oraz poziomu wykonania zadań jest ważnym czynnikiem sprzyjającym realizacji sukcesu życiowego i poczuciu szczęścia. W cyklu życia człowiek regularnie doświadcza wewnętrznego konfliktu pomiędzy regulacją emocji a kontrolą impulsów. Trudności w realizacji długofalowych celów mają miejsce, gdy jednostka reaguje głównie na bodźce dostarczające szybkiej gratyfikacji, które nie przynoszą odroczonych, długofalowych korzyści.

Negatywne stany emocjonalne wywołują pilną potrzebę poprawy samopoczucia (Tice, Bratslavsky, Baumeister, 2001). Takie trudne do tolerowania napięcie często jest związane z potrzebą redukcji tego stanu oraz poszukiwaniem szybkich źródeł emocji pozytywnych. To może prowadzić m.in. do nadmiernej konsumpcji pokarmów poprzez liczne mechanizmy zarówno psychiczne, jak i fizjologiczne.

Przykładowo wykazano, że wywoływanie negatywnego nastroju u osób na diecie prowadziło do zwiększenia ilości konsumowanej żywności (Greeno, Wingo, 1994). Pomimo faktu, iż jedzenie sprzyja wydzielaniu hormonów mających związek z odczuwanymi emocjami (Davies, 2017) i powszechnego przekonania, że jedzenie prowadzi do trwałej zmiany nastroju, wyniki badań tego nie potwierdziły. Prawdopodobnie poprawa odczuwalna jest głównie na etapie, gdy uwaga człowieka jest odwrócona przez przyjemne doświadczenia związane z przeżuwaniem i połykaniem pokarmu. Co ciekawe, badacze wykazali, że uświadomienie uczestników badania, że nastrój nie ulegnie trwałej zmianie, zmniejszało tendencję do impulsywnego jedzenia (Tice i in., 2001).

Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne zwraca uwagę, iż powszechnie obserwuje się u ludzi tendencję do nadmiernej konsumpcji i jedzenia dla przyjemności, wysokokalorycznych produktów o niskiej zawartości składników odżywczych (APA, 2011).  Jednym z powodów takiego stanu rzeczy jest odczuwanie dystresu sprzyjające koncentracji na aktualnych potrzebach.

Szczęśliwi czasu nie liczą

W klasycznym już eksperymencie przeprowadzonym w latach 60. badacze Mischel, Shoda i Peake postawili dzieci przed trudnym zadaniem: zjedz piankę marshmallow teraz lub oprzyj się pokusie i poczekaj, aby otrzymać dwie pianki. Podczas oczekiwania pianka pozostawała w zasięgu wzroku dziecka, wywołując nieprzyjemne napięcie. Większość dzieci nie zdołała wytrzymać pełnego okresu oczekiwania (15 lub 20 minut) przed zjedzeniem pianki. Badanie stało się sławne, ponieważ losy jego uczestników były śledzone i w 1989 roku opublikowano pierwszą pracę, w której wykazano istotny związek między czasem oczekiwania a deklarowaną przez rodziców większą pewnością siebie oraz większymi zdolnościami interpersonalnymi obserwowanymi u dzieci. Badacze wykazali również związek czasu oczekiwania z ustandaryzowanym testem w amerykańskich szkołach średnich (ang. Scholastic Assessment Test) oraz innymi, licznymi, pozytywnymi charakterystykami, jak mniejsze ryzyko uzależnienia. Przez pewien czas zdolność do odraczania gratyfikacji we wczesnym wieku interpretowano jako jednoznaczną charakterystykę świadczącą o tym, jak człowiek poradzi sobie w życiu. Na przestrzeni lat wykazano jednak, że jest to o wiele bardziej złożony mechanizm i różne czynniki mają zdolność do wspierania człowieka w odraczaniu gratyfikacji. Inni badacze – Kidd, Palmeri i Aslin (2013) – wykazali na przykład, że zdolność do odraczania gratyfikacji była modulowana relacją, jaką eksperymentator nawiązał z dzieckiem przed testem pianki. Badacze zaplanowali dwa warunki eksperymentalne: w jednym osoba dorosła wywiązała się z obietnicy danej dziecku (przewidywalne środowisko), a w drugim tego nie zrobiła (nieprzewidywalne środowisko). Dzieci, które doświadczyły wiarygodności eksperymentatora, były w stanie wytrzymać średnio o połowę dłużej w porównaniu ze standardową średnią dla testu pianki (12.03 min vs 6.08 min) (Kidd, Palmeri i Aslin, 2013).

Rozproszenie

W swojej codziennej aktywności ludzie muszą dokonywać ogromnej liczby wyborów. Subiektywna liczba dokonywanych wyborów potrafi też znacząco różnić się od liczby realnie podejmowanych decyzji. Wykazano na przykład, że ponad 40% działań, jakie podejmujemy każdego dnia, ma charakter nawykowy (Verplanken, Wood, 2006). Produkty powszechnie uważane za korzystne dla zdrowia, takie jak owoce i warzywa, wywołują bardziej pozytywną ocenę poznawczą, jednak mniej pozytywny afekt. Produkty niekorzystne, takie jak słodycze, wywołują bardziej pozytywne reakcje afektywne, jednak mają mniej pozytywną ocenę poznawczą.

Jednym ze sposobów radzenia sobie z rozproszeniem jest praktyka uważności (mindfulness). Jest ona związana ze świadomą koncentracją na własnym ciele, oddechu, otoczeniu, myślach, emocjach i doświadczeniu w nieoceniający sposób (Singh i in., 2008).

Odwołanie do przeszłych doświadczeń

Wybory, jakich dokonujemy podczas codziennych aktywności, też są częściowo zależne od wcześniejszych decyzji, doświadczenia i czynników osobowościowych. Badacze Mukhopadhyay, Sengupta, Ramanathan (2008) zaobserwowali interesujące różnice pomiędzy osobami o wysokiej i niskiej tendencji do impulsywnyc...

Ten artykuł dostępny jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Psychologia w praktyce"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy